Кіріспе
Бухгалтерлік есеп немесе есеп мамандығы бойынша жұмыс істейтін бухгалтер. Кәсіби қауымдастықтарының аттестаттау емтихандары арқылы біліктілігін көрсеткен бухгалтерлер, жарғылық есепші, жарғылық аттестатталған есепші немесе аттестатталған мемлекеттік есепші, немесе тіркелген мемлекеттік есепші сияқты атауларды пайдалануға құқылы. Мұндай мамандарға заңмен белгіленген міндеттер жүктеледі, мысалы, ұйымның қаржылық есептілігін куәландыру құқығы, және кәсіби құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Аттестатталмаған бухгалтерлер аттестатталған бухгалтермен жұмыс істей алады немесе заңмен берілген артықшылықтар мен міндеттерсіз тәуелсіз жұмыс істей алады. Cahan & Sun (2015) архивтік зерттеулерді пайдаланып, бухгалтерлердің жеке ерекшеліктері аудит процесінде маңызды рөл атқаратынын және аудит ақысы мен аудит сапасына әсер ететінін анықтады. Көне заманда бұл мамандық өкілдері көңіл көтермейтін, терең ойлы есепшілер ретінде бейнеленген. Стереотиптің мамандыққа қызығушылық танытқан адамдарға әсер ететіні айтылады, көптеген жаңа мамандар коммуникация дағдыларының маңыздылығын төмен бағалап, сандық дағдылардың рөлін асыра бағалайды. Бухгалтер, бухгалтерлік қызметтерді тұрақты түрде қажет ететін компанияға жұмысқа алынуы мүмкін, немесе басқа компанияларға бухгалтерлік кеңес берумен айналысатын бухгалтерлік фирмаға тиесілі болуы мүмкін. "Үлкен төрттік" аудиторлық компаниялар – әлемдегі бухгалтерлердің ең ірі жұмыс берушілері. Дегенмен, көптеген бухгалтерлер сауда, өнеркәсіп және мемлекеттік секторда жұмыс істейді.
An accountant is a practitioner of accounting or accountancy. Accountants who have demonstrated competency through their professional associations' certification exams are certified to use titles such as Chartered Accountant, Chartered Certified Accountant or Certified Public Accountant, or Registered Public Accountant. Such professionals are granted certain responsibilities by statute, such as the ability to certify an organization's financial statements, and may be held liable for professional misconduct. Non qualified accountants may be employed by a qualified accountant, or may work independently without statutory privileges and obligations. Cahan & Sun (2015) used archival study to find out that accountants' personal characteristics may exert a very significant impact during the audit process and further influence audit fees and audit quality. Practitioners have been portrayed in popular culture by the stereotype of the humorless, introspective bean counter. It has been suggested that the stereotype has an influence on those attracted to the profession with many new entrants underestimating the importance of communication skills and overestimating the importance of numeracy in the role. An accountant may either be hired for a firm that requires accounting services on a continuous basis, or may belong to an accounting firm that provides accounting consulting services to other firms. The Big Four auditors are the largest employers of accountants worldwide. However, most accountants are employed in commerce, industry, and the public sector.
Ұлттар Достастығы
Ұлттар Достастығында, оның құрамына Ұлыбритания, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, 1997 жылға дейінгі Гонконг және бірнеше басқа мемлекеттер кіреді, кеңінен танылған бухгалтерлік біліктіліктерге Chartered Certified Accountant (ACCA), Chartered Accountant (CA немесе ACA), Certified Management Accountant (CMA), Chartered Management Accountant (ACMA) және Халықаралық бухгалтер (AAIA) жатады. Нақты елдердегі басқа біліктіліктерге Certified Public Accountant (CPA – Ирландия және CPA – Гонконг), Chartered Professional Accountant (CPA – Канада), Certified Management Accountant (CMA – Австралия) (CMA – Шри-Ланка), Certified Practising Accountant (CPA – Австралия) және Австралияның Public Accountants институтының мүшелері, сондай-ақ Certified Public Practising Accountant (CPPA – Жаңа Зеландия) кіреді. Шотландияның дипломдалған бухгалтерлер институты (ICAS) 1854 жылы Корольдік жарғысын алды және ол әлемдегі бухгалтерлердің алғашқы кәсіби ұйымы болып табылады.
