Дат футболшысы Йон Даль Томассонның өмірбаяны мен мансабы

Кіріспе

Даниялық футболшы (1976 жылы туған)

Джон Даль Томассон (; 29 тамыз 1976 жылы туған) – даниялық футбол менеджері және бұрынғы ойыншы. Қазіргі уақытта Швеция Ұлттық құрамасының бапкері. Шабуылшы ретінде ең танымал кезеңі 2002 жылы УЕФА кубогын жеңген «Фейеноорд» клубында және 2003 жылы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы болған, ал 2005 жылы финалға шыққан «AC Милан» клубында өтті. Ол Англия, Германия және Испанияда да жоғары деңгейдегі футбол ойнады. 112 ойында 52 гол соққан Дания Ұлттық құрамасының барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншыларының бірі. Сондай-ақ, ол 2002 және 2004 жылдары Данияның «Жыл ойыншысы» наградасын иеленді. 2000 және 2004 жылдары УЕФА Еуропа чемпионатында, 2002 және 2010 жылдары ФИФА Әлем чемпионатында өнер көрсетті. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Томассон жаттықтырушылыққа көшті, алдымен Нидерландта көмекші және менеджер болып жұмыс істеді, содан кейін Оге Харейде басқаратын Дания Ұлттық құрамасында көмекші менеджер болды. 2020 жылы Томассон «Мальме» клубының бапкері болды және екі жылдан кейін Швеция чемпионатында екі мәрте жеңіске жеткеннен кейін клубтан кетті. 2022 жылдың маусым айында «Блэкберн Роверс» клубының бас бапкері болып тағайындалды. 2024 жылдың ақпан айында тараптардың өзара келісімімен «Блэкберн» клубынан кетті.

Ерте мансап

Копенгагенде туған, Бьярне Томассон мен Лейла Даль Петерсеннің ұлы, Томассон алғаш рет бес жасында "Солрод" жастар командасында футбол ойнай бастады. Тоғыз жасында ол аймақтағы ең ірі клуб – "Кёгеге" ауысты. 1992 жылғы қарашада 16 жасында ол клуб сапында тұңғыш рет кәсіпқой дебют жасады. Келесі екі жылда ол клубқа екі рет қатарынан деңгей көтеруге көмектесті: 1993 жылғы маусым соңында клуб Дания сериясынан екінші дивизионға, ал 1994 жылғы маусым соңында бірінші дивизионға жол алды.

Қашан

1994 жылдың желтоқсан айында 18 жасында ол "Кёге" клубынан голландиялық "Хееренвейн" клубына трансферге келісім берді. 1995–96 маусымда негізгі құрамның тұрақты ойыншысы болған Томассон сол маусымда клубтың үздік мергені атанды, 30 лига матчинда 14 гол соқты. 1996–97 маусымда ол бұл көрсеткішті 18 голға дейін жеткізді және клубтың үздік мергені болды. Бұған қоса, ол 1996 жылғы "Голландияның үздік жас футболшысы" сыйлығын жеңіп алды, Будевийн Зенден және Патрик Клюверт сияқты ойыншыларды басып өтті.

Ньюкасл Юнайтед

Оның жетістігі басқа клубтардың қызығушылығын тудырды, және ол 1997 жылдың шілдесінде Англия Премьер-лигасының "Ньюкасл Юнайтед" клубына жоғары беделді трансфер жасады. "Ньюкаслдың" сол кездегі бас жаттықтырушысы Кенни Далглиш Томассонды Англия құрамасының шабуылшысы Алан Ширермен үйлесімді ойнайтын ойыншы ретінде қарастырды. Бұл екеуінің серіктестігі бастапқыда жақсы нәтиже берді, Томассон Ирландия Республикасындағы маусым алдындағы достық турнирде өте жақсы өнер көрсетті. Алайда, Ширердің мансабына қауіп төндіретін жарақаты және шабуылшы Лес Фердинандтың "Тоттенхэм Хотспурға" ауысуы Томассонның дәстүрлі шабуылшы жартылай қорғаушы позициясынан шабуылшы позициясына көшірілуіне әкелді. Ол физикалық күшін жеткіліксіздігіне байланысты жаңа позициясына және ағылшын футболына бейімделуге қиналды. 1997–98 маусымдағы барлық турнирлерде 35 ойында бар болғаны төрт гол соқты.

