Уильям Конгрев: Британдық саяхатшы және рокет артиллериясының дамуы

Кіріспе

Британдық саясаткер (1772–1828)

Сэр Уильям Конгрев, 2-ші баронет KCH FRS (20 мамыр 1772 – 16 мамыр 1828) – британдық армия офицері, тори саясаткері, баспагер және өнертапқыш. Ол ракеталық артиллерия саласындағы пионер болды және Наполеон соғыстары кезінде Конгрев ракеталарын жасап, қолдануымен әйгілі болды.

Өмірбаян

Ол Ребека Элмстон мен 1-ші баронет генерал-лейтенант сэр Уильям Конгревтің үлкен ұлы болды, ол Корольдік Арсеналдағы Корольдік зертханалардың бақылаушысы және Англияның Кент графтығында өскен. Ол Хакнидегі Ньюком мектебінде, Вулвергемптон грамматикалық мектебінде және Кенттегі Синглвелл мектебінде білім алды. Кейін Кембридждегі Тринити колледжінде заң оқып, 1793 жылы бакалавр, ал 1796 жылы магистр дәрежесін алды. 1814 жылы ол әкесінен кейін екінші баронет Конгрев болды. 1803 жылы ол Лондон мен Вестминстер жеңіл атқыштар құрамында ерікті болып қызмет етті, сондай-ақ Лондон кәсіпкері болды және тори бағытындағы, үкіметті қолдайтын, Коббетке қарсы шыққан «Royal Standard and Political Register» атты polemikaлық газет шығарды. 1804 жылы газетке қарсы келген қорқынышты жала жабу ісінен кейін Конгрев баспа ісінен бас тартып, өнертабыспен айналыса бастады. Осыған дейін бірнеше жыл бұрын генерал-лейтенант Томас Дезагульерс Вулвичтегі Корольдік зертханада бірнеше сәтсіз тәжірибелер жасаған болатын. 1804 жылы ол өз қаражатымен Вулвичте зымырандармен тәжірибе жүргізе бастады. Конгрев 1814 жылдан өмірінің соңына дейін Вулвичтегі Корольдік зертхананың бақылаушысы болып тағайындалды. (Конгревтің әкесі де осы лауазымды атқарған.) Конгревке 1811 жылы Ганновер армиясының артиллериясында полковник шені берілді, оны көбінесе «полковник Конгрев» деп атады, кейін сол армияда генерал-майор болды. 1813 жылы Лейпциг шайқасынан кейін ол Киелі Георгий орденімен марапатталды. 1821 жылы Швеция королі оны «Қылыш» орденімен марапаттады. Кейінгі жылдары ол кәсіпкер болып, «Equitable Loan Bank» банкінің төрағасы, «Arigna Iron and Coal Company», «Palladium Insurance Company» және «Peruvian Mining Company» компанияларының директоры болды. 1826 жылы «Arigna» компаниясымен байланысты үлкен алаяқтық іс басталғаннан кейін ол Францияға қашып кетті, онда ауыр сырқатқа шалдықты. Ол қатыспаған күйде оған айып тағылды, Лорд-канцлер Конгревтің қайтыс болғанға дейін мәміленің «ашық түрде алаяқтық» екенін және Конгрев пен басқалардың пайдасына жасалғанын анықтады. Конгревтің есімі бір түрлі үйкеліс тұспалдағына, «Конгревтерге» берілді, бірақ ол олардың ойлап табуына немесе өндірісіне қатыспады.

He was the eldest son of Rebeca Elmston and Lt. General Sir William Congreve, 1st Baronet, the Comptroller of the Royal Laboratories at the Royal Arsenal and raised in Kent, England. He was educated at Newcome's school in Hackney, Wolverhampton Grammar School and Singlewell School in Kent. He then studied law at Trinity College, Cambridge, graduating BA in 1793 and MA in 1796. In 1814 he succeeded his father as second Baronet Congreve. In 1803, he was a volunteer in the London and Westminster Light Horse, and was a London businessman who published a polemical newspaper, the Royal Standard and Political Register, which was Tory, pro government and anti Cobbett. Following a damaging libel action against it in 1804, Congreve withdrew from publishing and applied himself to inventing. Many years previously, several unsuccessful experiments had been made at the Royal Laboratory in Woolwich by Lt. General Thomas Desaguliers. In 1804, at his own expense, he began experimenting with rockets at Woolwich. Congreve was named as comptroller of the Royal Laboratory at Woolwich from 1814 until his death. (Congreve's father had also held the same post.) Congreve was awarded the honorary rank of lieutenant colonel in the Hanoverian army's artillery in 1811, and was often referred to as "Colonel Congreve", later made major general in the same army. He was also awarded the Order of St. George following the Battle of Leipzig in 1813 In 1821 he was awarded the Order of the Sword by the King of Sweden. In later years, he became a businessman and was chairman of the Equitable Loan Bank, director of the Arigna Iron and Coal Company, the Palladium Insurance Company and the Peruvian Mining Company. After a major fraud case began against him in 1826 in connection with the Arigna company, he fled to France, where he was taken seriously ill. He was prosecuted in his absence, the Lord Chancellor ultimately ruling, just before Congreve's death, that the transaction was "clearly fraudulent" and designed to profit Congreve and others. Congreve's name was used for a kind of friction match, "Congreaves", though he was not involved in their invention or production.