Австралия
Австралияда заңмен мойындалған үш жергілікті кәсіби бухгалтерлік ұйым бар, олардың бәрі бірдей мәртебеге ие және "білікті бухгалтер" деп есептелуі мүмкін: Мемлекеттік бухгалтерлер институты (IPA), CPA Australia (CPA) және Австралия мен Жаңа Зеландияның дипломированный бухгалтерлері институты (CAANZ). Басқа халықаралық ұйымдар, мысалы, ACCA (Дипломированный тікелей есеп берушілер қауымдастығы) және Англия мен Уэльс дипломированный бухгалтерлері институты (ICAEW) өз мүшелерінің мансабына қолдау көрсету мақсатында мойындалуға ие. Мысалы, ACCA 2010 жылы Салық тәжірибешілер кеңесінен салық және BAS агенттері ретінде мойындалу алды.
Канада
Канадада Chartered Professional Accountant (CPA) атағына ие болу үшін, Канаданың Chartered Professional Accountants (CPA) ұйымының мүшесі болу қажет. 2013 жылға дейін Канадада есепшіліктің үш ұлттық деңгейде танылған атағы болды: Chartered Accountant (CA), Certified General Accountant (CGA) және Certified Management Accountants (CMA). Ұлттық CA және CGA ұйымдары 1902 және 1913 жылдары Парламент актілерімен құрылды. Ұлттық CMA ұйымы 1920 жылы Канада корпорациялары туралы заңға сәйкес құрылды. 2012 жылдың қаңтар айында, мүшелермен және мүдделі тараптармен сегіз айлық кеңес өткізгеннен кейін, Канаданың дипломдық есепшілер институты (CICA), Канаданың басқару есепшілері қоғамы (CMA Canada) және Канаданың сертификатталған бас есепшілері (CGA Canada) жаңа канадалық Chartered Professional Accountant (CPA) атағымен Канаданың есепшілік кәсібін біріктіруге арналған негізгі қағидаларды жариялады. CPA Canada (Канаданың кәсіби есепшілері) 2013 жылдың 1 қаңтарында CICA және CMA Canada ұйымдарының бастамасымен, Канаданың коммерциялық емес корпорациялар туралы заңға сәйкес, CPA туы астында бірігіп жатқан Канаданың провинциялық есепшілік органдарын қолдау мақсатында құрылды. CGA Canada 2014 жылдың 1 қазанында CPA Canada ұйымымен біріктірілді, бұл Канаданың есепшілік кәсібін ұлттық деңгейде біріктіруді аяқтады. Қазіргі таңда Канададағы барлық танылған ұлттық және провинциялық есеп органдары CPA туы астында біріктірілген. Канадалық CPA атағына Канада мен әлем бойынша 200 000-нан астам мүше ие.
Жапония
Жапонияда аттестатталған аудитор Жапон аттестатталған аудиторлар институтының (JICPA) мүшесі болуы міндетті. Бұл Жапониядағы жалғыз кәсіби есепшілер ұйымы.
Үндістан
Үндістанда шартты есепшілікті әлемдегі екінші ірі бухгалтерлік ұйым – Үндістанның шартты есепшілері институты (ICAI) ұсынады. Бұл институт 1949 жылы «Шарты есепшілер туралы» заңға сәйкес, Үндістанда шартты есепшілер мамандығын реттеу үшін құрылған. 2009 жылы ICAI әлемдегі үшінші есепшілік мұражай ретінде Үндістанның есепшілік мұражайын ашты. Ол ICAI-ның Ноидадағы кеңсесінде орналасқан. Құн және басқару есепшісі Үндістанның Құн және басқару есепшілері институтының (ICMAI) (бұрынғы ICWAI) мүшесі ретінде тіркеледі, ол Үндістан Парламенті қабылдаған 1959 жылғы «Құн және басқару есепшілері туралы» заңмен құрылған заңды орган. Институт мүшелері кеңінен Құн және басқару есепшілері (FCMA, ACMA) ретінде танылады.
Индонезия
Мемлекеттік аудиторлар туралы заңға (UU 5/2011) сәйкес, Индонезия сертификатталған мемлекеттік аудиторлар институты (IAPI) – мемлекеттен мемлекеттік аудитор лицензиясын алу үшін қажетті CPA атауын беруге уәкілетті кәсіби ұйым.
