Кіріспе
Атлант мұхитындағы дауыл маусымы
2000 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы өте белсенді болды, бірақ 1992 жылдан бері дауыл маусымында ең соңғы аталған дауылды көрсететін маусым болды. Дауыл маусымы 1 маусымда ресми түрде басталды және 30 қарашада аяқталды. Ла-Нинья құбылысының салдарынан орташа деңгейден сәл жоғары болды, бірақ көптеген дауылдар әлсіз болды. Бұл Ирландияға екі дауыл келген жалғыз маусым болды. Бірінші циклон, Тропикалық депрессия 1, 7 маусымда Мексика шығанағының оңтүстігінде пайда болды және ешқандай айқын салдарсыз тарады. Бірақ, бірінші аталған дауыл – Альберто пайда болуына шамамен екі ай уақыт кетті; Альберто да құрлықта ешқандай әсер қалдырмай тарады. Басқа тропикалық циклондар – Тропикалық депрессия 2, Тропикалық депрессия 4, Крис, Эрнесто, Надин және аталмаған субтропикалық дауылдар құрлыққа әсер етпеді. Тағы бес дауыл – Тропикалық депрессия 9, Флоренс, Айзек, Джойс және Лесли – құрлықта минималды зақымдар келтірді. Маусымның ең маңызды дауылы – Орталық Америкада кең ауқымды зақымдар келтірген Кит дауылы болды. Теңізде ұзақ уақыт тұрақтанғаннан кейін, Кит Юкатан түбегі арқылы құрлыққа еніп, кейін Мексикаға дауыл күшімен екінші рет соқты. Ол 319 миллион доллар (2000 жылғы АҚШ доллары) көлемінде шығын келтірді және 40 адамның өміне қиындық тудырды, олардың көпшілігі Белиз елінде болды. Лесли тропикалық дауылының алғы күші Оңтүстік Флоридада су тасқынына әкелді, оның салдарынан 950 миллион доллар (2000 жылғы АҚШ доллары) шығын туды. Гордон және Хелен дауылдары АҚШ-тың оңтүстік-шығысында, әсіресе Флоридада орташа деңгейде зақымдар келтірді. Берил тропикалық дауылы Мексикада аз зақымдар келтірді, ал Дебби дауылы Ұлы және Кіші Антиль аралдарында 1 миллион доллардан кем (2000 жылғы АҚШ доллары) шығынға әкелді. Майкл дауылы Атлантикалық Канадаға кең ауқымды әсер етті, бірақ нақты зақымдар туралы мәліметтер белгісіз.
Маусым алдындағы перспективалар
+2000 жылғы маусымдағы тропикалық белсенділіктің болжамыКөз дерегіТропикалық дауылдарЖұмыр дауылдарКүшті дауылдарCSUAорташа (1950–2000)9.65.92.3NOAAОрташа1162CSUA7 сәуір, 20001173CSU7 маусым, 20001284CSUA4 тамыз, 20001173NOAA10 тамыз, 20001173Нақты белсенділік1583 Дауылдардың болжамын әрбір дауыл маусымы алдында белгілі дауылдар сарапшысы доктор Уильям М. Грей және оның Колорадо штаты университетіндегі (CSU) әріптестері, сондай-ақ АҚШ үкіметінің Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы (NOAA) жасайды. CSU мәліметтері бойынша, 1950 мен 2000 жылдар аралығындағы орташа маусымда 9,6 тропикалық дауыл, 5,9 жұмыр дауыл және 2,3 күшті дауыл (Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 3-санаттан жоғары дауылдар) болған. NOAA анықтамасы бойынша, қалыпты маусымда 9-12 атаулы дауыл болады, олардың бесеуі-жетеуі жұмыр дауыл күшіне жетеді, ал біреуі-үшеуі күшті дауылға айналады. Белгілі дауылдар сарапшысы доктор Уильям М. Грей 7 сәуірде он бір атаулы дауылды болжады, олардың сегізі жұмыр дауыл күшіне жетеді, ал сегізінің үшеуі 3-санатты дауылға айналады. 7 маусымда жарияланған болжам да осыған ұқсас болды, атаулы дауылдардың саны он екіге, жұмыр дауылдардың саны сегізге, ал күшті дауылдардың саны төртке дейін артты. 10 мамырда NOAA маусымдық болжамды жариялады, ол орташадан жоғары белсенділікке нұсқау берді. NOAA мәліметінше, сол кездегі жаһандық атмосфера айналымы орташадан жоғары дауылды маусымға жағдай жасады. Дегенмен, Ла-Нинья құбылысы Шығыс Тынық мұхитында байқалды, ол маусымның белсенділігіне әсер ететін фактор болды. NOAA орташадан жоғары белсенділікке 75% мүмкіндік берді.
