Роб Рой: Шотландияның қаһарманы

Кіріспе

1995 жылы Майкл Кэтон-Джонс түсірген фильм.

«Роб Рой» – 1995 жылы Майкл Кэтон-Джонс режиссерлік еткен тарихи, өмірбаяндық драма. Басты рөлде – Лиам Нисон, ол 18 ғасырдағы шотланд кланының басшысы Роб Рой Макгрегор рөлін ойнайды. Ол Шотландия таулы аймағында Джон Херт сомдаған опасыз дворянмен қарым-қатынасқа түседі. Тим Рот «Ең үздік ер адамның екінші рөлі» номинациясы бойынша BAFTA сыйлығын жеңіп алды және Роб Ройдің басты қарсыласы Арчибальд Каннингхэм рөлін сомдағаны үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Джессика Лэнг Роб Ройдың әйелі рөлін, ал Эрик Стольц, Брайан Кокс және Джейсон Флеминг қосалқы рөлдерді ойнады. Фильм екі шотланд азаматына арналған: кинорежиссер Александр МакКендрик және футболшы және жаттықтырушы Джок Штайн.

Сюжет

Шотландияда 1713 жылы Роберт Рой Макгрегор Макгрегор кланының басшысы. Ол төмендіктегі ақсүйектерді мал ұрлаудан қорғайды, бірақ өз халқын азықтандыруға қиналады. Олардың кедейлігін жеңілдету үмітімен Макгрегор Монтроз маркизі Джеймс Грэмнен 1000 фунт стерлинг қарыз алып, өзін мал шаруашылығымен айналысатын саудагер ретінде орнықтыруға тырысады. Англиядан құқықтық мәселелерден қашуға ниеттенген, ағылшындық аристократ туысы Арчибальд Каннингхэм Монтрозбен бірге болуға жіберіледі. Каннингхэм – шебер семсерші, сондықтан Монтроз Каннингхэмнің мақтанды және әйелшелік мінез-құлқынан туындайтын семсер жарыстарына тікелей ставкалар жасап, одан пайда көреді. Каннингэм Макгрегордың ақша мәмілесі туралы Монтроздың факторы Киллерннен біліп, ақшаны ұрлау үшін Макгрегордың досы Алан Макдоналды өлтіреді. Макгрегор Монтроздан Макдоналд пен ақшаны табу үшін уақыт сұрайды. Монтроз егер Макгрегор Монтроздың қарсыласы, Аргиллдің 2-ші герцогы Джон Кэмпбеллдің якобит екеніне жалған куәлік берсе, қарыздан бас тартуға уәде береді. Макгрегор бас тартады, ал Монтроз қарызы өтелгенге дейін оны түрмеге қамауға ант етеді. Макгрегор қашқаннан кейін Монтроз Макгрегордың жерін қарызды жабу үшін тартып алады, оны заңнан тыс деп жариялайды және Каннингхэмге оны "жараланған, бірақ өлмеген" күйі әкелуге бұйрық береді. Қызыл халатты әскерлер Макгрегордың малын сойып, шатырын өртеп жібереді, ал Каннингхэм оның әйелі Мэриге зорлық жасайды. Мэри Каннингхэмнің күйеуін жасырындығынан шығаруға ниеттенгенін түсінеді және оны құтқаруға тым кеш келген ағасы Аласдейрге зорлау туралы білгенін жасыруға ант етуге мәжбүр етеді. Макгрегор өз кланына Монтрозға қарсы соғыс жариялауға рұқсат бермейді, керісінше оған қаржылық зиян келтіруді бұйырады. Монтроздың