HCL Notes: Ынтымақтастық бағдарламалық платформасы

Кіріспе

HCL Notes (бұрын Lotus Notes, кейін IBM Notes) – Unix (AIX және IBM i), Windows, Linux және macOS үшін HCLTech сатқан меншік серіктестік бағдарламалық платформа. Клиенттік бағдарлама Notes деп аталады, ал серверлік компонент HCL Domino деп танылады. HCL Notes бизнес-серіктестік функцияларын қамтамасыз етеді, мысалы электрондық пошта, күнтізбелер, істеуге тиіс істер тізімі, контактілерді басқару, талқылау форумдары, файлдармен бөлісу, веб-сайттар, жылдам хабар алмасу, блогтар, құжаттар кітапханасы, пайдаланушылар тізімдері және жеке қолданбалар. Оны басқа HCL Domino қолданбаларымен және деректер базаларымен де пайдалануға болады. IBM Notes 9 Social Edition 8.x нұсқасында Lotus Notes клиентімен біріктірілген IBM Lotus Symphony кеңсе бағдарламалық кешенімен интеграцияны жойды. Lotus Development Corporation алғашқыда 1989 жылы "Lotus Notes" бағдарламасын жасады. 1995 жылы IBM компаниясы Lotus компаниясын сатып алды, ол IBM компаниясының Lotus Development бөлімшесі ретінде танылды. 2018 жылдың 6 желтоқсанында IBM компаниясы Notes және Domino сияқты бірқатар бағдарламалық өнімдерді HCLSoftware компаниясына 1,8 миллиард долларға сатқанын хабарлады. Бұл сатып алу 2019 жылдың шілдесінде аяқталды.

Қолдану

Ескертпелер электрондық поштаға, күнтізбеге, PIM-ге, жылдам хабар алмасуға, веб-шолуға және басқа да қолданбаларға пайдаланылуы мүмкін. Notes жергілікті және сервердегі қолданбалар мен деректерге қол жеткізе алады. Notes, Domino емес пошта серверлерімен IMAP және POP электрондық пошта клиенты ретінде жұмыс істей алады. Жүйе кез келген LDAP серверінен, соның ішінде Active Directory-ден алушылардың мекенжайларын ала алады және веб-браузерді қамтиды, бірақ оны Domino Developer басқа веб-браузерді іске қосу үшін конфигурациялай алады. Мүмкіндіктеріне топтық күнтізбелер мен кестелер, SMTP/MIME негізіндегі электрондық пошта, NNTP негізіндегі жаңалықтар қолдауы және Domino HTTP тапсырмасы арқылы барлық құжаттардың автоматты түрде HTML форматына түрлендірілуі кіреді. Notes Sametime жылдам хабар алмасуымен бірге пайдаланылуы мүмкін, бұл басқа пайдаланушылардың онлайн күйін көруге және бір немесе бірнеше пайдаланушымен бір уақытта әңгімелесуге мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндік 6.5 нұсқасынан бастап тегін қолжетімді болды. Notes және Sametime қолданатын ұйымдардағы пайдаланушылар үшін электрондық поштада және басқа HCL Domino қолданбаларында пайдаланушының қатысуын анықтау мүмкіндігі бар. 7-ші нұсқадан бастап Notes веб-қызметтер интерфейсін ұсынады. Domino HTML файлдары үшін веб-сервер ретінде жұмыс істей алады; Domino дерекқорына немесе HTML файлдарына кіруді растау Domino пайдаланушы каталогы мен Microsoft Active Directory сияқты сыртқы жүйелерді пайдаланады. Domino Designer дизайнының клиенты дерекқор қолданбаларын жасауға мүмкіндік береді, олар формалардан (пайдаланушыларға құжаттар жасауға мүмкіндік береді) және көріністерден (таңдалған құжат өрістерін бағандарда көрсетеді) тұрады. HCL Notes және Domino топтық жұмыс жүйесі (электрондық пошта, күнтізбе, ортақ құжаттар мен талқылаулар) ретіндегі рөлінен басқа, мақұлдау процестері мен деректерді маршруттауды қажет ететін "жұмыс ағыны" типті қолданбаларды да құра алады. 5-ші нұсқадан бастап серверлерді кластерлеу серверлерге географиялық резервтік көшірмелерді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Notes System Diagnostic (NSD) Notes жұмыс станциясының немесе Domino серверінің жұмыс істеуі туралы ақпаратты жинайды. 2018 жылдың 10 қазанында IBM Domino v10.0 және IBM Notes 10.0 нұсқаларын соңғы нұсқасы ретінде шығарды. 2019 жылдың желтоқсан айында HCL HCL Domino v11 және HCL Notes v11 нұсқаларын шығарды.