Конгревтік зымырандар

Майсур ракеталары – әскери қолданысқа енгізілген темір қабықшалы алғашқы ракеталар болды. 18 ғасырдағы Майсур билеушісі Хайдер Әли және оның ұлы, мұрагері Типу Сұлтан 1780 жылы басталған Англо-Майсур соғыстары кезінде Шығыс Үндістан компаниясының әскерлеріне қарсы оларды қолданды, бастапқы шайқас Полилор шайқасы болды. 1792 және 1799 жылдары Серингапатам шайқастарында бұл ракеталар британдықтарға қарсы тиімсіз болды. 1789 жылғы Мунроның кітабында айтылған британдықтардың Майсур ракеталарымен алған тәжірибесі, нәтижесінде 1801 жылы Корольдік Арсеналда әскери ракеталарға қатысты ғылыми-зерттеу және әзірлеу бағдарламасын бастауға алып келді. Бірнеше ракета қабықшалары Майсурдан жиналып, талдау үшін Ұлыбританияға жіберілді. Бұл жобаны негізінен Уильям Конгрев жүргізді, ол Вулвич Арсеналының зертханасында ғылыми-зерттеу және әзірлеу бағдарламасын құрды. Даму жұмыстары аяқталғаннан кейін ракеталар Эссекс графтығындағы Уолтхэм аббатханасының жанында, солтүстікке қарай көптеп өндірілді. Оған: «Серінгапатамдағы британдықтар жаудың снарядтарынан немесе басқа қаруларынан гөрі ракеталардан көбірек зардап шекті» делінді. «Бір рет кем дегенде бір ракета үш адамды өлтіріп, басқаларын ауыр жарақаттады», - деді куәгерлердің бірі. Конгрев британдық әскерилер үшін темір қабықшалы ұнтақ ракеталарын 1803 жылғы Эммет көтерілісі кезінде ирланд ұлтшылы Роберт Эммет жасаған прототиптерден бейімдеген болуы мүмкін деген пікір бар. Бірақ бұл ақпарат сенімсіз, себебі британдықтар 1780 жылдан бері үнді ракеталарымен таныс болған және 1799 жылы Англо-Майсур соғыстары аяқталғанда пайдаланылмаған ракеталар мен олардың құрылыс жабдықтарының көп бөлігі британдықтардың қолына тиді, бұл Эмметтің ракеталарынан 4 жыл бұрын болды. Конгрев алғашқы қатты отынмен жұмыс істейтін ракеталарды 1805 жылы Корольдік Арсеналда көрсетті. Ол өзінің жұмысын француз флотына қарсы екі шабуылға қатысуға жеткілікті деңгейде жетілген деп санады, бірі сол жылы, екіншісі келесі жылы өтті. 1807 жылы Конгрев пен Орднанс департаментінің он алты азаматтық қызметкері Копенгагенді бомбалау кезінде болды, онда 300 ракета қаланың өртенуіне себепкер болды. Конгрев ракеталары Наполеон соғыстарының соңына дейін сәтті қолданылды, қарудың ең маңызды қолданылуы 1813 жылы Лейпциг шайқасында болды. Американың ұлттық әнұранындағы «ракеталардың қызыл жарқырауы» 1812 жылғы соғыс кезінде Форт МакГенриге жасалған оқтарды сипаттайды. 1814 жылдың қаңтар айында Корольдік артиллерия ракеталармен қаруланған әртүрлі бөлімшелерді Корольдік ат артиллериясының екі ракеталық бөліміне біріктірді. Олар 1850 жылдарға дейін Ұлыбританияның арсеналында қалды. Конгрев 1814 жылғы бейбітшілік пен 1821 жылы IV Георгтың тәж киюіне арналған Лондондағы әсерлі фейерверк көрсетілімдерін ұйымдастырды.