үйіндегі қызметші қыз Бетти Каннингхэмнің баласына жүкті болды. Киллерн Монтрозға хабарлағаннан кейін Бетти қызметтен босатылады және Каннингхэм оны қабылдамайды. Бетти Макгрегорларға паналап, Киллерн мен Каннингхэмнің ақшаны ұрлау жоспары туралы естігенін айтады. Каннингхэмге қарсы іс қозғау үшін Макгрегор Киллернді ұрлап, түрмеге қамап қояды. Мэри Киллернге егер ол Каннингхэмге қарсы куәлік берсе, оны босататынын уәделейді, бірақ Киллерн оны зорлауымен мазақтайды. Мэридің жүкті екенін білген ол, егер ол оны босатпаса, Каннингхэм баланың әкесі болуы мүмкін екенін Макгрегорға айтып, Мэри мен Аласдейрді оны өлтіруге итермелейді. Монтроз Каннингхэмге ақшаны кім ұрлағанын күмәнданатынын, бірақ оған бәрібір екенін айтады. Каннингхэм мен қызыл халатты әскерлер кланның шатырларын өртеп жібереді. Макгрегор жемге ілесуден бас тартады, бірақ Аласдейр Каннингхэмді атып өлтіруге тырысады және қызыл халатты әскерге тиеді. Қызыл халатты әскерлер Аласдейрді де, басқа бір клан мүшесін де өлтіреді. Аласдейр соңынан Макгрегорға Мэриге зорлық жасалғанын айтады. Тұтқынға алынған Макгрегор Каннингхэмді кісі өлтіру, тонау және зорлауда айыптайды. Каннингхэм айыптауды мойындайды, Макгрегорды ұрып-соғып, азаптайды. Келесі күні таңертең Монтроз Макгрегорды жақын жердегі көпірден асып тастауға бұйрық береді. Макгрегор арқанды бұрап, қолын Каннингхэмнің мойнына байлайды, содан кейін көпірден секіреді; ол арқан кесілгенде, Каннингхэмді құтқару үшін қашып үтеді. Мэри Аргилл герцогының алдына барып, Монтроздың оны жаңсақ айыптау жоспарын ашады. Макгрегордың адалдығына тәнті болған герцог отбасына Глен Ширада баспана береді. Макгрегор келіп жетеді, алдымен Мэридің өзіне зорлық жасалғаны туралы немесе жүкті болғаны туралы хабарлауға дайын еместігіне ренжіді, бірақ кейіннен баланы өз баласы ретінде өсіруге дайын болады. Герцог Макгрегор мен Каннингхэмнің арасындағы жекпе-жекті ұйымдастырады, егер Макгрегор тірі қалса, оның қарызы кешіріледі, ал егер ол өлсе, герцог оның қарызын төлейді деп Монтрозға ставка жасайды. Монтроз келіседі, ал Каннингхэм мен Макгрегор ешқандай жеңілдік сұрамауға және бермеуге уәде береді. Рапиемен қаруланған Каннингхэм бірнеше рет Макгрегорды жарақаттайды, ол ауыр кең семсерді соғудан тез шаршайды. Макгрегор жеңілгендей көрінеді, бірақ Каннингхэм театрлық соққы беру үшін шоу-ботымен кездескенде, Макгрегор жаудың семсерін ұстап тұрады. Каннингхэм семсерін босату үшін күрескенде, Макгрегор Каннингхэмге өлімге душар етеді. Енді ол қарызынан босап, абыройы сақталған күйі үйіне, әйелі мен балаларының қасына оралады.

