Кіріспе
Шешімдерді тоқу немесе қалың жіптерді түйіндеу арқылы жасалатын тігіс немесе шеттеу техникасы
Макраме – тоқу немесе тігу емес, түйіндеу арқылы жасалатын тоқыма өнімдердің бір түрі. Макрамедегі негізгі түйіндер – төртбұрышты (немесе теңіз түйіні) және «ілмектеу» түрлері: жартылай ілмектердің әртүрлі комбинациялары. Бұл техника теңізшілер тарапынан ұзақ жылдар бойы қолданылып келді, әсіресе күрделі және әшекейлі түйіндер жасау арқылы пышақ саптарынан бастап, бөтелкелерге, тіпті кемелердің бөліктеріне дейін әртүрлі заттарды безендіру үшін пайдаланылды. Кавандоли макраме – геометриялық және еркін пішіндер сияқты тоқуға ұқсас өрнектер жасау үшін қолданылатын бір түрі. Кавандоли стилі көбінесе бір түйінмен – екі жарым ілмек түйінімен жасалады. Теңгерілген жұмыстың сол және оң жақ бөліктерін жасағанда, тепе-теңдікті сақтау үшін кері жартылай ілмектер қолданылуы мүмкін. Макраме техникасы арқылы жиі былғары немесе матадан жасалған белдіктер де жасалады. Мектеп оқушылары мен жасөспірімдер арасында алмасылатын достастық білезіктерінің көпшілігі осы әдіспен жасалады. Темалық парктері, сауда орталықтарында, маусымдық жәрмеңкелерде және басқа да қоғамдық орындарда сатушылар макраме зергерлік бұйымдарын немесе әшекейлерін сатуы мүмкін.
Тарих
Макраме стилімен жасалған түйіндердің сәндік мақсатта қолданылуы туралы ең алғашқы жазбалар Вавилон және Ассирияның мүсіндерінде кездеседі. Сол кездегі киімдер, оның ішінде тасқа қашалған бейнелер де әшекейленген. Араб тоқымашылары осындай әсемделген маталарды «микрама» (مِقْرَمة) деп атаған. Бұл – қолмен тоқылған маталардың, мысалы, сүлгілердің, шалдардың және жамылғыштардың жиектеріндегі артық жіптерді түйіп, сәнді жиектер жасауды білдіреді. «Макраме» сөзі андалусиялық араб тіліндегі «макрамия» (مكرمية) сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол «жолақты сүлгі», «әсем жиек» немесе «әсем жамылғы» деген мағына береді. Сондай-ақ, бұл әсем жиектер Солтүстік Африкада түйелер мен жылқылардан шыбызбақтарды қорғауға көмескен. Маврлар осы қолөнерді Испанияға, содан кейін Италияға, әсіресе Лигурия аймағына жеткізді, одан кейін ол Еуропаға тарады. Англияда макраме 17 ғасырдың соңында Мэри II сарайында пайда болды. Патшайым Мэри оны өз қызметші қыздарына үйретті. Макраме Виктория дәуірінде ең танымал болды. Ол үстел жамылғылары, төсек жамылғылары және перделер сияқты үйдің көптеген заттарын әшекейледі. Көпке танымал «Силвияның макраме кітабы» (1882) «қара және түрлі-түсті киімдерді үйге, баққа, теңіз жағасына және кештерге арналған әсем әшекейлермен қалай безендіруге болатынын» көрсетті. Теңізшілер теңізде бос уақытында макраме бұйымдарын жасап, жағаға келгенде оларды сатуға немесе айырбастауға тырысты. 19 ғасырдағы британдық және американдық теңізшілер макрамеден гамактар, қоңырау жиектері және белбеулер жасады. Олар осы процесті ең көп қолданатын түйіннің атымен «төртбұрышты түйіндеу» деп атады. Теңізшілер макрамені «Макнамараның тоқымасы» деп те атаған. Оны жақында ғана мыңжылдықтар жаңғыртты.
Материалдар мен процесс
Макрамеде қолданылатын материалдарға мақта жіптен, зығырдан, қымыздан, жұтадан, былғарыдан немесе жіптен жасалған арқандар жатады. Арқандар құрылымымен сипатталады, мысалы, үш қабатты арқан – үш талшық бұрылып жасалған арқан. Әшекейлер көбінесе түйіндер мен әртүрлі бұйымдардан (шыны, ағаш және т.б.), әшекейлерден немесе қабықтардан жасалады. Кейде әсемдік үшін мойынға аспаптарға сақиналар немесе асыл тастар сияқты табиғаттан табылған заттар қолданылады, олар сыммен оралып бекітіледі немесе торап тәрізді түйіндерге енгізіледі. Макраме жұмысын жүргізу үшін түйін тақтасы жиі қолданылады. Арқандарды C-тұтқасы, тік инелер, T-тұтқалары, U-тұтқалары немесе кілем тоқыма тұтқаларымен бекітуге болады. Іргелі қабырға маталары немесе терезе жамылғылары сияқты үлкен декоративтік бұйымдар үшін макраме жұмысын ағаш немесе металл таяқшаға бастауға болады, бұл ондаған арқандарды оңай манипуляциялауға мүмкіндік береді. Шағын жобалар үшін макрамеге арналған шұңқыр тақталар бар, бірақ қарапайым пробта тақтасы да жарайды. Көптеген қолөнер дүкендері бастаушыларға арналған жиынтықтарды, жұмыс тақталарын, бұйымдарды және кездейсоқ хоббишілерге немесе амбициялы шеберлерге арналған әртүрлі бағадағы материалдарды ұсынады.