Forecasts of hurricane activity are issued before each hurricane season by noted hurricane expert Dr. William M. Gray and his associates at Colorado State University (CSU), and separately by forecasters with the U. S. Government's National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). According to CSU, the average season between 1950 and 2000 had 9.6 tropical storms, 5.9 hurricanes, and 2.3 major hurricanes (storms exceeding Category 3 on the Saffir–Simpson hurricane scale). A normal season, as defined by NOAA, has 9 to 12 named storms, of which five to seven reach hurricane strength and one to three become major hurricanes. Noted hurricane expert Dr. William M. Gray on April 7 predicted eleven named storms, with eight reaching hurricane strength and three of the eight reaching Category 3 strength. The prediction issued on June 7 was similar, increasing the named storms to twelve, eight hurricanes, and four major hurricanes. On May 10, NOAA issued a season outlook, which gave the indication of an above average season. According to NOAA, the global scale atmospheric circulation pattern which was taking place was conducive to an above average hurricane season. However, La Niña was present it the Eastern Pacific, which was a factor in the activity in the season. NOAA issued a 75% chance of above average activity.
Маусымдық жиынтық
Атлантика мұхитындағы дауылдар маусымы 2000 жылдың 1 маусымында ресми түрде басталды. Бұл орташадан жоғары маусым болды, онда 19 тропикалық циклон қалыптасты. Он бес депрессия тропикалық дауыл статусына жетті, ал олардың сегізі дауыл статусына жетті. Үш дауыл одан әрі күшейіп, ірі дауылға айналды. Маусымның орташадан жоғары болуының себебі Тынық мұхитындағы Ла-Нинья құбылысы болды. Тропикалық циклогенез алғаш рет маусым айында Атлантика мұхитында екі тропикалық депрессияның пайда болуымен тіркелді. ACE – дауылдың күшіне оның бар болған уақытының ұзақтығын көбейту арқылы есептелетін көрсеткіш, сондықтан ұзаққа созылған дауылдар мен әсіресе күшті дауылдардың ACE көрсеткіші жоғары болады. ACE тек 34 теңіз шақырымы (39 миль/сағ, 63 км/сағ) немесе тропикалық дауыл күшіне жеткен тропикалық жүйелер туралы толық хабарламалар үшін есептеледі. Субтропикалық циклондар, соның ішінде атаусыз дауыл, сондай-ақ Флоренция, Лесли және Майклдың бастапқы кезеңдері есептеуден тыс қалды.