Фейнеорд

Томассон 1998 жылдың шілдесінде Эредивизиге қайта оралды, онда ол «Феенорд» клубына шабуылдаушы жартылай қорғаушы ретінде қосылды.

Милан

2 мамыр 2002 жылы Томассонның «Фейеноордпен» келісімшарты аяқталып, олардың УЕФА Кубогында жеңіске жеткенге дейін, ол Италияға төрт жылға тегін трансфермен, «Серия А» клубы «А.С. Милан» үшін ойнауға келісті. Ол «Сан-Сиро» клубында отандастары Мартин Лаурсен мен Томас Хельвегке қосылды. 2002–03 маусымы, Томассонның «Милан» құрамындағы алғашқы маусымы, олардың Италия кубогын жеңіп алуымен аяқталды. Томассон көбінесе ойын соңында алаңға түсірілді, бірақ «УЕФА Чемпиондар лигасы» турнирінде үш гол соқты; осылайша «Милан» 2003 жылдың мамырында беделді турнирді жеңген кезде, ол да трофейді ұстауға лайық болды. Томассон 2003 жылғы Италия кубогы финалының бірінші ойынында алған жарақатынан кейін финалға қатыса алмады. 2003–04 маусымында Томассонға көбірек ойын уақыты берілді және ол чемпиондық титул үшін күрескенде «Серия А» турнирінде 12 гол соқты. 2004 жылдың тамызында ол «Милан» командасының құрамында Италия Суперкубогын жеңіп алды, бұл матчта «Италия кубогының» чемпионы «Лацио» командасын 3:0 есебімен ұтты. Келесі 2004–05 маусымында Томассон «Милан» құрамында тұрақты орын алу үшін күресті. Ол қайтадан қосалқы ойыншы рөліне ие болды, сондықтан бұл маусымда өткен маусыммен салыстырғанда аз гол соқты. 2005 жылғы «УЕФА Чемпиондар лигасының» финалында «Ливерпульге» қарсы матчта, «Милан» оны ойын соңында алаңға түсірді, ал финалды пенальти сериясы арқылы шешу қажет болғанда, ол соққы жасауға таңдалды. Томассон өз соққысын голға айналдырды, бірақ «Милан» Сержиньо, Андреа Пирло және Андрий Шевченконың соққыларын мүлттік еткенінен жеңіліске ұшырады. 2005 жылдың шілдесінде шабуылшы Кристиан Виери клубқа қосылғаннан кейін Томассонның командада қалуы күмәнді болып саналды, сондықтан ол «Миланмен» трансферлік тізімге енуге келісті. Бірнеше жыл өткен соң, 2010–11 жылғы «УЕФА Чемпиондар лигасының» 1/8 финалында «Челси» мен «Копенгаген» командаларының арасындағы матч алдында «Миланның» бұрынғы бапкері Карло Анчелотти, қазір «Реал» клубының бас бапкері, даниялық футболшылар туралы сұраққа жауап берді: «Ең бастысы, даниялықтардың еңбек етуге деген құлшынысы мені таң қалдырды, олардың жаттығуларда бар күштерін салуға деген ерекше қабілеті. Бұл өте кәсіби және дағдылы ойыншылар еді. Ең жақсы өнер көрсеткен және тұрақтылықты сақтаған Джон Даль Томассон болды, оған әрқашан әлемдік деңгейдегі шабуылшыларға қарсы орын үшін күресуге тура келді. Ол ешқашан оңай жағдайға түспеді, бірақ ешқашан басып алмай, кез келген мүмдікті пайдалануға тырысты».