In Scotland, 1713, Robert Roy MacGregor is chief of Clan MacGregor. Although providing the Lowland gentry with protection against cattle rustling, he barely manages to feed his people. Hoping to alleviate their and his poverty, MacGregor borrows £1,000 from James Graham, Marquess of Montrose, to establish himself as a cattle raiser and trader. Wanting to leave England to flee legal troubles, his anglicized aristocrat relative Archibald Cunningham is sent to stay with Montrose. Cunningham is a supremely skilled swordsman, so Montrose makes money off Cunningham by making wagers on sword contests that Cunningham's haughty manner and effeminate bearing bring upon himself. Cunningham learns about MacGregor's money deal from Montrose's factor Killearn, and murders MacGregor's friend, Alan McDonald, to steal the money. MacGregor requests time from Montrose to find McDonald and the money. Montrose offers to waive the debt if MacGregor will testify falsely that Montrose's rival John Campbell, 2nd Duke of Argyll is a Jacobite. MacGregor refuses and Montrose vows to imprison him in the tolbooth until the debt is repaid. After MacGregor flees, Montrose seizes MacGregor's land to cover the debt, declaring him an outlaw and ordering Cunningham to bring him in "broken, but not dead". Redcoats slaughter MacGregor's cattle, burn his croft, and Cunningham rapes his wife Mary. Mary understands that Cunningham intends to flush her husband out of hiding and makes his brother, Alasdair, who arrives too late to save her, swear to conceal knowledge of the rape. MacGregor refuses to permit his clan to wage war on Montrose, and instead decrees to harm Montrose financially. Betty, a maidservant at Montrose's estate, has become pregnant with Cunningham's child. When Killearn tells Montrose, Betty is dismissed from service and rejected by Cunningham. Betty seeks refuge with the MacGregors, revealing that she overheard Killearn and Cunningham plot to steal the money. To build a case against Cunningham, MacGregor abducts Killearn and imprisons him. Mary promises Killearn that he will be spared if he testifies against Cunningham, but Killearn taunts her with her rape. Realizing that Mary is pregnant, he threatens to tell MacGregor that Cunningham may be the father if she does not release him, leading Mary and Alasdair to kill him. Montrose tells Cunningham that he suspects who really stole the money but does not care. Cunningham and the redcoats burn the Clan's crofts. MacGregor refuses to take the bait, but Alasdair attempts to snipe Cunningham and hits a redcoat. The redcoats shoot both Alasdair and another Clan member, Coll. Alasdair finally tells MacGregor about Mary's rape. Taken prisoner, MacGregor accuses Cunningham of murder, robbery and rape. Cunningham confirms the charges, and beats and tortures MacGregor. The following morning, Montrose orders MacGregor hanged from a nearby bridge. MacGregor loops the rope binding his hands around Cunningham's throat and then jumps off the bridge; he escapes when the rope is cut to save Cunningham. Mary gains an audience with the Duke of Argyll and exposes Montrose's plan to frame him. Moved by MacGregor's integrity, he grants the family asylum at Glen Shira. MacGregor arrives, at first upset by Mary's unwillingness to inform him of her rape or her pregnancy but later willing to raise the child as his own. The Duke arranges a duel between MacGregor and Cunningham, wagering Montrose that if MacGregor lives, his debt will be forgiven and that if he dies, the Duke will pay his debt. Montrose agrees and Cunningham and MacGregor vow that no quarter will be asked or given. Armed with a rapier, Cunningham repeatedly wounds MacGregor, who appears to swiftly exhaust himself swinging a heavy broadsword. MacGregor seems defeated, but when Cunningham showboats to deliver a theatrical killing blow, MacGregor holds on to his enemy's sword point. As Cunningham struggles to free his blade, MacGregor delivers a fatal strike to Cunningham. Now free of debts and with his honor intact, he returns home to his wife and children.

Өндіріс

Сценарист Алан Шарптың айтуынша, «Роб Рой» Шотландияның таулы аймағында өтетін вестерн ретінде жоспарланған. Фильмнің барлық түсірілімі Шотландияда, оның ішінде таулы аймақтың қалың жерлерінде өтті, сол себепті оларға тікұшақпен жету қажет болды. Кейбір сахналар Глен-Ко, Глен-Невис және Глен-Тарберт аймақтарында түсірілді. Бастапқы сахналарда Роб пен оның серіктері Лох-Левен көлінің жанынан өтеді. Шын Роб Рой өмір сүрген Ломонд көлінің орнына Морар көлі пайдаланылды. Аргилл герцогының сарайының көріністері Тиорам қамалында, Монтроз маркизінікі Драммонд қамалында түсірілді. «Фактордың есігі» сахнасы Меггинч қамалының сыртында түсірілді. Крейтон қамалы пейзаждық кадрларда қолданылды. Ашық ауада түсірілім кезінде актерлер мен түсірілім тобы үшін үздіксіз жаңбыр және одан туындаған маса шабуы қиындық туғызды. Уильям Хоббс қылышпен шайқас сахналарының хореографиясын жасады, ал Роберт Г. Гудвин консультация берді. Басты композитор – Картер Бервелл. Фильмнің музыкалық қосымшасынан бөлек, фильмде Capercaillie тобының жетекші әншісі Карен Мэтисон орындаған «Ailein duinn» атты дәстүрлі гэль әнінің сәл өзгеше нұсқасы бар.

