Кіріспе

Полидиацетилендер (PDA) — полиацетиленге жақын туысқан өткізгіш полимерлер тобы. Олар диацетилендердің 1,4 топохимиялық полимерленуі арқылы құрастырылады. Олардың органикалық қабықшаларды жасаудан бастап, басқа молекулаларды бекітуге дейін алуан түрлі қолданыс салалары бар.

Тарих

Алғашқы полидиацетилен 1969 жылы Герхард Вегнер Poly(1,6 бигидрокси гекса 2,4 диацетилен) деп аталды. Бұл 1,6 бигидроксигекса 2,4 диин кристалдарын ультракөк сәулеге ұшырату арқылы қол жеткізілді. Полимерлену кристалдағы дииндердің кеңістіктегі орналасуының нәтижесі деп есептелді, бірақ бұл 1972 жылға дейін расталмады, ол кезде Реймонд Х. Баугман кеңістіктік орналасуға байланысты полимерленуді сипаттау үшін «топохимиялық полимерлену» терминін енгізіп, осы сияқты полимерлену үшін қажетті кеңістіктік талаптарды анықтады.

Синтез

Полидиацетилендердің синтезі 1,3-дииннің топохимиялық полимерленуі арқылы жүзеге асырылады. Әдетте, бұл процесс қатты күйде өтуі тиіс, себебі көптеген дииндер ерітіндіде 1,2 және 1,4 полимерленуге ұшырайды. Мұндай жағдай дииодбутадиин және электронды тартымды топтармен алмастырылған басқа дииндерде де кездеседі. Дииндердің қатты күйдегі оптималды орналасуы – 5 Å қайталану аралығы, 45° бұрышпен еңіс және бір мономердің C1 атомы мен жанындағы диин мономерінің C4 атомы арасындағы 3,5 Å қашықтық. Мономердің құрылысына байланысты, алынған ПДА-ның ерекше қасиеттері болуы мүмкін, мысалы, везикула немесе түтік тәрізді құрылымдардың пайда болуы. ПДА-ның көк түстен қызыл түске өтуі оның негізгі электрондық құрылымымен байланысты, ол баламалы көміртек қос және үш байланыстармен сипатталады. Сыртқы факторларға, мысалы, жылулық, химиялық және механикалық әсерлерге ұшырағанда, конъюгация әсері осы материалға түстік қасиеттерді сыйлайды. Таза немесе "ішкі" ПДА-ға қатысты, көк түстен қызыл түске өту процесі қайтымсыз болып табылады. Алайда, егер ПДА-ның бүйір тізбегінің бас топтары басқа құрылыммен, мысалы, металл оксидінің нанобөлшектерімен келаттау арқылы нығайтылса, бұл негізгі құрылымның түсті өзгертуге төзімділігін арттырады. DFT модельдеуіне сүйенген бірнеше соңғы зерттеулер ПДА-ның бүйір тізбегі құрылымын өзгерту арқылы түстік қасиеттерді модификациялауға болатынын көрсетті. Жұқа пленка жасау технологиясының, мысалы, қапталды басу (inkjet printing) дамуымен ПДА-ны әртүрлі субстраттарға көпфункционалды сенсор ретінде жағуға болады, мысалы, Каптон пленкасы, алюминий фольгасы немесе тіпті қарапайым қағазға. Чжу және авторлар тобы жақында мыс катализаторын қолдана отырып полидиацетилен синтезі туралы мақала жариялады. Бұл ерітінді фазасында полидиацетилендерді синтездеу бойынша алғашқы хабарлама.