Бірінші тропикалық депрессия
23 мамырда Африканың батыс жағалауынан шыққан тропикалық толқын Атлант мұхиты мен Кариб теңізі арқылы батысқа қарай жылжыды. 6 маусымда жүйе Мексика шығанағына енді. 7 маусымда тағы бір тропикалық толқын жүйеге қосылып, Мексика шығанағында төмен қысым аймағын құрады. Жоғары антициклонның тудырған күшті желдің қиылысуы күрт күшеюге кедері келтірді. Депрессияның қалдықтары Мексика шығанағының жағалауында күшті желдер мен азды-көпті жаңбырларға әкеп соқты; сонымен қатар, Оңтүстік-Орталық Техаста ауыр жауын-шашын жауды. Жүйе жақсы ұйымдасқан болғанымен, операциялық тұрғыдан қарағанда, бұл кезде жер бетінде айналым болмаған сияқты көрінді. Алайда, Ұлттық Дауыл орталығы ескерту жариялағаннан кейін депрессияның ұйымдасқандығы төмендеді. Батысқа қарай жылжу кезінде айтарлықтай күшею байқалмады. Жоғары атмосфералық батыс желінің күшеюі Альбертоның шығысқа қарай, солтүстік-шығысқа қарай жылжуымен әлсіреуіне себеп болды, соның салдарынан циклон конвекциясының көп бөлігін жоғалтты. 14 тамызда Альберто тропикалық дауылға дейін төмендетілді. Альбертоны батысқа қарай бағыттаған тропосфералық ойыс дауылдан озып кетті, ал солтүстік және батыста күшті жоталар қалыптасты. Нәтижесінде, Альберто 15 тамызда оңтүстікке, 16 тамызда оңтүстік-батысқа, ал 17 тамызда батысқа бұрылды. Солтүстік-батысқа, содан кейін солтүстікке бұрылғанда Альберто қайта күшейе бастады және 18 тамызда үшінші рет дауылға дейін көтерілді. Альберто 20 тамызда 2-санатты дауыл ретінде үшінші ең жоғары қарқынына жетті. 1-санатты дауылға дейін әлсірегеннен кейін Альберто 13 тамызда бастаған циклондық айналымды аяқтады. Теңіз суының температурасының төмендеуіне байланысты, Альберто 23 тамызда тағы да тропикалық дауылға дейін төмендетілді, ол солтүстік-шығысқа қарай жылдамдады. Алты сағаттан кейін Альберто тропикалық циклонға айналды, оның орталығы Рейкьявик, Исландияның оңтүстік-оңтүстік-батысында 780 миль (1255 км) қашықтықта орналасқан.
Берил тропикалық даулы
Тропикалық толқын 3 тамызда Африка жағалауынан шығып, жабық айналым құрды. Жүйе екіге бөлінді, солтүстік бөлігі Альберто дауылына айналды, ал оңтүстік бөлігі батысқа қарай жылжуын жалғастырды. 12 тамызда толқын Юкатан түбегіне жеткенге дейін минималды терең конвекция сақталды. Келесі күні Мексика шығанағына шыққаннан кейін, спутниктік суреттер мен барлау ұшағының рейсі 1800 UTC-де жүйенің Бесінші тропикалық депрессияға айналғанын көрсетті. 13 тамыздың таңында депрессия Берил тропикалық дауылына күшейді. Берилдің дауыл статусына жететіні болжанғанына қарамастан, ол ұйымдасқан күйінде қалып, тропикалық дауыл ретінде ғана күшін танытты. Мексиканың солтүстік-шығысында су тасқынынан бір адам қаза болды. Техастың оңтүстігінде Берил кейбір аймақтарда жеңіл жауын-шашын әкелді. Бұлтты жағдай мен жаңбыр Браунсвилл айманында 15 тамызда сол күні қала үшін ең төменгі максималды температураны тіркеді.