Тарихи ақиқат

Макгрегор Монтроуземен 10 жыл бойы іскерлік қарым-қатынаста болған, содан кейін 1000 фунт стерлинг көлеміндегі қарызы жоғалып кеткен. Каннингэм кейіпкері ойдан шығарылған, бірақ Генри Каннингэм есімді Бокханнан шыққан адамға негізделген. Оны сэр Уолтер Скотт "әдептілік пен сыпайылыққа құмар, батыл мінезді" деп сипаттаған, алайда ол қылышын алып, "күтпеген ашумен заңнан тыс адамға шабуыл жасап, оны шайқас алаңынан ығыстырып шығарды". Роб Рой өмірі туралы мәліметтер шындық пен аңыздың араласуынан құралған, бір тарихшының айтуынша, фильм Роб Ройді "барынша мейірімді жарықтан" көрсетеді. Монтроз маркизі деп аталғанымен, Джеймс Грэм, Монтроздың 4-маркизі сол кезде тарихта Монтроз герцогы дәрежесіне көтерілген еді. Шотландияның құпия кеңесінің лорд-президенті қызметін атқарган кезінде, ол Одақ туралы заңға қолдау көрсеткені үшін сыйлық ретінде герцогтікке көтерілді. Фильмде көрсетілген оқиғалардың барлығы шындыққа сай келмейді. Әңгіме шамамен 1712-1722 жылдар аралығын қамтиды, бірақ 1715 және 1719 жылдардағы көтерілістер фильмде бейнеленбеген.

Кассалық жинақ

United Artists компаниясы 1995 жылғы 7 сәуірде АҚШ және Канадада «Роб Рой» фильмін шектеулі көрсетуге шығарды, нәтижесінде 133 кинотеатрдан демалыс күндері 2,023,272 доллар табыс әкелді. Бес күннен кейін көрсету 1,521 кинотеатрда кеңейтілді және демалыс күндері 7,190,047 доллар жинады, бұл АҚШ кассасында «Bad Boys» фильмінен кейін екінші орынға шықты. «Роб Рой» фильмінің кинотеатрлардағы ең кең көрсетілуі 1,885 кинотеатрды құрады, ал фильм АҚШ және Канадада 31,596,911 доллар жинады. Халықаралық саудада 27,1 миллион доллар табыс етті, жалпы әлемдік жиын 58,7 миллион долларды құрады. Metacritic сайтында 19 сыншының пікірлері негізінде 100 балдық шкала бойынша 55 балға бағаланды. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша фильмге «B+» бағасы қойылды. Chicago Sun Times газетінде жарияланған Роджер Эберттың пікірінше: «Бұл керемет, құлпыратын тарихи шытырман оқиға, ең жақсы режиссура, актерлік шеберлік, сценарий және техникалық жұмыстардың ескірген материалға қалай әсер ететінін көрсетеді». Эберт фильмнің сюжеті тағы бір шаршаған тарихи эпосқа ұласуы мүмкін екенін айтты, бірақ режиссер кейіпкерлерді терең зерттеуге қол жеткізгенін атап өтті. Тим Роттың рөлін жоғары бағалап, оны фильмнің табысына үлкен үлес қосқан деп мәлімдеді. Эберт сондай-ақ, жекпе-жек сахналарын хореографиялаған Уильям Хоббстың жұмысына әсерленді және оны «кино тарихындағы ең ұлы экшн-сахналардың бірі» деп сипаттады. Оның әріптесі Джин Сискел келісіп, оны «кино тарихындағы ең жақсы семсерлес жекпе-жек» деп атады. The Washington Post газетінен Рита Кемпли «Роб Рой» фильмін «Death Wish» (1974) және «First Blood» (1982) экшн фильмдерімен теріс салыстырды. Кемпли фильмдегі зорлық-зомбылықты сынға алып, «Шындығында, Роб Рой өзінің сиырларының бірінен де ақылсыз. Ол тіпті өзінің құрметке деген құштарлығының руының құлауына әкелетінін түсінбейді» деп жазды. Сыншы басты кейіпкердің өш алу миссиясын батырлық деп санамады. Оның жауы туралы былай деді: «Зұлымдар, қуанышпен ойнаған, мұздай жылдамдықты азайтуға көмектеседі, бірақ олар да жалықтырады». The New York Times газетінде Джанет Маслин фильмге ара-тұра пікір білдірді. Ол фильмнің «ұзақ, құрғақ кезеңдеріне» шағымданып, «сюжет фильмнің көрнекі кеңістігі үшін тым ауыр және қызықты емес» екенін айтты. Маслин фильмнің құтқарушы факторы Лиам Нисонның «ерке» келбеті, оның жауларын ойнаған актерлерден биік болуы және оның кейіпкерінің Джессика Лэнгтің кейіпкерімен харизматикалық әрекеттесуі болды деп жазды. «Роб Ройді жергілікті колорит пен оның жүректі, ыстыққан жұлдыздары үшін көруге болады». Маслин Нисонның «нағыз Роб Рой болған қарапайым шотландтық малшыдан мүлдем өзгеше» екенін мойындады және фильм кейіпкердің маңыздылығын көрермендерге жеткізе алмағанын айтты. Сыншы Каннингхэмның Мэриге жасаған зорлағын фильмнің «ең күшті сахналарының» бірі деп атады, оған Нисонның жалғыз және кекшіл Роб Ройі «ковбой әділдігімен» жауап берді.