Бангладеш
Бангладештегі жарғылық есепшілік Бангладештегі жарғылық есепшілер институты (ICAB) арқылы басқарылады. Ал Бангладештің есеп пен басқару бухгалтерлері институты (ICMAB) Бангладеште басқару есепшілігі саласында білім беруді ұсынады.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда екі жергілікті есепшілер ұйымы бар: Chartered Accountants Australia and New Zealand (CAANZ) және New Zealand Association of Certified Public Accountants (NZACPA), бұл – Жаңа Зеландия бухгалтерлер қауымдастығы (NZAA) операциялық атауы. Акционерлік қоғамдарды тексеру үшін жеке тұлға CAANZ мүшесі немесе басқа ресми жарияланған ұйымның мүшесі болуы тиіс. Сондай-ақ, Chartered Certified Accountant (Association of Chartered Certified Accountants немесе FCCA) біліктілігі де ресми жарияланды. ACCA мүшесі өзінің туған елінде ACCA мемлекеттік практика сертификатына (тексеру біліктілігімен) ие болған жағдайда ғана тәжірибелік жұмыс істей алады.
Сингапур
Сингапурда мемлекеттік аудитор Сингапурдағы кез келген кәсіби бухгалтерлік ұйымның мүшесі болуы тиіс. Сингапур дипломы бар бухгалтерлер институты (ISCA) – жалғыз жергілікті бухгалтерлік ұйым, демек мемлекеттік аудитор ISCA мүшесі болуы тиіс.
Шри-Ланка
Шри-Ланкадағы аттестатталған есепші Шри-Ланка аттестатталған есепшілер институтының мүшесі болуы тиіс (белгілеу әріптері ACA немесе FCA). Бұл – жалғыз жергілікті есептеу органы, демек, ашық акционерлік қоғамдарды тексеру үшін жеке тұлға ICASL мүшесі болуы керек. Сертификатталған басқару есепшісі де Шри-Ланка басқару есепшілер институтының мүшесі болуы тиіс (белгілеу әріптері ACMA немесе FCMA).
Австрия
Австрияда есепші мамандығы 2006 жылғы Bilanzbuchhaltungsgesetz (BibuG – Басқару есебі заңы) арқылы реттеледі.
Гонконг
Гонконгта бухгалтерлік саланы Гонконгтың сертификатталған бухгалтерлер институты (HKICPA) «Кәсіби бухгалтерлер туралы» заң бойынша реттейді (Гонконг заңдарының 50-тарауы). Шешікті жауапкершілігі бар компаниялардың аудиторлық саласы «Компаниялар туралы» заң (Гонконг заңдарының 32-тарауы) және «Бағалы қағаздар және фьючерстер туралы» заң, листинг ережелері сияқты басқа да заңдармен реттеледі. HKICPA 2005 жылы «Кәсіби бухгалтерлер туралы» заң бойынша аккредиттеу үшін артық үлесті ұйымдарды мойындауды тоқтатты. Жалпы алғанда, CIPFA-дан басқа барлық британдық RQB қайта аккредиттелді. Ең соңғы мойындау туралы ақпарат алу үшін HKICPA-ға жүгініңіз.
Португалия
Португалияда екі есепшілік біліктілік бар: есептік және салықтық ақпаратты дайындауға жауапты Contabilistas Certificados (CC) және аудит практикасына көбірек қатысты Revisor Oficial de Contas (ROC). CC сертификатын тек кәсіби ұйым – Ordem dos Contabilistas Certificados (OCC) ғана береді, ал аудитор болу сертификатын тағы бір кәсіби ұйым – Ordem dos Revisores Oficiais de Contas (OROC) береді. Әдетте, OTOC немесе OROC аккредиттеген есепшілер немесе аудиторлар – бұл бизнес-менеджмент, экономика, математика немесе құқық салалары бойынша жоғары білімі бар, содан кейін қосымша оқып, емтихан тапсырып, CC немесе ROC сертификатын алған адамдар. Бұл сертификат бір жылдық (CC) немесе үш жылдық (ROC) тәжірибеден кейін ғана қол жеткізіледі. Сондай-ақ, кітапханашы мамандығы бойынша политехникалық білімі бар кез келген азамат ОКҚ-да емтихан тапсыруға және сертификатталуға құқылы.