Крис тропикалық дауыл
12 тамызда Африканың батыс жағалауынан тропикалық толқын шықты. Жүйені үлкен көлемде терең конвекция сүйемелдесе де, оның орталығы анық болмады және ығыстырылған еді. Келесі бірнеше күнде конвекция нығайып, 17 тамыздағы 1200 UTC-ге дейін жүйе Кіші Антиль аралдарынан шамамен 690 миль (1110 км) шығысқа қарай орналасқан Тропикалық депрессия VI ретінде қалыптасты. Бастапқыда желдің әлсіздігіне байланысты ағын шектеулі болды, бірақ 20 тамызға қарай депрессияның күшті тропикалық дауылға айналуы күтілді. Ұлттық дауылдар орталығы мұхит суының жылы болуына және желдің әлсіз болуына қарамастан, депрессияның бірден күшеймегеніне "таңырды". Күтпеген жағдай, Крис 18 тамыздағы 1800 UTC-ге қарай тропикалық депрессияға дейін әлсіреп, тропикалық дауыл ретінде алты сағаттан астам сақталмады. Сол күні шұғыл ұшу кезінде дауылдың айналымы байқалмады, ал QuikSCAT мәліметтері ашық толқынды көрсетті. Нәтижесінде, Крис 19 тамыздағы 1200 UTC-де солтүстік Ливард аралдарының шығысында тарап кетті. Барбуда, Сент-Мартен, Тринидад және Тобагода жаңбыр мен жел салдарынан аз ғана зиян келді. Сан-Хуанда жолдың тайғақтығынан бірнеше ұсақ жол апаттары орын алды. Бір адам спутниктік антеннаны алып тастауға тырысқанда шатырдан құлап, қаза болды. Кубада жауған жаңбыр елдің шығысындағы сегіз айлық құрғақшылықты жеңілдетті. Желдің қолайсыз болуы мүмкін екендігіне байланысты, ауа райының аздап күшеюі болжанып отыр. Депрессия солтүстікке қарай субтропикалық жотаның ықпалымен батыс-солтүстікке қарай жылжыды. 2 қыркүйектегі 0600 UTC-де депрессия Тропикалық дауыл Эрнестоға айналды. Алайда, Ұлттық дауылдар орталығы Эрнесто туралы есебінде, QuikSCAT мәліметтері жабық айналымды көрсетпегендіктен, ол тропикалық дауыл болмаған болуы мүмкін екенін атап өтті, бірақ бұл деректер нақты емес деп есептелді. Сол күні күшейгенде, тұрақты желдің әсерінен Эрнестоның күшеюі күмәнді болды, бірақ SHIPS және GFDL компьютерлік модельдері күшейтуді болжады. 3 қыркүйекте орталыққа жақын жерде терең конвекция қайта пайда болса да, күшейген жоқ. 3 қыркүйектегі 1800 UTC-де Эрнесто тропикалық депрессияға дейін әлсіреп кетті. Алты сағаттан кейін Эрнесто Левард аралдарының солтүстік-шығысына қарай тарады. Депрессия Луизиана, Миссисипи, Арканзас, Алабама және Техас штаттарына аздап жауын-шашын әкелді, бірақ жалпы алғанда, Луизиана штатының Бурас Триумф қаласындағы депрессиямен байланысты жауын-шашыннан азырақ болды. Алайда, бұл депрессиядан ешқандай зиян немесе өлім-жітім болған жоқ.
Гордон дауылы
4 қыркүйекте Африканың батыс жағалауынан шыққан тропикалық толқын Атлант мұхиты арқылы батысқа қарай төрт күн бойы минималды ұйымдастырылып жүрді. 8 және 14 қыркүйек аралығында конвекция баяу дамығаннан кейін, Әуе күштері резервінің барлау ұшағы жабық айналымды анықтады. Нәтижесінде, жүйе Кинтана-Руу жағалауынан тыс жерде 11-ші тропикалық депрессия деп жіктеліп, көп ұзамай Кинтана-Руо штатында құрлыққа шықты. 