Notes can be used for email, as a calendar, PIM, instant messaging, Web browsing, and other applications. Notes can access both local and server based applications and data. Notes can function as an IMAP and POP email client with non Domino mail servers. The system can retrieve recipient addresses from any LDAP server, including Active Directory, and includes a web browser, although it can be configured by a Domino Developer to launch a different web browser instead. Features include group calendars and schedules, SMTP/MIME based email, NNTP based news support, and automatic HTML conversion of all documents by the Domino HTTP task. Notes can be used with Sametime instant messaging to allow to see other users online and chat with one or more of them at the same time. Beginning with Release 6.5, this function has been freely available. Presence awareness is available in email and other HCL Domino applications for users in organizations that use both Notes and Sametime. Since version 7, Notes has provided a Web services interface. Domino can be a Web server for HTML files; authentication of access to Domino databases or HTML files uses the Domino user directory and external systems such as Microsoft Active Directory. A design client, Domino Designer, can allow the development of database applications consisting of forms (which allow users to create documents) and views (which display selected document fields in columns). In addition to its role as a groupware system (email, calendaring, shared documents and discussions), HCL Notes and Domino can also construct "workflow" type applications, particularly those which require approval processes and routing of data. Since Release 5, server clustering has had the ability to provide geographic redundancy for servers. Notes System Diagnostic (NSD) gathers information about the running of a Notes workstation or of a Domino server. On October 10, 2018, IBM released IBM Domino v10.0 and IBM Notes 10.0 as the latest release. In December, 2019, HCL released HCL Domino v11 and HCL Notes v11.

Клиент/сервер

Notes және Domino – клиент/серверлік дерекқор орталары. Серверлік бағдарламалық қамтамасыз ету Domino деп аталады, ал клиенттік бағдарламалық қамтамасыз ету Notes. Domino бағдарламалық жасақтамасы Windows, Unix, AIX және IBM орташа деңгейдегі жүйелерде жұмыс істей алады және әр серверде он мыңдаған пайдаланушыға дейін кеңейтілуі мүмкін. Domino серверінің әртүрлі серверлік операциялық жүйелерде қолдау көрсетілетін әртүрлі нұсқалары бар. Әдетте, ең соңғы серверлік операциялық жүйе тек сол операциялық жүйемен бірге шығарылатын HCL Domino нұсқасымен ресми түрде қолдалады. Domino әртүрлі деңгейде қауіпсіздік мүмкіндіктеріне ие. Рұқсаттар өте жоғары дәлдікпен белгіленуі мүмкін, нақты жазбалардағы өріс деңгейінен бастап, дерекқор деңгейінде орнатылатын 10 түрлі параметрге дейін, аралық опциялармен. Пайдаланушылар басқа пайдаланушыларға өздерінің жеке күнтізбесі мен электрондық поштасына қарапайым оқуға, өңдеуге, өшіру арқылы өңдеуге және күнтізбені басқаруға рұқсат бере алады. Notes және Domino-дағы барлық қауіпсіздік серверлік операциялық жүйеден немесе Active Directory-ден тәуелсіз. Қажет болған жағдайда, Notes клиентын пайдаланушының Active Directory идентификаторын пайдалану үшін конфигурациялауға болады.