United Artists gave Rob Roy a limited release in the United States and Canada on April 7, 1995, and the film grossed $2,023,272 from 133 theaters for the weekend. Five days later it expanded to 1,521 theaters and grossed $7,190,047 for the weekend, ranking number 2 at the US box office behind Bad Boys. Rob Roys widest release during its theatrical run was 1,885 theaters, and the film grossed $31,596,911 in the United States and Canada. Internationally it grossed $27.1 million for a worldwide total of $58.7 million. On Metacritic it has an average score of 55 out of 100, based on reviews from 19 critics. Audiences surveyed by CinemaScore gave the film a grade "B+" on scale of A+ to F.

Roger Ebert, writing for the Chicago Sun Times, said, "This is a splendid, rousing historical adventure, an example of what can happen when the best direction, acting, writing and technical credits are brought to bear on what might look like shopworn material." Ebert said the film's outline could have led to "yet another tired" historical epic, but he found that the director was able to produce "intense character studies". The critic applauded Tim Roth's performance, calling it "crucial" to the film's success. Ebert was also impressed by the climactic sword fighting scene, which had been choreographed by fight director William Hobbs, and called it "one of the great action sequences in movie history". His partner Gene Siskel agreed, calling it the "best sword fight in motion picture history." In contrast, Rita Kempley of The Washington Post compared Rob Roy negatively to the action films Death Wish (1974) and First Blood (1982). Kempley disliked the film's violence and wrote, "Frankly, Rob Roy is about as bright as one of his cows. He doesn't even recognize that his obsession with honor will lead to the destruction of his clan." The critic found the protagonist unheroic in his mission for vengeance. Of his enemy, she said, "The villains, played with glee, manage to perk up the glacial pace, but they too grow tiresome." In The New York Times, Janet Maslin gave a mixed review of the film. She complained of the film's "long, dry stretches" and that the "plot [was] too ponderous and uninteresting for the film's visual sweep". Maslin said one of the film's saving graces was the "robust" presence of Liam Neeson, taller than those who played his enemies, and his character's charismatic exchange with Jessica Lange's character, writing, "Rob Roy is best watched for local color and for its hearty, hot blooded stars." Maslin acknowledged that Neeson was "a far cry from the dour looking Scottish drover who was the real Rob Roy" and said that the film failed to convey the figure's importance to audiences. The critic highlighted the scene of Cunningham raping Mary as one of the film's "strongest scenes" which was appropriately responded to by the "cowboy justice" of Neeson's lonesome and avenging Rob Roy.