On 2 May 2002, as Tomasson's contract with Feyenoord was expiring before their UEFA Cup victory, he agreed a move to Italy on a four year free transfer, to play for Serie A club A. C. Milan. He joined compatriots Martin Laursen and Thomas Helveg at the San Siro club. The 2002–03 season, Tomasson's first at Milan, saw them winning the Italian Cup. Tomasson was most often used as a late substitute, but did manage to score three goals in the UEFA Champions League; and thereby also held his share of the trophy, when Milan won the prestigious tournament in May 2003. Tomasson missed the final because of an injury that he picked up in the first leg of the 2003 Coppa Italia Final. During the 2003–04 season, Tomasson was given more playing time and managed to score 12 Serie A goals in a title winning campaign. In August 2004, he was also a part of the Milan team that won the Italian Super Cup, with a 3–0 victory against the Coppa Italia champions Lazio. For the next 2004–05 season, he struggled to secure a regular starting place in the line up of Milan. He was once again in the role of substitute, and therefore also scored fewer goals compared to the previous season. At the 2005 UEFA Champions League Final against Liverpool, he was again used by Milan as a late substitute, and when the final had to be decided in penalty shootout, he was selected to kick. Tomasson scored on his attempt, but Milan lost as Serginho, Andrea Pirlo and Andriy Shevchenko missed their shots. When striker Christian Vieri joined the club in July 2005, Tomasson was deemed as potential surplus, and he therefore agreed with Milan to be placed at their transfer list. Years later, prior to the 2010–11 UEFA Champions League round of 16 match between Chelsea and Copenhagen, former Milan manager Carlo Ancelotti, now manager of Real Madrid, was asked about his view on Danish footballers: "Above all the Danish work ethic surprised me, their special ability to give everything in training. These were very professional and skilled players. The one who performed best and showed the most continuity, was Jon Dahl Tomasson, who always had to fight for playing time against world class strikers. He never had an easy time, but he never gave up and tried to take every chance he got".

VfB Штутгарт

2005 жылдың шілдесінде неміс Бундеслигасының «ВфБ Штутгарт» клубы Томассонды төрт жылдық келісімшартқа шақыру үшін «Миланға» 7,5 миллион еуро трансфер ақысын төледі. Ол клубтағы халықаралық құрдасы Джеспер Грёнкьярге қосылды, бірақ алдағы 2005–06 маусымы екеуі үшін де сәтті болмады. Томассон команданың үздік мергені болды, Бундеслигада сегіз гол соқты, бірақ команда маусым бойы жеткілікті мүмкіндіктер мен голдар жасау үшін күресті, нәтижесінде «Штутгарт» Бундеслигада тек тоғызыншы орынды иеленді. Маусым аяқталғаннан кейін Грёнкьяр клубтан кетті, ал Томассон қалды. 2006–07 маусымында «Штутгарт» Бундеслиганың жаңа чемпионы атанды.

Вильярреал

2007 жылдың 24 қаңтарында Томассон 2006–2007 маусымының қалған бөлігінде жарақат алған шабуылшы Нихат Кахвечидің орнын толтыру үшін Испанияның Примера Дивизионы чемпионатындағы «Вильярреал» клубына жалға берілді. «Вильярреал» сапындағы алғашқы ойынында, «Реал Мадрид» командасына қарсы матчта, Томассон Премьер-лигада, Серия А, Бундеслигада және Примера Дивизионында ойнаған бесінші футболшы болды. Бұрын осындай жетістікке тек төрт ойыншы қол жеткізген: Флорин Радучою, Георге Попеску, Абель Ксавьер және Пьер Вомэ. Оның жалға алу шарты 2007 жылдың 1 шілдесінде аяқталды, бірақ клубқа оны сатып алу опциясы да болды. «Вильярреал» осы опцияны пайдаланып, Томассонмен екі жылдық келісім шарт жасасу үшін «Штутгартқа» жалпы трансфер құнының жартысын, 1 миллион еуро төледі. 2007–2008 Ла Лига маусымының бірінші матчында ол «Валенсия» қақпасына гол соғып, 3:0 есебімен жеңіске жеткізді. Алайда, ол көбінесе клубтың УЕФА кубогы матчтарында ойнады және сегіз ойында бес голдың авторы атанды. Маусым «Вильярреал» үшін ең сәтті маусым болды, команда Ла Лигада күміс жүлдегер атанды.

