Кіріспе

Адам-компьютерлік өзара әрекеттесу, онда компьютерді қалыпты пайдалану барысында тасымалдау көзделеді. Мобильді есептеу – бұл адам-компьютерлік өзара әрекеттесудің бір түрі, онда компьютерді қалыпты пайдалану кезінде тасымалдау күтіледі және дауыс пен бейне хабарларын қоса алғанда, деректерді беруге мүмкіндік береді. Мобильді есептеу мобильді байланыс, мобильді аппараттық және мобильді бағдарламалық жасақтаманы қамтиды. Байланыс мәселелеріне жеке құрылғылармен жұмыс істейтін желілер мен инфрақұрылымдық желілер, сондай-ақ байланыс қасиеттері, протоколдар, дерек форматтары және нақты технологиялар жатады. Аппараттық құралға мобильді құрылғылар немесе құрылғы компоненттері кіреді. Мобильді бағдарламалық жасақтама мобильді қосымшалардың ерекшеліктері мен талаптарымен айналысады.

Негізгі қағидалар

Порттивтілік: Ұялы есептеу жүйесіне қосылған құрылғылар/түйіндер жылжу мүмкіндігін қамтамасыз етуі керек. Бұл құрылғылардың мүмкіндіктері және қуат көзі шектеулі болуы мүмкін, бірақ олар жылжымалы ортада жұмыс істеу үшін жеткілікті өңдеу қабілетіне және физикалық тасымалдануға ие болуы тиіс. Байланыс: Бұл желі байланысының қызмет сапасын (QoS) анықтайды. Ұялы есептеу жүйесінде желінің қолжетімділігі, қосылған түйіндердің жылжуына кедерес келтірмей, минималды кешігу/үзіліспен жоғары деңгейде сақталуы күтіледі. Өзара әрекеттесу: Ұялы есептеу жүйесіне жататын түйіндер бір-бірімен байланысып, деректерді белсенді алмасу арқылы өзара әрекеттеседі. Жекелік: Ұялы желіге қосылған портативті құрылғы немесе мобильді түйін көбінесе жеке адамды білдіреді; Ұялы есептеу жүйесі жеке қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін технологияны бейімдеуге және әр түйіннің контекстік ақпаратын алуға қабілетті болуы керек.

Шектеулер

Кеңейтілу мүмкіндігі, алмастырылуы және модулділік: Көптеген дәстүрлі негізгі платаға негізделген компьютерлерден өзгеше, SoC архитектурасы оларды қол жеткізбейді. BIOS-тың жоқтығы: Көптеген смарт құрылғыларда тиісті BIOS болмағандықтан, жүктеу мүмкіндіктері шектеулі, себебі олар тек бір операциялық жүйеге ғана жүктеле алады, бұл компьютерлік BIOS моделінен өзгеше. Жеңілу және өткізу қабілеті: Мобильді интернетке қол жеткізу, әдетте, тікелей кабельдік қосылымдарға қарағанда баяу, GPRS және EDGE сияқты технологияларды, сондай-ақ жақында HSDPA, HSUPA, 3G және 4G желілерін, және ұсынылып отырған 5G желісін пайдаланады. Бұл желілер әдетте коммерциялық ұялы телефон мұнараларының ішінде қол жетімді. Жоғары жылдамдықты сымсыз LAN желілері арзан, бірақ өте шектеулі жеңілу қашықтығына ие. Қауіпсіздік стандарттары: Мобильді жұмыс істеген кезде, қоғамдық желілерге тәуелділік туындайды, сондықтан VPN-ді сақтықпен пайдалану қажет. Қауіпсіздік автопарктегі мобильді есептеу стандарттарына қатысты маңызды мәселе болып табылады. Желі арқылы байланысқан көптеген желілер арқылы VPN-ге шабуыл жасау оңай. Электр қуатын тұтыну: Розетка немесе портативті генератор болмаған жағдайда, мобильді компьютерлер толыққанды түрде батарея қуатына тәуелді болуы керек. Көптеген мобильді құрылғылардың ықшам өлшемдерімен байланысты, қажетті батареяның қызмет ету мерзімін алу үшін әдеттегіден қымбат батареяларды қолдану қажет. Жіберу кедергілері: Ауа райы, жер бедері және ең жақын сигнал нүктесінен қашықтық сигналды қабылдауға кедергі келтіруі мүмкін. Туннельдерде, кейбір ғимараттарда және ауылдық жерлерде байланыс көбінесе нашар болады. Денсаулыққа қауіпті факторлар: Көлік құралын басқарған кезде мобильді құрылғыларды пайдаланушылар көбінесе назарынан ауып, жол-көлік оқиғасына ұшырау ықтималдығы артады. (Бұл мәселе түсінікті болғанымен, көлік жүргізу кезінде мобильді құрылғыларды пайдалануға тыйым салу жол-көлік оқиғаларын азайта ма деген пікірталас бар.) Ұялы телефондар сезімтал медициналық құрылғылардың жұмысына кедергі келтіруі мүмкін. Ұялы телефонның сәулеленуі және денсаулыққа қатысты сұрақтар туындады. Құрылғымен адамның өзара әрекеттесуі: Экрандар мен пернетақталар көбінесе кішкентай болады, бұл оларды пайдалануды қиындатады. Сөйлеуді немесе қолжазуды тану сияқты баламалы енгізу әдістеріне оқыту қажет.