Деректерді қайталау

Lotus Notes-тің алғашқы нұсқасы жалпылама репликация мүмкіндігін қамтыды. Бұл мүмкіндіктің жалпыланған сипаты оны Usenet сияқты бұрынғы нұсқалардан ерекшелеп, Lotus Notes-тің өзгешелігін арттырды. Domino серверлері мен Notes клиенттері NSF файлдарын олардың Replica ID арқылы анықтайды және екі бағытты деректер, метадеректер, қосымша логикасы мен дизайнымен синхрондалған файлдарды сақтайды. Қандай метадеректерді көшіруді анықтауға немесе нақты метадеректерді көшіруден шығарып тастауға мүмкіндіктер бар. Екі сервердің немесе клиент пен сервердің арасындағы репликация желі арқылы немесе тікелей модем қосылысы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Серверлер арасындағы репликация белгілі бір кестеге сәйкес интервалдармен, серверлер кластерлеріндегі деректер өзгерген кезде дерлік нақты уақытта немесе әкімші немесе бағдарлама арқылы іске қосылуы мүмкін. HCL Notes клиентінің қатты дискісінде NSF файлының жергілікті көшірмесін жасау пайдаланушыға желіден тыс жұмыс істегенде Notes және Domino дерекқорын толыққанды пайдалануға мүмкіндік береді. Клиент пен сервер келесі рет қосылғанда барлық өзгерістерді синхрондастырады. Жергілікті көшірмелер кейде желіге қосылған кезде желілік кешігуді азайту үшін де сақталады. Notes клиенті мен Domino сервері арасындағы репликация кестеге сәйкес автоматты түрде немесе пайдаланушының немесе бағдарламалық сұранысқа жауап ретінде қолмен орындалуы мүмкін. Notes 6 нұсқасынан бастап жергілікті көшірмелер қосымшаларға енгізілген барлық қауіпсіздік мүмкіндіктерін сақтайды. Notes-тің бұрынғы нұсқалары мұны әрқашан істемеген. Алғашқы нұсқаларда NSF файлдарын шифрлау мүмкіндігі болмады, бұл жергілікті көшірмелер ноутбуктерде немесе қауіпсіз емес үй кеңсесіндегі компьютерлерде құпия деректерді тым көп ашуы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды, бірақ соңғы нұсқаларда шифрлау ұсынылады және жаңадан құрылған жергілікті көшірмелер үшін бұл әдепкі параметр болып табылады.

Қауіпсіздік

Lotus Notes – клиент-сервер және сервер-сервер аутентификациясы, сондай-ақ деректерді шифрлау үшін ашық кілт криптографиясын қолданған алғашқы кеңінен таралған бағдарламалық өнім болды. 2000 жылы шифрлауды реттейтін АҚШ заңдары өзгергенге дейін IBM және Lotus компанияларына 40 биттен асатын симметриялық шифрлау кілттерін қолдайтын Notes нұсқаларын экспорттауға тыйым салынды. 1997 жылы Lotus компаниясы NSA-мен келісімге келді, ол 64 биттік кілттерді қолдайтын нұсқаны экспорттауға мүмкіндік берді, бірақ 24 биті арнайы кілтпен шифрланды және NSA-ға «жұмыс жүктемесін азайту факторын» ұсыну үшін хабарламаға қосылды. Бұл АҚШ-тан тыс Notes пайдаланушыларын жеке сектордың өнеркәсіптік тыңшылығынан қорғауды күшейтті, бірақ АҚШ үкіметінің тыңшылығына қарсы емес. Бұл іске асыру кеңінен жарияланды, бірақ көптеген адамдар оны кейбір негіздемелермен артқы есік деп санады. Кейбір үкіметтер NSA-ға қарағанда нашар жағдайда қалғандықтарына наразылық білдірді, нәтижесінде Lotus осы елдерге 40 биттік нұсқаны экспорттауды жалғастырды. Notes және Domino сонымен қатар кодты қолтаңбалау жүйесін пайдаланады, ол ортаға енгізілген және әзірленген арнайы кодтың қауіпсіздік контекстін, орындалу уақытын және құқықтарын басқарады. Notes 5 клиенттік деңгейде орындауды бақылау тізімін (ECL) енгізді. ECL оған тіркелген қолтаңбаға сүйене отырып, арнайы кодты орындауға рұқсат береді немесе тыйым салады, сенімсіз (немесе зиянды) көздерден кодты орындаудың алдын алады. Notes және Domino 6 сервер әкімшілеріне саясатты іске асыру арқылы клиенттік ECL-ді орталықтан басқаруға мүмкіндік берді. 4.5 нұсқасынан бастап дұрыс конфигурацияланған ECL-де тіркелген код қолтаңбалары кодты сыртқы көздерден орындаудан қорғайды, бұл Notes/Domino орталары арқылы вирустардың таралуын болдырмауға көмектеседі. Әкімшілер әрбір пошта жәшігінің пайдаланушысы ECL-ге ерекшеліктер қосуға және осылайша оны жоюға болатынын орталықтан басқара алады.

