Қоғамдық-кәсіпкерлік ұйымдар: Қорлардың түрлері мен ерекшеліктері
Foundation (nonprofit)
Қорлар – коммерциялық емес ұйымдар, қайырымдылыққа қолдау көрсетеді. Жәрдем беру, гранттар ұсыну, тікелей әрекет ету мүмкіндігі бар. Еуропада заңды анықтамасы жоқ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Коммерциялық емес ұйымның түрі
Type of nonprofit organization
Фонд (оны қайырымдылық қоры деп те атайды) – коммерциялық емес ұйымның немесе қайырымдылық трастының түрі. Ол әдетте гранттар арқылы басқа қайырымдылық ұйымдарын қаржыландырып, қолдау көрсетеді, сонымен қатар қайырымдылық қызметіне тікелей қатысуы мүмкін. Фондтарға қоғамдық қайырымдылық қорлар, мысалы, жергілікті қоғамдық қорлар және жеке қорлар жатады, олар көбінесе жеке тұлға немесе отбасы тарапынан құрылады. Дегенмен, "қор" термині негізгі қызметі мемлекеттік гранттар беру емес, басқа да ұйымдар тарапынан қолданылуы мүмкін.
A foundation (also referred to as a charitable foundation) is a type of nonprofit organization or charitable trust that usually provides funding and support to other charitable organizations through grants, while also potentially participating directly in charitable activities. Foundations encompass public charitable foundations, like community foundations, and private foundations, which are often endowed by an individual or family. Nevertheless, the term "foundation" might also be adopted by organizations not primarily engaged in public grantmaking.
Еуропа
Еуропа бойынша қордың жалпы қабылданған заңдық анықтамасы жоқ. Барлық ЕО мүше мемлекеттерінде мойындалатын заңдық анықтаманы құруға бағытталған Еуропалық қор туралы жарғыны әзірлеу ұсынылған болатын. Алайда, бұл ұсыныс 2015 жылы COREPER 1-де мақұлданбағандықтан қайтарылып алынды.
There is no commonly accepted legal definition across Europe for a foundation. There was a proposal for a European Foundation Statute, a legal form that would create a legal definition recognised across all EU Member States. However, this proposal was withdrawn in 2015 following its failure to pass through COREPER 1.
Азаматтық құқықтың негіздері
"Қор" термині, жалпы алғанда, жеке заңды тұлғаны сипаттау үшін қолданылады. Заңдық құрылымдар (заңды тұлғалар) және/немесе заңды жеке тұлғалар (заңды тұлға ретінде) ретіндегі қорлар түрлі формаларда болуы мүмкін және олар құрылған мемлекеттік аумаққа байланысты әртүрлі ережелерге бағынуы мүмкін. Қорлар көбінесе қайырымдастық мақсаттарда, отбасылық мүліктерді сақтау және білім беру немесе ғылыми зерттеулерді қосатын, ұжымдық мақсаттар үшін құрылады. Кейбір мемлекеттерде қор мемлекеттік тіркеуге енгізілген кезде заңды тұлға мәртебесін алады, ал басқа елдерде қор қажетті құжат арқылы құрылу арқылы заңды тұлға мәртебесін иеленеді. Компаниядан өзгеше, қорларда акционерлер болмайды, бірақ оларда кеңес, жиналыс және дауыс беру құқығы бар мүшелер болуы мүмкін. Қор өз құрылтай құжаттарында белгіленген мақсаттар үшін өз атынан мүлікті иелене алады, ал оның басқаруы мен қызметі жарғысына немесе қоғамдық шартына сәйкес жүзеге асырылады, сенімгерлік принциптеріне емес. Қордың құрылтайшысынан тәуелсіз, жеке мүліктік құқығы бар.
The term "foundation", in general, is used to describe a distinct legal entity. Foundations as legal structures (legal entities) and/or legal persons (legal personality) may have a diversity of forms and may follow varying regulations depending on the jurisdiction where they are created. Foundations are often set up for charitable purposes, family patrimony and collective purposes which can include education or research. In some jurisdictions, a foundation may acquire its legal personality when it is entered in a public registry, while in other countries a foundation may acquire legal personality by the mere action of creation through a required document. Unlike a company, foundations have no shareholders, though they may have a board, an assembly and voting members. A foundation may hold assets in its own name for the purposes set out in its constitutive documents, and its administration and operation are carried out in accordance with its statutes or articles of association rather than fiduciary principles. The foundation has a distinct patrimony independent of its founder.
