Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Атомдық ядродағы ауыр бөлшектердің саны
Number of heavy particles in the atomic nucleus
Массалық сан (символы А, неміс тілінен: Atomgewicht, "атомдық салмақ"), сондай-ақ атомдық масса саны немесе нуклондар саны деп те аталады, – атом ядросындағы протон және нейтрондардың (бірге нуклондар деп аталатын) жалпы саны. Ол атомның атомдық (изотоптық деп те аталады) массасына шамамен тең, атомдық масса бірліктерімен өрнектеледі. Протон мен нейтрон екеуі де бариондар болғандықтан, А массалық саны ядроның (сондай-ақ бүкіл атомның немесе ионның) В бариондық санымен сәйкес келеді. Массалық сан берілген химиялық элементтің әрбір изотопы үшін өзгеше, ал массалық сан мен атомдық санның (Z) арасындағы айырмашылық ядродағы нейтрондардың санын (N) көрсетеді: N = A – Z. Массалық сан элемент атауынан кейін немесе элемент символының үстіне, сол жағына жазылады. Мысалы, көміртектің ең көп таралған изотопы – көміртегі-12, ол 6 протон мен 6 нейтроннан тұрады. Толық изотоп белгісінде атомдық сан (Z) элемент символының сол жағында, массалық санның астында көрсетіледі: көміртегі-12.
The mass number (symbol A, from the German word: Atomgewicht, "atomic weight"), also called atomic mass number or nucleon number, is the total number of protons and neutrons (together known as nucleons) in an atomic nucleus. It is approximately equal to the atomic (also known as isotopic) mass of the atom expressed in atomic mass units. Since protons and neutrons are both baryons, the mass number A is identical with the baryon number B of the nucleus (and also of the whole atom or ion). The mass number is different for each isotope of a given chemical element, and the difference between the mass number and the atomic number Z gives the number of neutrons (N) in the nucleus: 1=N = A − Z. The mass number is written either after the element name or as a superscript to the left of an element's symbol. For example, the most common isotope of carbon is carbon 12, or Carbon 12, which has 6 protons and 6 neutrons. The full isotope symbol would also have the atomic number (Z) as a subscript to the left of the element symbol directly below the mass number: Carbon 12.
Элементтің салыстырмалы атомдық массасы
Массалық санды элементтің стандартты атомдық массасымен (сонымен қатар атомдық масса деп аталады) шатастыруға болмайды, ол осы элементтің әртүрлі изотоптарының орташа атомдық массасының (молымен салмақталған) атомдық масса тұрақтысына қатынасы. Атомдық масса – бұл массалық қатынас, ал массалық сан – саналатын сан (демек, бүтін сан). Бұл салмақталған орташа көрсеткіш жеке изотоптық массалар үшін бүтін санға жақын мәндерден мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, хлордың екі негізгі изотопы бар: хлор-35 және хлор-37. Клорга массалық бөлінуден өткізбеген кез келген үлгіде хлор атомдарының шамамен 75%-ы хлор-35, ал тек 25%-ы хлор-37 болады. Бұл хлордың салыстырмалы атомдық массасын 35,5 (нақтырақ айтқанда 35,4527 г/моль) құрайды. Сонымен қатар, салмақталған орташа масса бүтін санға жақын болуы мүмкін, бірақ бір уақытта кез келген табиғи изотоптың массасына сәйкес келмейді. Мысалы, бромның тек екі тұрақты изотопы бар: 79Br және 81Br, олар шамамен тең үлесте табиғатта кездеседі, бұл бромның стандартты атомдық массасының 80-ге (79,904 г/моль) жуық болуына әкеледі, тіпті осындай массасы бар 80Br изотопы тұрақсыз болса да.
The mass number should also not be confused with the standard atomic weight (also called atomic weight) of an element, which is the ratio of the average atomic mass of the different isotopes of that element (weighted by abundance) to the atomic mass constant. The atomic weight is a mass ratio, while the mass number is a counted number (and so an integer). This weighted average can be quite different from the near integer values for individual isotopic masses. For instance, there are two main isotopes of chlorine: chlorine 35 and chlorine 37. In any given sample of chlorine that has not been subjected to mass separation there will be roughly 75% of chlorine atoms which are chlorine 35 and only 25% of chlorine atoms which are chlorine 37. This gives chlorine a relative atomic mass of 35.5 (actually 35.4527 g/mol). Moreover, the weighted average mass can be near integer, but at the same time not corresponding to the mass of any natural isotope. For example, bromine has only two stable isotopes, 79Br and 81Br, naturally present in approximately equal fractions, which leads to the standard atomic mass of bromine close to 80 (79.904 g/mol), even though the isotope 80Br with such mass is unstable.