Кіріспе
Уытты затты химиялық прекурсорларда қамтиды NOTOC Бинарлық химиялық қару немесе оқ-дәрі – уытты затты өте аз уытты химиялық прекурсорлар түрінде, белсенді күйде қамтитын химиялық қару. Бұл қаруды сақтау, тасымалдау және жою қауіпсіздігін арттырады. Көбінесе, оқ-дәріні атқанда екі прекурсор арасындағы тосқауыл жойылады. Олар реакцияласып, қажетті уытты затты құрайды, содан кейін ол аэрозольге айналып, жарылыс заряды арқылы таратылады. Бинарлық химиялық қарулар Химиялық қарулар конвенциясының қолданыс аясына кіреді, сондықтан көптеген елдерде оларды өндіруге, қолдануға және жинақтауға тыйым салынған, себебі кем дегенде бір химиялық зат 1-ші тізімдегі химиялық зат болуы мүмкін, ал оның ірі көлемде өндірілуіне тыйым салынған.
NOTOC
Binary chemical weapons or munitions are chemical weapons which contain the toxic agent in its active state as chemical precursors that are significantly less toxic than the agent. This improves the safety of storing, transporting, and disposing of the weapon. Commonly, firing the munition removes a barrier between two precursors. These react to form the intended agent which is then aerosolized and distributed by a bursting charge. Binary chemical weapons are chemical weapons within the scope of the Chemical Weapons Convention and therefore their production, use and stockpiling is forbidden in most countries, as at least one of the individual chemicals is likely to be a Schedule 1 chemical for which large scale production is forbidden.
Мысалдар
Бинарлық химиялық қарудың бір мысалы – АҚШ армиясының M687 қаруы. M687-де метилфосфонил дифториді (әскери атауы: DF, 1-ші тізімдегі химиялық зат) және екі агенттің қоспасы оқ-дәрінің ішіндегі камераларда сақталады, оларды бөлектейтін бөлікпен бөліп тұрады. Қару атылған кезде, үдеу бөліктің бұзылуына себеп болады, ал прекурсорлар оқ-дәрінің ұшу кезінде айналуы арқылы араласады, нәтижесінде зарин нервтік газы түзіледі. Кеңес Одағы және кейіннен Ресей Федерациясы қарудың зиянды әсерін күшейту үшін бірлесіп әрекет ететін екі агентті араластырып, таратуға қабілетті бинарлық оқ-дәрілермен тәжірибе жасады, мысалы, нервтік агенттерді көпіршік тудыратын агенттермен үйлестіру. Монтерейдегі Миддлбери халықаралық зерттеулер институтының ядролық қаруды таратпау бағдарламасының директоры Ким Чен Намның VX арқылы уланудан қаза табуы, әлдеқайда агенттің бинарлық нұсқасымен жасалған болуы мүмкін екенін айтты, себебі VX буы болмаған жағдайда күдікті шабуылдаушыларды да өлтіретін еді.
Танымал мәдениетте
Фредерик Форсайттың "Құдайдың баламасы" романындағы өлтіруде шағын екікомпонентті қару пайдаланылады. Ол екі жарты капсуладан тұрады, біреуінде калий цианиді, ал екіншісінде тұз қышқылы болады. Екі бөлік біріктірілгеннен кейін және олардың арасындағы герметтік бұзылғаннан кейін заттар араласып, сутегі цианидін құрайды. Артық қышқыл қарсылық танытпаған жартысының капсула қабырғаларын жейді, және бірнеше сағаттан кейін, өлімге әкелетін зат оны жұтқан адамның ішектеріне таралады. Техникалық тұрғыдан мүмкін болғанымен, романда суреттелген қастандық құралы, әдетте, ойдан шығарылған. Дегенмен, 2003 жылдың қыркүйегінде Ресей Сыртқы Барлау қызметі (СВР) Борис Березовскийді осыған ұқсас құрылғымен өлтіруге дайындалғаны туралы хабарлар бар. "Декстер" телесериалының 6-шы маусымының 10-шы және 11-ші эпизодтарында ДФ және изопропил спиртімен толтырылған екі контейнерден тұратын екікомпонентті қарудың дайындалуы және қолданылуы көрсетілген. Араласқанда, екі зат заринге айналады. 2002 жылғы "xXx" фильмінде кеңес жасаған екікомпонентті химиялық қару "Тынық түн" кодын иеленеді, оның тұрғындарды өлтіру арқылы ауданды үнсіз қалдыру қабілетіне байланысты осылай аталған. Фильмде химиялық затты "Anarchy 99" террористік тобы сатып алады, олардың басшысы Йорги "Абха" деп аталатын күн энергиясымен жұмыс істейтін автономды су асты кемесінен "Тынық түн" зымырандарын ұшыруды жоспарлайды. Осы қастандықтар арқылы өркениетті елдердің бірін-бірі айыптауына себеп болып, хаос тудыруды көздейді. Майкл Крайтонның 1972 жылғы "Байнарлық" романында "VZ" екікомпонентті нейротоксикалық агент АҚШ Президентін және Сан-Диего халқының көп бөлігін өлтіруге бағытталған негізгі сюжеттік құрал ретінде қолданылады.
Жалпы және келтірілген сілтемелер
(2007): Диссиденттің қазасы: Александр Литвиненконың улануы және КГБ-ның оралуы. "Еркін баспасөз".