Франция
Еуропаның қалған бөлігімен салыстырғанда, қорлар көп емес. Іс жүзінде, мемлекеттік басқаруға кем дегенде 1 миллион еуро қажет. Мемлекеттік өкілдердің басқарма құрамында міндетті түрде өкілдігі болуы тиіс.
There are not many foundations in comparison to the rest of Europe. In practice public administration requires at least €1 million necessary. State representatives have a mandatory seat in the board.
Германия
Германияның заңнамасы "жалпы игілікке сай келетін жалпы мақсаттағы қор" ("Gemeinwohlkonforme Allzweckstiftung") тұжырымдамасына сәйкес, мемлекеттік немесе жеке мақсаттағы кез келген қор құруға рұқсат береді. Қордың басты мақсаты коммерциялық қызмет болуы тиіс емес, бірақ ол қордың негізгі мақсатына қызмет етсе, рұқсат етіледі. Міндетті бастапқы капитал мөлшері белгіленбеген, алайда тәжірибеде кем дегенде 50 000 евро қажет деп есептеледі. Неміс қоры қайырымдылықты немесе жеке мүдделерді қамтамасыз етуге бағытталған болуы мүмкін. Қайырымдылық қорлары салықтан босатылады. Олар коммерциялық қызметпен айналысса, тек коммерциялық қызметтің нәтижесінен түскен табысқа ғана салық салынады. Жеке мүдделерді қорғайтын отбасылық қорлар кез келген басқа заңды тұлға сияқты салық салынады. Неміс қорларының бірыңғай тізілімі жоқ. Мемлекеттік органдардың бақылауына тек қайырымдылық қорлары ғана жатады. Отбасылық қорлар құрылғаннан кейін бақылауға алынбайды. Дегенмен, егер қор конституцияға қайшы келетін мақсаттарды көздесе, олар таратылуы мүмкін. Қорлардың қызметін әр штаттың (Бундесланд) жергілікті билігі қадағалайды, себебі қорларды реттейтін заңдарға қатысты заң шығару құқығы әр штатқа тиесілі. Көптеген елдерден өзгеше, Германия заңнамасы салықтан қорғалған қайырымдылық қорларына пайдасының үштен бір бөлігін мұқтаж құрылтайшы мен оның туыстарына немесе құрылтайшының қабірін күтіп ұстауға жұмсауға мүмкіндік береді. Бұл төлемдерге салық салынады. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, Германияда шамамен 15 000 қор бар, олардың 85%-ы қайырымдылық қорлары. 250-ден астам неміс қайырымдылық қоры 500 жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келеді, ал ең көнесі 1509 жылға дейін жетеді. Bertelsmann, Bosch, Carl Zeiss AG және Lidl сияқты ірі неміс компаниялары да қорлардың меншігінде. Қорлар неміс студенттеріне жеке стипендиялар берудің негізгі көзі болып табылады.
German regulations allow the creation of any foundation for public or private purposes in keeping with the concept of a gemeinwohlkonforme Allzweckstiftung ("general purpose foundation compatible with the common good"). A foundation should not have commercial activities as its main purpose, but they arre permitted if they serve the main purpose of the foundation. There is no minimum starting capital, although in practice at least €50,000 is considered necessary. A German foundation can either be charitable or serve a private interest. Charitable foundations enjoy tax exemptions. If they engage in commercial activities, only the commercially active part of the entity is taxed. A family foundation serving private interests is taxed like any other legal entity. There is no central register for German foundations. Only charitable foundations are subject to supervision by state authorities. Family foundations are not supervised after establishment. All forms of foundations can be dissolved, however, if they pursue anti constitutional aims. Foundations are supervised by local authorities within each state (Bundesland) because each state has exclusive legislative power over the laws governing foundations. In contrast to many other countries, German law allows a tax sheltered charitable foundation to distribute up to one third of its profit to the founder and his next of kin, if they are needy, or to maintain the founder's grave. These benefits are subject to taxation. as of 2008, there are about 15,000 foundations in Germany, about 85% of them charitable foundations. More than 250 charitable German foundations have existed for more than 500 years; the oldest dates back to 1509. There are also large German corporations owned by foundations, including Bertelsmann, Bosch, Carl Zeiss AG and Lidl. Foundations are the main providers of private scholarships to German students.