Ұялы телефонмен байланысты қауіпсіздік мәселелері

Мобильді қауіпсіздік мобильді есептеуде маңыздырақ болып келеді. Бұл, ең алдымен, смартфондарда сақталатын жеке ақпараттың қауіпсіздігімен байланысты. Мобильді қосымшалар пайдаланушылардың рұқсатынсыз және көбінесе олардың келісімінсіз осы құрылғылардан деректерді қашық серверге көшіруі мүмкін. Смартфон пайдаланушылары үшін бұлтта автоматты түрде жасалған профильдер, құрылғыдағы пайдаланушы параметрлеріне қарамастан, барлық негізгі платформаларда орналасқан жерін анықтау және жеке деректерді жинау сияқты құпиялылық туралы алаңдаушылықтарды тудырады. Көбінесе пайдаланушылар мен ұйымдар смартфондарды жұмыстарын және жеке өмірін жоспарлау мен ұйымдастыру үшін пайдаланады. Ұйымдар ішінде бұл технологиялар ақпараттық жүйелерді ұйымдастыруда маңызды өзгерістерге алып келіп, жаңа тәуекелдердің пайда болуына себеп болады. Шындығында, смартфондар пайдаланушының жеке өмірін және компанияның зияткерлік меншігін қорғау үшін қол жеткізуді бақылау қажет болатын, көбірек құпия ақпаратты жинап, жинақтайды. Барлық смартфондар шабуылдардың басты нысанасы болып табылады. Бұл шабуылдар WiFi және GSM желілері сияқты сымсыз байланыс арналарындағы смартфондардың осал тұстарын пайдаланады. Сонымен қатар, веб-браузер мен операциялық жүйедегі бағдарламалық қателерді пайдаланатын шабуылдар да бар. Ақырында, зиянды бағдарламалардың түрлері қарапайым пайдаланушылардың білімінің жетіспеуіне сүйенеді. Әртүрлі қауіпсіздік шаралары әзірленуде және смартфондарға қолданылуда, бағдарламалық жасақтаманың әртүрлі деңгейлеріндегі қауіпсіздіктен бастап, соңғы пайдаланушыларға ақпарат таратуға дейін. Жобалаудан бастап пайдалануға дейін, операциялық жүйелерді, бағдарламалық қабаттарды және жүктеліп алынатын қосымшаларды әзірлеу арқылы барлық деңгейде жақсы тәжірибелерді сақтау қажет.