Деректер қорының қауіпсіздігі

Кіруді бақылау тізімдері (ACL) пайдаланушының сервердегі деректер базасына кіру деңгейін реттейді. ACL-ді жасауға немесе өзгертуге тек Менеджерлік құқығы бар пайдаланушы ғана болады. Менеджер деректер базасын жасағанда ACL-дегі бастапқы шарттар белгілене алады. Кіру деңгейін пайдаланушы идентификаторы емес, рөлдер анықтайды.

Бағдарламалау

Notes and Domino – платформааралық, NoSQL дерекқорына бағытталған, таратылған құжат және хабарламалар жүйесі, сондай-ақ жылдам қосымшаларды әзірлеу ортасы, оған электрондық пошта, күнтізбе сияқты алдын ала құрастырылған қосымшалар кіреді. Бұл оны Microsoft Exchange немесе Novell GroupWise сияқты негізгі коммерциялық бәсекелестерінен ерекшелендіреді, олар пошта мен күнтізбеге арналған мақсаттық қосымшалар болып табылады және кеңейту үшін API ұсынады. Domino дерекқоры Domino Designer клиенті арқылы құрылады, ол тек Microsoft Windows үшін қолжетімді; стандартты пайдаланушы клиенттері Windows, Linux және macOS үшін қолжетімді. Notes-тың маңызды ерекшелігі – бір дерекқорының бірнеше көшірмелері әртүрлі серверлерде және клиенттерде, түрлі платформаларда бір уақытта болуы мүмкін; клиенттік және серверлік көшірмелер үшін бірдей сақтау архитектурасы қолданылады. Алғашқыда Notes-те репликация құжат (яғни жазба) деңгейінде жүзеге асырылды. 1996 жылы Notes 4 нұсқасы шыққаннан кейін репликация өзгертілді, енді ол өріс деңгейінде жүзеге асырылады. Дерекқоры – жазбаларды сақтау құралы (.nsf) файлы, онда «жазба» деп аталатын негізгі сақтау бірліктері бар. Әр жазбаның барлық көшірмелерімен ортақ бірегей идентификаторы болады. Әр көшірмеде де UniqueID болады, ол оны кез келген серверлер кластерінде, серверлер доменінде немесе тіпті бір дерекқорының көшірмелерін қосқан көптеген ұйымдарға тиесілі домендерде бірегей түрде анықтайды. Әр жазбада оның құрылған және өзгертілген күндері, сондай-ақ бір немесе бірнеше элементтер сақталады. Жазбалардың бірнеше кластары бар, оның ішінде дизайн жазбалары және құжат жазбалары бар. Дизайн жазбалары Domino Designer клиентімен құрылады және өзгертіледі, деректерді көрсету және өңдеу үшін нысандардың графикалық интерфейсінің макетін немесе деректерді өңдеу үшін формулалар мен скрипттерді бейнелейтін бағдарламаланатын элементтерді көрсетеді. Құжат жазбалары пайдаланушы деректерін көрсетеді және Notes клиентімен, веб-браузер арқылы, пошта маршруттауы және жеткізу арқылы немесе бағдарламалық код арқылы құрылады және өзгертіледі. Құжат жазбаларында ата-ана мен бала қатынастары болуы мүмкін, бірақ жазбаларды ақпараттық басқару жүйелерінің классикалық мағынасында иерархиялық дерекқоры деп қарастыруға болмайды. Notes дерекқоры да реляциялық емес, бірақ Notes-пен бірге қолдануға болатын SQL драйвері бар және оның реляциялық мүмкіндіктерді еліктейтін қосымшаларды әзірлеуге арналған кейбір мүмкіндіктері бар. Notes атомдық транзакцияларды қолдамайды және оның файлдарды құлыптауы қарапайым. Notes – бай мазмұнға және қуатты индекстеу мүмкіндіктеріне қолдау көрсететін құжатқа бағытталған дерекқоры (құжатқа негізделген, схемасыз, еркін құрылымдалған). Бұл құрылым әдетте Notes автоматтандыру үшін қолданылатын қағаз негіздегі жұмыс ағындарын