Италия
Италияда қор – жеке, коммерциялық емес және дербес ұйым. Оның активтері құрылтайшы белгілеген мақсатқа бағытталуы тиіс. Құрылтайшы қордан ешқандай үтем ала алмайды және бастапқы активтерді қайтаруға құқығы жоқ. Жеке қорлар немесе азаматтық кодекс бойынша құрылған қорлар 1942 жылғы Азаматтық кодекстің бірінші кітабындағы коммерциялық емес ұйымдар туралы бөлімде қарастырылады. Азаматтық кодекстің 16-бабында қордың жарғысында оның атауы, мақсаты, мүлкі, орналасқан жері, басқару органдары мен ережелері, сондай-ақ қаражатты қалай бөлу керектігі туралы мәліметтер болуы міндетті. Құрылтайшы мақсатты көрсетіп, ниет хаты жазып, осы мақсат үшін активтерді даярлауы керек. Бұл құжат нотариус куәландырған келісімшарт немесе өсиет түрінде болуы мүмкін. Қор заңды тұлға мәртебесін алу үшін әрбір префектураның (жергілікті билік) немесе кейбір жағдайларда облыстық биліктің заңды тіркеліміне тіркелуі керек. Әрбір қордың мақсаты мен қызмет саласына қарай талаптарда нақты айырмашылықтар бар.
In Italy, a foundation is a private non profit and autonomous organization, its assets must be dedicated to a purpose established by the founder. The founder cannot receive any benefits from the foundation or have reverted the initial assets. The private foundations or civil code foundations are under the section about non commercial entities of the first book of the Civil Code of Law of 1942. Article 16 CC establishes that the foundation's statutes must contain its name, purpose, assets, domicile, administrative organs and regulations, and how the grants will be distributed. The founder must write a declaration of intention including a purpose and endow assets for such purpose. This document can be in the form of a notarized deed or a will. To obtain legal personality, the foundation must enroll in the legal register of each prefettura (local authority) or some cases the regional authority. There are several nuances in requirements according to each foundation's purpose and area of activity.
Нидерланды
Нидерландыда коммерциялық емес ұйымдар stichting деп аталады және олар Нидерланд заңдарымен реттеледі.
Non profit foundations are termed as stichting in the Netherlands which are regulated by Dutch law.
Норвегия
Норвегиядағы негіздерді қараңыз.
See Foundations in Norway.
Португалия
Португалиядағы қор (Fundação) 150/2015 Заңымен реттеледі, діни қорлар болса, Діни бостандық туралы заңмен реттеледі. Қорлар жеке, толық мемлекеттік (тек мемлекеттік органдар құрып, басқарады) немесе мемлекеттік, бірақ жеке басқарумен (мемлекеттік органдар және, қалауынша, жеке тұлғалар құрады, бірақ басқару жеке тұлғалардың басымдылығында) болуы мүмкін. Қорлар Португалия Премьер-министрінің танылуын алғаннан кейін ғана қызмет ете алады. Қорлар заңда белгіленген жиырма бес қоғамдық мүддеге қызмет ететін мақсаттың кем дегенде біреуін анықтап, іске асыруы керек. Сондай-ақ, олардың осы мақсаттарға жету үшін жеткілікті қаржылық ресурстары болуы тиіс. Олар негіздейтін немесе басқа да шектеулі топтарға емес, жалпы халыққа пайда әкелуі керек. Португалиялық қорлар 1993 жылы А. де Альмейда атындағы инженерлік қор, Калуст Гүлбенкиан қоры және Ориенте қоры құрған Португалиялық қорлар орталығына (CPF – Centro Português de Fundações) ерікті түрде қосыла алады.
A foundation (Fundação) in Portugal is regulated by Law 150/2015, with the exception of religious foundations, which are regulated by the Religious Freedom Law. Foundations may be private, wholly public (created and managed exclusively by public bodies), or public but with private management (created by public entities and optionally also private entities, but whose management is dominated by private entities). Foundations may only be operational after being recognized by the Prime Minister of Portugal. Foundations must designate and pursue at least one of twenty five public benefit goals defined by law. They must also have enough assets to pursue those goals. They may not benefit the founders or any other restricted group, but the general public. Portuguese foundations may voluntarily associate themselves via the Portuguese Foundation Centre (CPF – Centro Português de Fundações), that was founded in 1993 by the Eng. António de Almeida Foundation, the Calouste Gulbenkian Foundation and the Oriente Foundation.
Испания
Испаниядағы қорлар – пайда табу мақсатында құрылмаған және халықтың жалпы мұқтаждарына қызмет ететін ұйымдар. Мұндай қорларды жеке адамдар немесе мемлекет құруы мүмкін. Бұл қорлар өздерінің негіздеушілерінен тәуелсіз жеке заңды тұлға болып табылады. Қорлар халықтың жалпы мұқтаждарына қызмет етеді, олардың мүліктік қоры қоғамдық қызметтерді қаржыландыруға жұмсалады және негіздеушілердің пайдасына бөлінуіне болмайды.