Фейеноордқа қайта оралу

Томассон 2008 жылдың маусым айында «Вильярреал» клубымен келісімге келді, ол мүмкін болатын трансфер үшін нарықты қарастыруға міндеттелді. Испанияның «Марка» спорт газеті оны бірден голландиялық «Фейеноорд» клубымен байланыстырды. Томассон бастапқыда мұны таза болжам деп атады. Бірақ, аталған болжам шындыққа айналды. 2008 жылдың шілдесінде ол «Вильярреалды» тегін трансфер арқылы тастап, үш жылдық жаңа келісімшартпен «Фейеноордқа» оралды. Ол үш ойында төрт гол соғып, жарқын дебют жасады. Алайда, қыркүйектің соңынан қаңтар айының соңына дейін жарақат алғандықтан, 2008-09 маусымында «Фейеноорд» сапында бар болғаны 14 ойынға қатысты. Келесі 2009-10 маусымында да ол бірнеше жарақаттармен күресті. Дегенмен, маусым барысында «Фейеноорд» үшін тағы 28 ойын ойнап, клуб тарихындағы ең үздік көрсеткіш – 12 гол соқты. Оның табысты ойынының арқасында «Фейеноорд» Эредивизиде төртінші орынға ие болды және Голландия кубогының финалына өтті. Финал екі ойыннан тұрды, бірақ «Фейеноорд» Аякс клубына жалпы есеп бойынша 6:1 есебімен жеңіліп қалды, ал Томассон «Фейеноорд» үшін жалғыз голды соқты. 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысқанда, ол тағы бір ауыр жарақат алды, бұл «Фейеноорд» сапындағы 2010-11 маусымының бірінші жартысын тоқтатты. «Фейеноорд» медициналық қызметкерлерінің мәлімдемесіне сәйкес, жарақат алғашқы ойланғаннан гөрі ауыррақ болып шықты. 15 тамыздағы ойынға дайындық барысында жарақат толыққанды жазылмаған еді, және де ауыр жаттығудан кейін бұрынғы күшімен қайтадан пайда болды. Жарақатты қосымша тексеру нәтижесінде, жаттықтырушы Томассон тек 2011 жылдың қаңтарында ғана маусымның алғашқы ойынына қатыса алатынынан қорқыныш білдірді.