тығыз еліктейді. Элементтер жазбаның мазмұнын көрсетеді. Әр элементтің аты, түрі бар және кейбір флагтары болуы мүмкін. Бір жазбада бір атаумен бірнеше элемент болуы мүмкін. Элемент түрлеріне сан, сан тізімі, мәтін, мәтін тізімі, күні мен уақыты, күні мен уақыты тізімі және бай мәтін кіреді. Флагтар элементке байланысты атрибуттарды басқару үшін қолданылады, мысалы, оқу немесе жазу қауіпсіздігі. Дизайн жазбаларындағы элементтер дерекқорының бағдарламаланған элементтерін көрсетеді. Мысалы, кіру формасының макеті форманың дизайн жазбасындағы бай мәтіндік «Мазмұн» элементінде сақталады. Бұл дерекқорының дизайны пайдаланушылардың жұмыс үстелінде деректердің өзі сияқты көшіріле алады, бұл жаңартылған қосымшаларды енгізуді өте оңай етеді. Құжат жазбаларындағы элементтер пайдаланушы енгізген немесе есептеген деректерді көрсетеді. Құжат жазбасындағы «Форма» деп аталатын элемент құжатты дизайн жазбасына байланыстыру үшін пайдалануға болады, бұл Notes клиентіне құжат жазбалары элементтерінің мазмұнын көрсетілген форма дизайны жазбасында көрсетілген GUI ақпаратымен және кодпен көрсету және өңдеу мақсатында біріктіруге бағыттайды. Алайда, құжаттың формалық жазбаға байланыстылығын жою үшін басқа әдістерді қолдануға болады. Құжаттарды дизайн ақпаратына байланыстырудың бұзылуы – Notes-тің күшінің негізгі элементтерінің бірі. Дәстүрлі дерекқорын әзірлеушілер қатаң түрде орындалатын схемалармен жұмыс істеуге дағдыланған, екінші жағынан, бұл мүмкіндіктің күшін екі қырлы семсер деп қарастыруы мүмкін. Notes қосымшасын әзірлеу бірнеше бағдарламалау тілдерін пайдаланады. Формула және LotusScript – екі бастапқы тіл. LotusScript Visual Basic-ке ұқсас, тіпті Notes ортасын модельдейтін көптеген туастық кластардың қосылуымен оның мамандандырылған нұсқасы болып саналады, ал Формула Lotus 1-2-3 формула тіліне ұқсас, бірақ Notes-ке тән. Java IBM Notes-ке 4.5 нұсқасынан бастап енгізілді. 5 нұсқасымен Java қолдауы күрт жақсартылды және кеңейтілді, сондай-ақ JavaScript қосылды. LotusScript Notes клиенті үшін қосымшаларды әзірлеудегі негізгі құрал болып қала берсе де, Java және JavaScript серверлік өңдеуге, браузерлік қол жеткізілімге арналған қосымшаларды әзірлеуге және браузерлерге IBM Notes клиентінің функционалдығын еліктеуге мүмкіндік береді. XPages-пен IBM Notes клиенті енді Java және JavaScript кодты түпкілікті түрде өңдей алады, бірақ қосымшаны әзірлеуге әдетте тек IBM Notes немесе тек браузерге тән кемінде бір код қажет. 6 нұсқасынан бастап Lotus қолданыстағы опцияларға қосымша XML бағдарламалау интерфейсін құрды. Domino XML Language (DXL) Notes моделіндегі барлық деректер мен дизайн ресурстарын XML түрінде ұсынады, кез келген XML өңдеу құралына IBM Notes және Domino деректерін құруға және өзгертуге мүмкіндік береді. 8.5 нұсқасынан бастап XPages та IBM Notes-ке енгізілді. Notes қосымшасының сыртында HCL C, C++ және Java тілдерінде Domino дерекқорына қосылу және әртүрлі тапсырмаларды орындау үшін құралдар жиынтығын ұсынады. C құралы ең жетілген, ал C++ құралы C құралының объектіленген нұсқасы, C құралы ұсынатын көптеген функциялары жоқ. Java құралы үш құралдың ең жетілмегені және негізгі қосымша қажеттіліктері үшін қолданылуы мүмкін.