Foundations in Spain are organizations founded with the purpose of not seeking profit and serving the general needs of the public. Such foundations may be founded by private individuals or by the public. These foundations have an independent legal personality separate from their founders. Foundations serve the general needs of the public with a patrimony that funds public services and may not be distributed to the founders' benefit.
Швеция
Швециядағы қор (Stiftelse) – иесі жоқ заңды тұлға. Ол, белгілі бір мақсатта басқарылатын қаржыны немесе мүлікті сыйға тартқан құрылтайшының сыйлық хаты арқылы құрылады. Егер мақсат қоғамдық мүддеге қызмет етсе, қор салық салуда жеңілдіктерге ие болуы мүмкін. Қордың мақсаттары алуан түрлі болуы мүмкін, оның ішінде, бірақ олармен шектелмейтін, қоғамдық пайда, гуманитарлық немесе мәдени мақсаттар, діни, ұжымдық, отбасылық немесе қаражатты пассивті басқару. Әдетте, қордың бақылауын қор тіркелген округтік әкімшілік жүргізеді, бірақ ірі қорлар округтік әкімшілік кеңесінде (CAB) тіркелуге тиіс, және олардың басқарылуын да осы кеңес бақылайды. Швециядағы қорларды реттейтін негізгі құқықтық актілер – Қор туралы заң (1994:1220) және Қорлар ережесі (1995:1280).
A foundation in Sweden (Stiftelse) is a legal entity without an owner. It is formed by a letter of donation from a founder donating funds or assets to be administered for a specific purpose. When the purpose is for the public benefit, a foundation may enjoy favorable tax treatment. A foundation may have diverse purposes, including but not limited to public benefit, humanitarian or cultural purposes, religious, collective, familiar, or the simple passive administration of funds. Normally, the supervision of a foundation is done by the county government where the foundation has its domicile, however, large foundations must be registered by the County Administrative Board (CAB), which must also supervise the administration of the foundation. The main legal instruments governing foundations in Sweden are the Foundation Act (1994:1220) and the Regulation for Foundations (1995:1280).
Швейцария
Қор компаниялар тізілімінде тіркелуі керек.
A foundation needs to be registered with the company register.
Канада
Канада заңдарына сәйкес, тіркелген қайырымдылық ұйымдары қайырымдылық ұйымдары, мемлекеттік қорлар немесе жеке қорлар ретінде тағайындалуы мүмкін. Бұл тағайындама қайырымдылық ұйымының құрылымы, қаржыландыру көздері және қызмет ету тәсілі сияқты факторларға байланысты. Қайырымдылық ұйымдары тіркелгеннен кейін Канаданың кірістер агенттігінен (CRA) өз тағайындамалары туралы хабарлама алады. Тек бір директор немесе сенімгерлік басқарушысы бар қайырымдылық ұйымы автоматты түрде жеке қор ретінде тағайындалады. Қайырымдылық ұйымы немесе мемлекеттік қор ретінде тағайындалу үшін директорлардың, сенімгерлердің немесе лауазымды тұлғалардың жартысынан астамы тәуелсіз болуы керек. CRA тағайындау үшін нақты критерийлерді қолданады, оларға қайырымдылық ұйымының мақсаттары, қызметі, табыстың бөлу жолдары және лауазымды тұлғалармен және демеушілермен арақатынастары кіреді.
Under Canadian law, registered charities may be designated as charitable organizations, public foundations, or private foundations. The designation depends on factors such as the charity's structure, funding sources, and mode of operation. Charities receive notification of their designation from the Canada Revenue Agency (CRA) upon registration. A charity with only one director or trustee is automatically designated as a private foundation. To be designated as a charitable organization or public foundation, more than half of the directors, trustees, or officials must be at arm's length. The CRA applies specific criteria to determine the designation, including the charity's purposes, activities, income allocation, and relationships with officials and donors.
Ирландия
Ирландияда қордың нақты белгілі бір түрі заңмен көзделмеген. Көбінесе қорлар кепілдік берілген компаниялар немесе трасттар болып табылады. Қор, егер қайырымдылық туралы заңға сәйкес келсе, салық жеңілдіктерін алу үшін Кіріс комиссиясынан қайырымдылық тіркеу нөмірін алуға құқылы, бірақ Ирландияда қайырымдылық статусы болмайды. Әдетте қолданылатын анықтама – 1891 жылғы ағылшын сот шешімі (Pemsel ісі) және 1967 жылғы Ирландия табыс салығы заңы. Трасттардың заңды тұлғасы жоқ, ал компаниялар өздерінің заңды мәртебесін компаниялар туралы заң мен қажетті құрылтай құжаттары арқылы иеленеді. Қорларды мемлекеттік органдарда тіркеу міндетті емес.