15 қыркүйекте жүйе Мексика шығанағына енді. Жылы теңіз беттік температурасының әсерінен депрессия келесі күні Гордон тропикалық дауылға, ал 17 қыркүйекте солтүстік-шығысқа қарай жылжу барысында – дауылға айналды. Дегенмен, тік жел қисылуы және құрғақ ауаның араласуы Гордонды сол күні тропикалық дауылға дейін әлсіретті. 18 қыркүйекте сағат 0300 UTC-де Гордон Флорида штатының Седар-Кей қаласының жанында құрлыққа шықты. Гордонның жылдамдығы құрлықта төмендеді және 15 сағаттан кейін Грузиядағы фронталдық жүйеге сіңірілген кезде ол тек тропикалық депрессия болып қалды. Кіші Антиль аралдары арқылы өтетін алдыңғы тропикалық толқын жергілікті жерлерде қатты жаңбыр мен желдің күшті соғуына себеп болды. Тропикалық циклонға айналуға дейін, Гватемаланың таулы аймандарындағы су тасқыны 23 адамның қаза болуына әкелді. Гордонның бастапқы кезеңдерінде Куба мен Юкатан түбегінде жергілікті жерлерде қатты жаңбыр жауды. Дауыл Флориданың батыс жағалауында қалыптан тыс жоғары толқындарды тудырып, кең таралған, бірақ азғын жағалау су тасқынына себеп болды. Пенсакола маңында серфинші толқындарда суға батып қайтыс болды. Солтүстік Каролинада көлік бақылауын жойып, тіркемеге соқтығысқаннан кейін су тасқынынан туындаған екі жанама қаза болды. Басқа штаттардағы жеңіл жаңбыр көбінесе аз әсер етті. Жалпы алғанда, Гордон 10,8 миллион долларлық зиян келтірді. Тропикалық толқынның қалдықтары Кіші Антиль аралдарында қатты жел мен су тасқынына себеп болды. Күшті жаңбыр Сопчоппи өзенінің арнасынан асып, жақын жердегі үйлерді су басуына әкелді. Сонымен қатар, торнадо бір адамның қаза болуына себеп болды, ал штат ішіндегі тағы бір қаза көлік суға түсіп, ағашқа соқтығысқан жүргізушінің қаза болуынан туындады. 28 қыркүйекте Айзек 4-ші санаттағы дауыл ретінде ең жоғары деңгейге жетті. Ең жоғары қарқындылығынан кейін Айзек солтүстік-солтүстік-батысқа бұрылып, дереу әлсіреуді бастады. Ақырында, дауыл солтүстікке бұрылып, содан кейін солтүстік-шығысқа қайта бұрылды. Айзек теңіз бетінің температурасының төмендеуіне байланысты одан әрі әлсіреп, 30 қыркүйекке қарай 1-ші санатқа дейін төмендеді, сонымен қатар солтүстік-шығысқа қарай жылдамдығы артты. 1 қазанда Айзек тропикалық дауылға дейін төмендетілді, содан кейін сол күні экстратропикалық жүйеге айналды. Экстратропикалық қалдықтар 3 және 4 қазан аралығында Британ аралдарына әсер етті, ал 4 қазанда Шотландияның солтүстігінде тағы бір экстратропикалық дауылға сіңірілді. Терең конвекция мен шығыс жақсарды, нәтижесінде Джойсте көз пайда болды. 27 қыркүйекте Джойс дауыл мәртебесіне ие болды, ал 28 қыркүйектің басында Джойс ең жоғары қарқындылығына және орталық қысымына жетті. Ол Африка мен Кіші Антиль аралдарының арасындағы орталықта орналасқан, және қысқа ғана уақытқа көзге көрінбейтін көз байқалды. 29 қыркүйекте дауыл тропикалық дауылға дейін әлсіреді, бірақ Сахара ауа қабатының енуіне байланысты одан әрі әлсіреп, 1 қазанда Желді аралдар арқылы өтетін Джойс тропикалық депрессияға айналды. NHC депрессияның қайта күшейе түсетініне үміттенсе де, 2 қазанда Джойс оңтүстік-шығыс Кариб теңізінде ашық тропикалық толқынға айналды.