Mysorean rockets were the first iron cased rockets that were successfully deployed for military use. Hyder Ali, the 18th century ruler of Mysore and his son and successor Tipu Sultan used them against the forces of the East India Company during the Anglo Mysore Wars, beginning in 1780 with the Battle of Pollilur. In battles at Seringapatam in 1792 and 1799 these rockets were used with minimal effect against the British. The experiences of the British with Mysorean rockets, mentioned in Munro's book of 1789, eventually led to the Royal Arsenal beginning a military rocket R&D program in 1801. Several rocket cases were collected from Mysore and sent to Britain for analysis. The development was chiefly the work of William Congreve, who set up a research and development programme at the Woolwich Arsenal's laboratory. After development work was complete the rockets were manufactured in quantity further north, near Waltham Abbey, Essex. He was told that "the British at Seringapatam had suffered more from the rockets than from the shells or any other weapon used by the enemy." "In at least one instance", an eyewitness told Congreve, "a single rocket had killed three men and badly wounded others." It has been suggested that Congreve may have adapted iron cased gunpowder rockets for use by the British military from prototypes created by the Irish nationalist Robert Emmet during Emmet's Rebellion in 1803. But this seems far less likely given the fact that the British had been exposed to Indian rockets since 1780 at the latest, and that a vast quantity of unused rockets and their construction equipment fell into British hands at the end of the Anglo Mysore Wars in 1799, 4 years before Emmet's rockets. Congreve first demonstrated solid fuel rockets at the Royal Arsenal in 1805. He considered his work sufficiently advanced to engage in two Royal Navy attacks on the French fleet at Boulogne, France, one that year and one the next. In 1807 Congreve and sixteen Ordnance Department civilian employees were present at the Bombardment of Copenhagen, during which 300 rockets contributed to the conflagration of the city. Congreve rockets were successfully used for the remainder of the Napoleonic Wars, with the most important employment of the weapon being at the Battle of Leipzig in 1813. The "rockets' red glare" in the American national anthem describes their firing at Fort McHenry during the War of 1812. In January 1814 the Royal Artillery absorbed the various companies armed with rockets into two Rocket Troops within the Royal Horse Artillery. They remained in the arsenal of the United Kingdom until the 1850s. Congreve organized the impressive firework displays in London for the peace of 1814 and for the coronation of George IV in 1821.

Басқа өнертабыстар

Ракеталарынан басқа, Конгрев өмірінің қалған бөлігінде өнімді (бірақ аса сәтті болмаған) өнертапқыш болды. Ол 18 патентті тіркеді, оның 2-еуі ракеталарға қатысты. Конгрев мылтық кері соққысын жұмсартатын құрылғыны, уақытты қоздырғыш (time fuze), ракетаға бекітілетін парашютті, гидропневматикалық канал шлюзін (Хэмпстед Роуд шлюзінде, Солтүстік Лондон) және шлюзді (1813), мәңгі қозғалыс машинасы, Германияда кеңінен қолданылған түсті басу әдісін (1821), бу машинасының жаңа түрін және түтінді жою әдісін (Корольдік зертханада қолданылды) ойлап тапты. Ол сонымен қатар, уақыты көлбеу жазықтықта зигзаг тәрізді жолмен домалап өтетін шар арқылы өлшенетін сағатқа, ғимараттарды өрттен қорғауға, металдарды инкрустациялау және біріктіруге, жасалмастан жасалған банкнот қағазына, ракеталар арқылы киттерді өлтіру әдісіне, ұңғымай (gunpowder) өндірісін жақсартуға, стереотиптік тақталарға, фейерверктерге және газ есептегіштеріне патенттер алды. Конгревтің сәтсіз мәңгі қозғалыс схемасы бір жағында капиллярлық әрекет арқылы екінші жағына қарағанда көбірек су көтеріп алатын шексіз лентадан тұрды. Ол сұйықтықтардың капиллярлық әрекетін пайдаланды, олар өз деңгейінен жоғары көтерілмейтін заңға бағынбай, үнемі көтерілу мен ағып кетуді қамтамасыз етеді. Құрылғының көлбеу жазықтығы дөңгелектермен жабдықталған. Жоғары және төмен бөліктерінде біріктірілген ауыр салмақтары бар шұңқыр және төсек орналасқан, олардың үстінен тағы бір шексіз лента жүреді. Бұл құрылым тыныш су бетінде орналасқан. Капиллярлық әрекет суды көтерді, ал салмақтар суды сығып шығаратындықтан, бұл сол бөлікте орын алмайды. Осылайша, ол екінші бөліктен ауыр болды, бірақ "біз білетініміздей, егер салмақтары бірдей болса, ауыр тізбе де біркелкі болса, тепе-теңдік орнатылар еді". Сондықтан, оның қосымша салмағы тізбеге жебе бағытында айналуға себеп болар еді, және бұл, болжам бойынша, үнемі жалғаса берер еді.