The law does not prescribe any particular form for a foundation in Ireland. Most commonly, foundations are companies limited by guarantees or trusts. A foundation can obtain a charity registration number from the Revenue Commissioners for obtaining tax relief as far as they can be considered under the law on charity, however, charitable status does not exist in Ireland. The definition usually applied is that from the Pemsel Case of English jurisprudence (1891) and the Irish Income Tax Act 1967. Trusts have no legal personality and companies acquire their legal status through the Company law and the required documents of incorporation. Foundations are not required to register with any public authority.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда "қоры" сөзі кейде қайырымдылық ұйымының атауында қолданылады, мысалы, Британдық Жүрек қоры және Әділ сауда қоры. Осыған қарамастан, бұл термин ағылшын заңдарында көбінесе қолданылмайды және (азаматтық құқық жүйелерінен өзгеше) терминнің нақты мағынасы жоқ. Оның орнына қайырымдылық сенім қоры (мысалы, Велком сенім қоры) тұжырымдамасы қолданылады. Джерси аралдары азаматтық құқық үлгісіндегі қорларды өз заңдарына енгізуді қарастырып жатыр. Бұл мүмкіндік туралы қорларға қатысты жалпы талқылауды ұсынатын консультациялық құжат Джерси үкіметіне ұсынылды. Ол Джерси аралдарының мемлекеттік жиналысымен 2008 жылғы 22 қазанда 200 нөмірі заңмен бекітілді.
In the UK, the word "foundation" is sometimes used in the title of a charity, as in the British Heart Foundation and the Fairtrade Foundation. Despite this, the term is not generally used in English law, and (unlike in civil law systems) the term has no precise meaning. Instead, the concept of charitable trust is in use (for example, the Wellcome Trust). The States of Jersey are considering introducing civil law type foundations into its law. A consultation paper presenting a general discussion on foundations was brought forth to the Jersey government concerning this possibility. It was adopted by the states of Jersey on 22 October 2008 through the Foundations (Jersey) Law 200.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та көптеген қайырымдастық және әлеуметтік жәрдем ұйымдары (мысалы, Билл және Мелинда Гейтс қоры) қорлар деп есептеледі. Дегенмен, Ішкі кіріс кодексі жеке қорларды (әдетте жеке тұлға, отбасы немесе корпорациямен қаржыландырылатын) және қоғамдық қайырымдастық ұйымдарын (қоғамдық қорлар немесе жалпы халықтан қаржы жинаушы басқа да коммерциялық емес ұйымдар) ажыратады. Жеке қорлар донорларға қайырымдастықтарын бақылауға көбірек мүмкіндік берсе де, қоғамдық қайырымдастық ұйымдарына қарағанда оларға көбірек шектеулер қойылады және салық жеңілдіктері аз болады.
In the United States, many philanthropic and charitable organizations (such as the Bill & Melinda Gates Foundation) are considered to be foundations. However, the Internal Revenue Code distinguishes between private foundations (usually endowed by an individual, family, or corporation) and public charities (community foundations or other nonprofit groups that raise money from the general public). While they offer donors more control over their charitable giving, private foundations have more restrictions and fewer tax benefits than public charities.
Халықаралық желілер
Халықаралық деңгейде қорлардың бірқатар желілері мен қауымдастықтары бар, соның ішінде Қорлар кеңесі, EFC (Еуропалық қорлар орталығы), WINGS (Грант берушілерді қолдау бойынша бүкіләлемдік бастамалар). Осы ұйымдар қорлар туралы зерттеулерді қолдауға да үлес қосады.
At an international level there are a series of networks and associations of foundations, among them Council on Foundations, EFC (European Foundation Centre), WINGS (Worldwide Initiatives for Grantmaker Support). Those organization also have a role in supporting research on foundations.
Қосымша тыңдау
Джоан Роэлофс, Корпоративтік капитализмнің көзге көрінбейтін қолы, 2007 жылғы 18 сәуірде Хэмпшир колледжінде жазылған.
Joan Roelofs, The Invisible Hand of Corporate Capitalism, Recorded at Hampshire College, April 18, 2007.