Кіріспе

Кәсіптік мектеп, кәсіптік-техникалық мектеп немесе техникалық мектеп – белгілі бір мамандықтар үшін қажетті білім беретін оқу орны. Бұл білім беру мекемесі елге байланысты, кәсіптік білім беруге немесе нақты жұмыс міндеттерін орындау үшін қажетті техникалық дағдыларды дамытуға бағытталған орта немесе орта білімнен кейінгі білім берудің бір түрі болуы мүмкін. Орта білім беруде бұл мектептер, әдетте, жоғары білім алуға дайындалатын студенттерді қабылдайтын академиялық мектептерден өзгеше. Олар студенттерді жұмысқа орналасуға тікелей дайындайды. Орта білімнен кейінгі білім беруде кәсіптік мектептер, дәстүрлі түрде, төрт жылдық колледждерден өзгешеленеді. Төрт жылдық колледждер студенттерге академиялық білім беруге, ал кәсіптік мектептер – білікті мамандықтарға бағытталған студенттерге жұмыс бойынша нақты дайындық беруге баса назар аударады. Көптеген мектептер осы қағиданы сақса да, кейбір кәсіптік мектептердің таза кәсіптік бағыты 1990-шы жылдардан бастап "студенттердің академиялық және техникалық дағдыларын дамытатын кеңейтілген дайындыққа" қарай өзгере бастады.

Терминология

Бұл типтегі мекеме сауда мектебі, мансап орталығы, мансап колледжі немесе кәсіптік оқу орны деп те аталуы мүмкін.

Австралия

Австралияда кәсіптік білім беретін мектептер "техникалық колледждер" деп аталды және кәсіптік білім беру (КББ) бойынша 20-дан астам мектеп болды. Қазір тек төрт техникалық колледж қалды, олар "сауда колледждері" деп аталады. Бұл колледждерде студенттер өзгертілген 12-ші сынып куәлігін аяқтап, таңдаған мамандығы бойынша мектептегі оқу орнында тәлімдікке түседі. Квинсленд штатында екі сауда колледжі бар: Брисбен, Голд-Кост, Австралия Өнеркәсіп Сауда Колледжі, Аделаидадағы Сент-Патрик Техникалық Колледжі және Перттегі Австралия Сауда Колледжі. Квинслендте студенттер жоғары оқу орнына түсу балы болып табылатын жалпы үлгерім көрсеткішіне (ОП) емес, жеке және мемлекеттік жоғары мектептерде КББ-ны да таңдауға болады. Дегенмен, мұндай студенттер көбінесе аптасына бір күндік шектеулі кәсіптік білім алады, ал сауда колледждерінде оқыту мерзімі ұзақ.