Кит дауыл
16 қыркүйекте Африканың батыс жағалауынан тропикалық толқын пайда болды. 28 қыркүйекте Гондурас жанында 15-ші тропикалық депрессияға дейін Атлант мұхиты мен Кариб теңізі арқылы өтті. Депрессия біртіндеп күшейіп, келесі күні Кит тропикалық дауылға айналды. Дауыл батысқа қарай жылжығанда одан да күшейіп, 30 қыркүйекте дауылға дейін жетті. Ұзақ өтпей Кит қарқынды күшеюге кірісіп, 24 сағаттан соң 4-санатты дауылға айналды. Содан кейін Кит Белиздің жағалауында бағытын шашыратып, құрлықпен байланысқа түсуі салдарынан күші әлсірегенімен, ол әсерін сақтап тұрды. 2 қазанның соңында Кит Белиздің Амбергрис-Кей аралына минималды дауыл ретінде соқты. Ол тез арада тропикалық дауылға айналып, келесі күні таңертең Белиз қаласының жанында тағы да соқты. Юкатан түбегіне ішкі аймаққа қарай жылжығанда Кит одан әрі әлсіреп, 4 қазанда Мексика шығанағына шығар алдында тропикалық депрессияға дейін төмендеді. Мексика шығанағына жеткен соң Кит қайта күшейе бастады, сол күні тропикалық дауылға, ал келесі күні дауылға дейін жетті. 5 қазанның соңында Кит Мексиканың Тамаулипас штатындағы Тампико қаласының жанында үшінші және соңғы рет 1-санатты орташа күшті дауыл ретінде жағалауға соқты. Дауыл құрлыққа енгеннен кейін тез арада әлсіреп, 24 сағаттан соң тропикалық циклон ретінде тарап кетті. Кит Орталық Американың бірнеше еліне қатты жаңбыр әкелді, нәтижесінде Белиз бен Мексикада кең ауқымды су тасқыны болды. Гватемалада дауыл 10 қаланы су басты, ал Сальвадорда бір адам қаза тапты және кем дегенде 300 адам су тасқынынан зардап шекті. Никарагуадағы 13 қауым Кит жолдарды бұзып, өтпейтін еткеннен кейін толық оқшауланды. Никарагуада 12 адам қаза тапты, олардың барлығы су тасқынымен байланысты. Мексикада, әсіресе Нуэво-Леон және Тамаулипас штаттарында қатты жаңбыр жауды. Киттің су тасқыны бірнеше құлдырауға және бірнеше өзеннің тарихи деңгейге жеткеніне себеп болды. Мексика бойынша кем дегенде 460 үй зақымдалды немесе қирады, сондай-ақ инфрақұрылымға да зиян келді. Бұл жүйе Кубада қатты жаңбыр жаудырды, Гавана провинциясында ең жоғары көрсеткіш тіркелді. Флориданы кесіп өткен алдын ала жүйе оңтүстік Флоридада, әсіресе Майами аймағында нөсерлі жаңбырға әкелді. Тек Майами-Дейд округінде 1005 үй қирады, 1358 үй қатты зақымдалды және 3443 үйге аз зақым келді. Штат бойынша кем дегенде 93 000 үй су астында қалды. Су тасқыны электр станцияларына да зақым келтіріп, 27 мыңнан астам адамды электр қуатысыз қалдырды. Ауыл шаруашылығына елеулі зиян келтірілді, суға батқан ауыл шаруашылығы жерлерінің ауданы кең болды. Жалпы, Леслидің алдын ала жүйелері шамамен 950 миллион доллар (2000 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді, оның жартысынан астамы ауыл шаруашылығымен байланысты. Сонымен қатар, үш адам қаза тапты, оның екеуі суға батып кетті. Леслидің қалдықтары Ньюфаундлендте тропикалық дауылға жақын жел мен 5 метрге дейінгі толқындарды тудырды, бірақ аймақтағы зиян аз болды.
Зейнеткерлік
2001 жылдың көктемінде Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым «Кит» деген атты Атлантика мұхитындағы дауылдар тізімінен алып тастады, өйткені ол үлкен әсер еткен. Оның орнына 2006 жылғы маусымда «Кирк» деген ат қойылды.
Маусымдық әсерлер
Бұл 2000 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, соқтығысу ұзақтығы, ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы қазалар (жақша ішінде) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысымдық аймақ ретінде болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 2000 жылғы АҚШ долларымен көрсетілген.