Халықаралық мансап

Томассон 19 жасқа дейінгі ұлттық құрама сапында 16 ойында 10 гол соқты және 1994 жылы Данияның 19 жасқа дейінгі үздік ойыншысы атанды. Барлығында, ол әртүрлі ұлттық жастар құрамаларында 37 матчта 27 гол соқты. «Хееренвенмен» екі сәтті маусымнан кейін Томассон Дания ұлттық құрамасына шақырылды және 1997 жылдың 29 наурызында Хорватияға қарсы тұңғыш рет алаңға шықты. «Ньюкаслда» ойнаған кезінде, ойын уақытының азаюына байланысты Томассон Дания ұлттық құрамасынан шығарылды және 1998 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында ойнауға ілікпеді. «Фейеноордқа» ауысқаннан кейін, Томассон 1998 жылдың тамызында Дания ұлттық құрамасына қайта шақырылды. Еуро-2000 іріктеу кезеңіндегі жеті матчта алты гол соққаннан кейін ол тез арада Дания құрамасының маңызды ойыншысына айналды, шабуылшы Эббе Сандтың артында шабуылдық жартылай қорғаушы ретінде ойнады. Ол Еуро-2000 турнирінде Данияның барлық үш матчында ойнады, бірақ Дания топтық кезеңнен шығарылды, гол соға алмады. «Миланға» ауысудан бұрын ол 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында Дания құрамасы сапында төрт ойында төрт гол соқты. Томассон 2004 жылғы Еуропа чемпионатында Дания құрамасы үшін ойнады, төрт матчта үш гол соқты және турнирдің үздік құрамына енді. 2010 жылдың 28 мамырында Данияның бас жаттықтырушысы Мортен Ольсен бұл ойыншының Оңтүстік Африкада өтетін 2010 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында қатысатын 23 ойыншының тізіміне енгенін жариялады. 24 маусымда ол Жапонияға қарсы өткен матчта 3:1 есебімен жеңіліске ұшырады, ал Дания турнирден шықты. ФИФА оны турнирдің ең үздік даниялық ойыншысы деп таныды, бірақ бұл шешіммен кейбір жанкүйерлер мен БАҚ келіспеді. Томассон мансабында 1997 жылдың наурызынан 2010 жылдың маусымына дейін Дания құрамасы сапында 112 матчта 52 гол соқты, бұл оны Дания ұлттық құрамасының барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншыларының бірі етеді (Пол Нильсенмен бірге). Ол Еуро-2000, 2002 жылғы Әлем чемпионаты, Еуро-2004 және 2010 жылғы Әлем чемпионатында ойнады. 2010 жылдың 9 тамызында, 2010 жылғы Әлем чемпионатындағы Данияның соңғы матчында 52-ші халықаралық голын соққаннан кейін, Томассон ұлттық құрамадан кетуін жариялады. «Біз керемет ойыншымен және тамаша адаммен қоштасамыз», - деді ұлттық құраманың бас жаттықтырушысы Ольсен, Томассонның «нағыз командалық ойыншы» екенін қосты.

Tomasson scored 10 goals in 16 games for the national under 19 team, and was awarded 1994 Danish U 19 Player of the Year. In all, he scored 27 goals in 37 matches for various national youth selections. After two good seasons with Heerenveen, Tomasson got a call up to the Denmark national team, and he made his debut on 29 March 1997, against Croatia. During his time at Newcastle, reduced playing time saw Tomasson dropped by the Denmark national team, and he was not selected to play at the 1998 FIFA World Cup. When he moved to Feyenoord, Tomasson was once more called up for the Denmark national team in August 1998, and with six goals in seven matches of the Euro 2000 qualification, he quickly became an important part of the Danish team, playing as an attacking midfielder behind striker Ebbe Sand. He played in all Denmark's three matches at the main Euro 2000 tournament, but did not score as Denmark were eliminated in the group stage. Before moving to Milan, he played for Denmark in the 2002 FIFA World Cup, where he scored four goals in as many games. Tomasson played for Denmark at Euro 2004, where he scored three goals in four games and was selected for the Euro 2004 Team of the Tournament. On 28 May 2010, Denmark coach Morten Olsen announced that the player would be part of the final squad of 23 participating in the 2010 FIFA World Cup in South Africa. On 24 June, he scored against Japan in a 3–1 defeat as Denmark went out of the competition. He was rated by FIFA as the best Danish player of the tournament. Some fans and the media did not agree with the world football's governing body, however. Tomasson scored a total of 52 goals in 112 games for Denmark throughout his career, which spanned from March 1997 to June 2010, making him joint all time goal scorer of the Denmark national team with Poul Nielsen. He played at Euro 2000, the 2002 World Cup, Euro 2004 and the 2010 World Cup. On 9 August 2010, having scored 52nd international goal in Denmark's final match at the 2010 World Cup, Tomasson decided to retire from the national team. "We say farewell to a terrific player and a fantastic person," national coach Olsen said, adding that Tomasson was "the ultimate team player".