Канада

Канададағы білім беру провинциялардың жауапкершілігінде болады және әр провинцияда білім беру дербес, шамамен жеке ел сияқты дамыды. Кәсіптік мектеп – ескірген термин, ол 1960 жылдардың соңына дейін қолданылып келді, сол кезде білім беру жүйесі негізгі бастауыш білімнен бастап жоғары мектепті, содан кейін 1960 жылдардың ортасында техникалық мектептерді немесе колледждерді қамтуға көшті. Бұрын (1960 жылдардың ортасына дейін) Батыс Канаданың кейбір провинцияларында кәсіптік мектептер кейде «колледждер» деп аталды. Дегенмен, колледж – университет білімінің бір бөлігін немесе университетке ауыстырылатын кредиттерді ұсынатын оқу орнының да атауы болуы мүмкін. Онтариода 1800 жылдардың соңында жұмысшыларды кешкі уақытта даярлау үшін құрылған, Торонтодағы Орталық техникалық мектеп сияқты техникалық мектептер, білім беру жүйесі жоғары мектеп деңгейіне дейін кеңейтілген кезде жоғары мектептерге айналды. 1920 жылдардың басында мемлекеттік білім беру жүйесі кеңейтілген кезде жоғары мектеп деңгейіндегі білім техникалық/коммерциялық мектептерде немесе колледж институттарында жоғары мектеп/колледж деңгейіндегі гибридтік жағдайда ұсынылды. Онтариода 1960 жылдардың ортасына дейін кәсіптік мектеп – нақты кәсіптік дағдыларды немесе жұмысқа дайындық мектебі, ол кәсіптік салаға қатысты өте назарлы білім берді. Олар 1950 жылдардың басында ашылды, ал бар болған аз ғана мектептер 1960 жылдардың ортасынан бастап құрылған қоғамдық колледждердің бөлімдері ретінде біріктірілді. Орта мектептер үш жеке бағытқа бөлінді: техникалық мектептер, коммерциялық және колледждер (академиялық мектептер). 1960 жылдардың ортасына қарай қала маңындағы аудандарда жайлы оқуға қабілетсіз немесе орта мектептен кейін жұмысқа даярланатын адамдар үшін арнайы салынған жоғары мектептер де «кәсіптік мектептер» деп аталды. 1960 жылдардың соңында Торонто сияқты үлкен қалалардағы техникалық және коммерциялық мектептердің көптеген бағдарламалары біріктірілді немесе арнайы салынған біріктірілген мектептер құрылды. Мектептер әлі де бар, бірақ оқу бағдарламасы өзгерді, сондықтан студент қай мектеп түріне қатысса да, кез келген жоғары оқу орнына түсіп, түрлі пәндерді (академиялық немесе практикалық) оқи алады. Онтариода Оқу, колледждер және университеттер министрлігі жоғары білімді университеттерге, қоғамдық колледждерге және жеке мансап колледждеріне бөлді. Квебек провинциясында CEGEP (collège d'enseignement général et professionnel) деп аталатын мекемелерде ұсынылатын кейбір кәсіптік бағдарламалар бар, бірақ олар да университеттерге кіріспе ретінде танылуы мүмкін. Әдетте студенттер жоғары мектептен кейін CEGEP-те екі жыл оқып, содан кейін университетте үш жыл (әдеттегідей төрт жыл емес) оқып бакалавр дәрежесін алады. Сонымен қатар, кейбір CEGEP-тер кәсіптік білім береді, бірақ кәсіптік білім академиялық мекемелерден бөлек мекемелерде табады, бірақ олар да колледждер деп аталуы мүмкін. Көптеген (немесе барлық) кәсіптік бағдарламалар орта мектептерде оқытылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та карьералық колледж бен кәсіптік колледж арасында зор айырмашылық бар. «Карьералық колледж» термині көбінесе орта білімнен кейінгі пайда табуға бағытталған жекеменшік оқу орындарына қатысты қолданылады. Керісінше, кәсіптік колледждер мемлекеттік меншікте немесе кем дегенде мемлекеттік қолдау алатын мекемелер болып табылады, оларда оқу екі жылға созылады және олардың кредиттері академиялық ортада басқа да оқу орындарында әдетте қабылданады. Кейбір жағдайларда, жарғылық академиялар немесе магниттік мектептер орта мектептің соңғы жылдарының орнын басады. Ал карьералық колледждер көбінесе мемлекеттік қолдаусыз болады, оқу мерзімі бір жылдан кемді құрайды, ал олардың білім беруі мен сертификаттары академиялық ортада кеңінен танылмайды. Сонымен қатар, көптеген карьералық колледждер жекеменшік мектептер болғандықтан, оларды коммерциялық емес мектептерге және меншік иелерінің экономикалық мүддесі үшін жұмыс істейтін жекеменшік мектептерге бөлуге болады. Білім беруді коммерцияландыруға баса назар аударғандықтан, көптеген карьералық колледждер түлектерінің мамандықтары бойынша жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін асыра көрсеткендігі және студенттер таңдауы мүмкін мансаптардың санын атап көрсеткендігі үшін сапасы нашар деген жағымсыз беделге ие болды. Соңғы жылдары карьералық колледждердің танымалдылығы артып келе жатса да, АҚШ-та мемлекеттік қолдаумен құрылған кәсіптік колледждердің саны айтарлықтай азайды. Карьералық және техникалық білім беру қауымдастығы (ACTE) – жастар мен ересектерді мансапқа дайындауға бағытталған карьералық және техникалық білім беруді дамытуға арналған ең ірі американдық ұлттық білім беру қауымдастығы. Бұрынғы кәсіптік оқу орындары, мысалы Калифорния технология институты және Карнеги-Меллон университеті, толыққанды білім беруге құқық беретін мекемелерге айналды.