Көлiктi есептеу құрылғылары

Портативті есептеу құрылғыларының бірнеше санаты бар, олар батареямен жұмыс істей алады, бірақ көбінесе ноутбуктерге жатпайды: портативті компьютерлер, жеке цифрлық көмекшілер (PDA), ультра мобильді компьютерлер (UMPC), планшеттер және смартфондар. Портативті компьютер (өндірілімі тоқтатылған) – бір жерден екінші жерге оңай жылжытылатын, бірақ көліктің ішінде пайдалануға қолайсыз, жалпы мақсаттағы компьютер, себебі оған "орналасу" және желілік қуат көзі қажет. Ең танымал мысалы – Osborne 1. Портативті компьютерлерді «тасымалдамалы» немесе «арқаға ілінген» ПК деп те атайды. Жеке цифрлық көмекші (PDA) (өндірілімі тоқтатылған) – кішкентай, көбінесе қалтаға сыятын, мүмкіндіктері шектеулі компьютер. Ол үстел компьютеріне қосымша ретінде қызмет етеді және контактілер, адрес кітапшасы, жазбалар, электрондық пошта және басқа да функцияларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ультра мобильді компьютер (UMPC) (өндірілімі тоқтатылған) – жалпы мақсаттағы операциялық жүйеде жұмыс істейтін, PDA өлшемді, толық функционалды компьютер. Планшеттер/смартфондар: тақташа планшет қағаз кітапшаға ұқсас. Смартфондар планшеттермен бірдей құрылғылар, бірақ смартфондар әлдеқайда кішкентай және қалтаға сыяды. Физикалық пернетақтаның орнына оларда сенсорлық экран және виртуалды пернетақта комбинациясы бар, сонымен қатар сымсыз Bluetooth немесе USB арқылы физикалық пернетақтаға қосылуға болады. Бұл құрылғылардың портативтілігінің арқасында басқа компьютерлерде кездеспейтін мүмкіндіктері бар, мысалы, кіріктірілген камералар (кейбір ноутбуктерде камера интеграциясы бар, ал үстел және ноутбуктер USB арқылы веб-камераны қосуға болады). Автомобильге арналған компьютер (carputer) автомобильге орнатылады. Ол сымсыз компьютер, дыбыс жүйесі, GPS және DVD ойнатқышы ретінде жұмыс істейді. Сондай-ақ, ол мәтін өңдеу бағдарламалық жасақтамасын қамтиды және Bluetooth-пен үйлесімді. Pentop (өндірілімі тоқтатылған) – қалам пішіндес және мөлшеріндегі есептеу құрылғысы. Ол жазу құралы, MP3 ойнатқышы, тіл аудармашысы, цифрлық сақтау құрылғысы және калькулятор ретінде жұмыс істейді. Белгілі бір мақсатқа арналған компьютер – нақты бір қолданбаға бағытталған компьютер. Мысалы, Ferranti пікір сауалдарын жүргізу үшін портативті мобильді компьютерді (MRT 100) ұсынды, ол тіреу тақтасы түрінде жасалған. Бұл санаттарды бөліп тұратын шекаралар кейде нашар анық. Мысалы, OQO UMPC сонымен қатар PDA өлшемді планшеттік компьютер; Apple eMate ноутбук пішін факторына ие болды, бірақ PDA бағдарламалық жасақтамасын қолданды. HP Omnibook ноутбуктер желісіне ultra mobile PC деп аталатын кішкентай құрылғылар кірді. Nokia 770 интернет планшетінің аппараттық бөлігі Zaurus 6000 сияқты PDA-ға ұқсас; оның PDA деп аталмауының себебі – оның PIM бағдарламалық жасақтамасы жоқ. Екінші жағынан, 770 және Zaurus екеуі де кейбір Linux үстел бағдарламалық жасақтамасын, әдетте, өзгертулермен іске қоса алады.

Мобильді деректер байланысы

Мобильді есептеуде қолданылатын сымсыз деректер қосылымдары үш негізгі түрде болады. Ұялы байланыс деректері GSM, CDMA немесе GPRS технологияларын, W CDMA, EDGE немесе CDMA2000 сияқты 3G желілерін, сондай-ақ жақында 4G және 5G желілерін пайдаланады. Мұндай желілер әдетте коммерциялық ұялы байланыс мұнараларының ішінде қол жетімді болады. Wi-Fi қосылымдары жоғары жылдамдық ұсынады, жеке бизнес желісінде немесе қоғамдық желілік нүктелер арқылы қолжетімді болуы мүмкін, ал үй ішінде 100 футқа (шамамен 30 метрге), ал сыртта 1000 футқа (шамамен 300 метрге) дейін жетеді. Спутниктік интернет қолжетімділігі ұялы байланыс пен Wi-Fi қолжетімді емес аймақтарды қамтиды және пайдаланушы спутниктің орналасқан жеріне тікелей көруге мүмкіндік алатын кез келген жерде орнатылуы мүмкін. Геостационарлық орбитадағы спутниктер үшін бұл оңтүстік аспанды кедергісіз көруді білдіреді. Егер бірнеше желі қолданылса, мобильді жеке виртуалды желі (мобильді VPN) қауіпсіздік мәселелерін шешеді, сонымен қатар бірнеше желіге автоматты түрде кіруді қамтамасыз етеді және желілер ауысқанда немесе байланыс үзілгенде құрылғының істен шығуына немесе деректердің жоғалуына жол бермес үшін қосылымды сақтайды.