Бастапқы жаттықтырушылық мансабы

Томассон 2011 жылғы 6 маусымда карьерасын аяқтады және голландиялық «Эксельсиор» клубының көмекші жаттықтырушысы болды. 2013–2014 маусымының басында клубтың бас бапкері болды. Оның тұңғыш ойыны – «Хелмонд Спорт» клубымен өз алаңында 2:2 есебімен тең түсу болды, ал ол Роттердамдық команданы KNVB кубогының 1/16 финалына жеткізді, бірақ 17 желтоқсанда өз алаңында «PEC Зволле» клубына 2:1 есебімен жеңіліп қалды. «Эредивизи» клубы «Рода» 2013 жылғы 15 желтоқсанда бас бапкер Рууд Броды қызметтен босатып, он бір күннен кейін, 3 қаңтардан бастап Томассонмен 3,5 жылдық келісімшарт жасасты. Маусымның екінші жартысынан кейін, команда құлдырап қалғандықтан, ол 2014 жылғы 26 мамырда жұмыстан шығарылды. 2015 жылғы 19 маусымда Томассон «Витессе» клубының жаңа бас менеджерінің орынбасары болып тағайындалды. 2016 жылғы 7 наурызда Дания ұлттық құрамасының көмекші жаттықтырушысы болып тағайындалды. 3,5 жылдық қызметі барысында ол Дания ұлттық құрамасына 2018 жылғы ФИФА әлем чемпионатына және 2020 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына іліккеніне көмектесті. Команда үш жыл бойы ешқандай ойында жеңіліс көрмеді.

Мальмё

2020 жылдың 5 қаңтарында Томассон швед Allsvenskan лигасының «Мальмё» клубының жаңа бапкері болып тағайындалды. «Мальмё» сапындағы екінші маусымында ол клубты Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне жеткізді, бұл үшін төрт іріктеу турында жеңіске жетті, оның ішінде үшінші турда «Рейнджерс» және төртінші турда «Людогорец Разград» командаларын жеңді. 2021 жылдың желтоқсанында Томассон мен «Мальмё» екінші рет Allsvenskan лигасының чемпионы атанды. 30 желтоқсанда ол өз өтініші бойынша клубты тастап кетті.

Блэкберн Роверлері

2022 жылдың 14 маусымында Томассон «Блэкберн Роверс» клубының жаңа бас бапкері болып тағайындалды. Ол клубпен үш жылдық келісімге қол қойды, сонда: «Мен «Блэкберн Роверс» клубының бас бапкері болуға өте қуаныштымын және мақтан тұтамын – бұл клубының зор дәстүрі және үлкен амбициялары бар». 2022–23 маусымының чемпионаттағы алғашқы ойынында «Блэкберн» өз алаңында «Куинс Парк Рейнджерс» клубын Льюис Трэвистің алыстан соққан голымен 1:0 есебімен жеңді. Томассонның клубтағы алғашқы маусымында «Блэкберн» 7-орынды иеленді, голдардың айырмашылығына байланысты Премьер-лигаға жолдама беретін плей-оффқа түсе алмады. Томассон 2024 жылдың ақпан айында клубпен өзара келісім бойынша келіп, оның орнына Джон Юстас бас бапкер болып тағайындалды.

Швеция

2024 жылдың 26 ақпанында Томассон Швеция ұлттық құрамасының жаңа бас бапкері болып тағайындалды, ол Янне Андерссонның орнына келді. Осының нәтижесінде Томассон швед емес алғашқы жаттықтырушы болып тағайындалды. Бұрынғы ағылшын жаттықтырушы Джордж Рейнор 1958 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Швецияны күміс жүлдеге жеткізген еді, және осы жетістік Швецияның ірі футбол турнирлеріндегі ең үлкен жетістігі болып саналады.

Жеке өмір

Томассонның екі ұлы бар, Лука (2008 жылы туған) және Лиам (2012 жылы туған), оның даттық әйелі Лина Даль Конгесков Томассонмен. Томассонның даттық, фин және исландтық тегі бар.

Ойын стилі

Томассон позициялық тұрақтылығымен және шабуылшы ретінде керемет гол соғу қабілетімен белгілі болды, оның ерекше жылдамдығы мен дене бітімі болмаса да. Ол әмбебап ойыншы болғандықтан, шабуылшы және екінші шабуылшы рөлінде де ойнай білді.