Оңтүстік-шығыс Еуропа

Бұрынғы Югославия елдері (Хорватия, Сербия, Босния және Герцеговина, Словения, Черногория және Солтүстік Македония) үш немесе төрт жылдық оқу бағдарламасы бар техникалық орта мектептер кездеседі. Егер біреу үш жылдық бағдарламаны аяқтаса, ол кәсіби біліктілік дипломын, ал төрт жылдық бағдарламаны аяқтаса, техник дипломын алады. Техникалық орта мектепті бітіргеннен кейін адам университетке түсе алады. Хорватияда екі түрлі жоғары оқу орны бар: классикалық университеттер (Sveučilište) және қолданбалы ғылымдар университеттері (Veleučilište). Қолданбалы ғылымдар университеттерінде үш жылдық оқудан кейін студенттер классикалық университеттердегідей бакалавр дәрежесін, ал 5 жылдық оқудан кейін кәсіби маман дипломын алады.

Грекия

Грекияда кәсіптік мектеп 2006 жылдан қазірге дейін Кәсіптік лицей деп аталады, ал 1985–1998 жылдар аралығында Техникалық кәсіптік лицей деп аталды. Бұл Грекияның үш жылдық жоғары орта білім беретін мектебі (орта мектебі). Кейбіреулерінде көптеген мамандықтар бар, ал кейбіреулерінде аздаған мамандықтар ғана бар. Кәсіптік мамандықтар: электр монтаждау, электроника және автоматтандыру, меганотроника, желдету және кондиционерлеу, салқындату, медбикелік, шаштараздық, графикалық дизайн, тамақ технологиясы, стоматологиялық технология, эстетика және макияж және тағы да басқалар.

Франция

Францияда кәсіптік лицей (LP, бұрын кәсіптік білім беретін лицей (LEP) деп аталған) жоғары білімге түсуді жоспарламаған студенттерге кәсіптік бакалавриат дипломын тағайындайды. Шамамен 100 мамандық бойынша білім беріледі.

Ирландия

Ирландиядағы кәсіптік мектеп – кәсіптік және техникалық білім беруге баса назар аударатын орта білім беру мектебінің бір түрі; бұл 1960-шы жылдары аймақтық техникалық колледждер жүйесі дамып келе жатқанда кейбір дау-жанжалдарға себеп болды. 2013 жылдан бері мектептерді білім беру және оқыту басқармалары басқарады, олар негізінен қалалық немесе округтік шекараларға негізделген кәсіптік білім беру комитеттерін алмастырды. Мектептерді құруды көбінесе мемлекет қамтамасыз етеді; қаржыландыру блок гранттар жүйесі арқылы жүзеге асырылады, бұл қажетті қаржыландырудың шамамен 90% -ын жабады. Кәсіптік мектептерде орта білім деңгейіндегі дәстүрлі курстармен қатар жоғары білім беру курстары да болады. Мысалы, мектепті бітіргендерге және жоғары білімге дайындалып жатқан студенттерге арналған дипломнан кейінгі курстар. 1970 жылға дейін кәсіптік мектептер Ирландиядағы басқа мектептерге қарағанда нашар деп есептелді. Бұл негізінен мектептерде оқуды аяқтау туралы куәлік сияқты дәстүрлі курстар болмағандықтан болды, бірақ 1962 жылғы «Білім беруге инвестиция» есебі олардың мәртебесін жақсартты. Қазіргі уақытта орта білім алушылардың шамамен 25% осы мектептерге қатысады.

Нидерланды

Орта ғасырларда ұлдар кәсіптік білімді шеберлік арқылы үйренді. Олар әдетте 10 жаста қызметке кіргенде, бірінші шәкірт (оқушы), содан кейін гезель (саяхатшы) деп аталатын, ал кейін, шеберлік үлгісін (шедевр) көрсеткен емтиханнан кейін шебер (кәсіпқой) атанды. 1795 жылы Наполеон Нидерландыдағы барлық гильдияларды таратып жіберді, соның ішінде гильдиялық кәсіптік білім беру жүйесі де таратылды. Француз оккупациясынан кейін, 1820 жылдары сапалы білім беруге деген қажеттілік артып, көптеген қалаларда әртүрлі мамандықтар бойынша күндізгі және кешкі мектептер ашылды. 1854 жылы Амстердамда жұмысшы класын жақсарту қоғамы (Maatschappij tot verbetering van den werkenden stand) құрылды, ол 1861 жылы жұмысшы класы үшін қоғам (Maatschappij voor de Werkende Stand) деп аталды. Осы қоғам Амстердамда алғашқы мемлекеттік кәсіптік мектепті (De Ambachtsschool) ашты, содан кейін көптеген қалалар оның үлгісін қабылдады. Бастапқыда тек ұлдарға арналған, кейіннен қыздарға арналған кәсіптік білім беру ретінде үй шаруашылығы мектебі (Huishoudschool) енгізілді. Үй шаруашылығы білімі 1888 жылы Гаагадағы Haagsche Kookschool мектебімен басталды. 1968 жылы «Маммоэтьве» заңының қабылдануымен Амбахсшкола және Хуишодсшколалар таратылды. Олардың атауы LTS (төменгі техникалық мектеп) болып өзгерді, онда негізінен техникалық бағыты болғандықтан ұлдар оқыды, ал қыздар көптеген жағдайда LBO (төменгі кәсіптік білім) мектебін таңдады. 1992 жылы LTS және LBO VBO (кәсіптік даярлық білімі) болып өзгерді, ал 1999 жылдан бастап VBO MAVO (орта жалпы білім беру) мектебімен бірігіп, қазіргі VMBO (кәсіптік орта білім беру) мектебіне айналды.

Үндістан

Үндістанда кәсіптік білім беретін мектептерді негізінен Үкімет басқарады, олар Біліктілікті дамыту және кәсіпкерлік министрлігінің басшылығымен жұмыс істейді. Үндістан Үкіметі ұсынатын курстар: "Удаан", "Политехникалық институттар", "Парвааз", "Ұлттық ауылдық өмір сүру миссиясы", "Кәсіптік оқу орындары", "Ұлттық ауылдық өмір сүру миссиясының "Айживика" бағдарламасы", "Шеберлерді даярлау схемасы". "Skill India" қозғалысы осы мекемелердің барлық деңгейін арттырды. Бұлардан өзге, Орталық орта білім беру кеңесі (CBSE) жоғары сыныптарда көптеген кәсіптік пәндерді оқу бағдарламасына енгізді.

Жапония

Жапонияда кәсіптік мектептер senmon gakkō (専門学校) деп аталады. Олар Жапонияның жоғары білім беру жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Көптеген студенттер орта мектепті бітіргеннен кейін осы мектептерде оқиды (бірақ студенттердің міндетті түрде орта мектепті бітіруі қажет емес). Кейбіреулерінде көптеген мамандықтар, ал кейбіреулерінде тек бірнеше мамандық бар. Мысалы, компьютерлік технологиялар, сән және ағылшын тілі.