Notes and Domino is a cross platform, distributed document oriented NoSQL database and messaging framework and rapid application development environment that includes pre built applications like email, calendar, etc. This sets it apart from its major commercial competitors, such as Microsoft Exchange or Novell GroupWise, which are purpose built applications for mail and calendaring that offer APIs for extensibility. Domino databases are built using the Domino Designer client, available only for Microsoft Windows; standard user clients are available for Windows, Linux, and macOS. A key feature of Notes is that many replicas of the same database can exist at the same time on different servers and clients, across dissimilar platforms; the same storage architecture is used for both client and server replicas. Originally, replication in Notes happened at document (i. e., record) level. With release of Notes 4 in 1996, replication was changed so that it now occurs at field level. A database is a Notes Storage Facility (. nsf) file, containing basic units of storage known as a "note". Every note has a UniqueID that is shared by all its replicas. Every replica also has a UniqueID that uniquely identifies it within any cluster of servers, a domain of servers, or even across domains belonging to many organizations that are all hosting replicas of the same database. Each note also stores its creation and modification dates, and one or more Items. There are several classes of notes, including design notes and document notes. Design notes are created and modified with the Domino Designer client, and represent programmable elements, such as the GUI layout of forms for displaying and editing data, or formulas and scripts for manipulating data. Document notes represent user data, and are created and modified with the Notes client, via a web browser, via mail routing and delivery, or via programmed code. Document notes can have parent child relationships, but Notes should not be considered a hierarchical database in the classic sense of information management systems. Notes databases are also not relational, although there is a SQL driver that can be used with Notes, and it does have some features that can be used to develop applications that mimic relational features. Notes does not support atomic transactions, and its file locking is rudimentary. Notes is a document oriented database (document based, schema less, loosely structured) with support for rich content and powerful indexing facilities. This structure closely mimics paper based work flows that Notes is typically used to automate. Items represent the content of a note. Every item has a name, a type, and may have some flags set. A note can have more than one item with the same name. Item types include Number, Number List, Text, Text List, Date Time, Date Time List, and Rich Text. Flags are used for managing attributes associated with the item, such as read or write security. Items in design notes represent the programmed elements of a database. For example, the layout of an entry form is stored in the rich text Body item within a form design note. This means that the design of the database can replicate to users' desktops just like the data itself, making it extremely easy to deploy updated applications. Items in document notes represent user entered or computed data. An item named "Form" in a document note can be used to bind a document to a form design note, which directs the Notes client to merge the content of the document note items with the GUI information and code represented in the given form design note for display and editing purposes. However, other methods can be used to override this binding of a document to a form note. The resulting loose binding of documents to design information is one of the cornerstones of the power of Notes. Traditional database developers used to working with rigidly enforced schemas, on the other hand, may consider the power of this feature to be a double edged sword. Notes application development uses several programming languages. Formula and LotusScript are the two original ones. LotusScript is similar to, and may even be considered a specialized implementation of, Visual Basic, but with the addition of many native classes that model the Notes environment, whereas Formula is similar to Lotus 1 2 3 formula language but is unique to Notes. Java was integrated into IBM Notes beginning with Release 4.5. With Release 5, Java support was greatly enhanced and expanded, and JavaScript was added. While LotusScript remains a primary tool in developing applications for the Lotus Notes client, Java and JavaScript are the primary tools for server based processing, developing applications for browser access, and allowing browsers to emulate the functionality of the IBM Notes client. With XPages, the IBM Notes client can now natively process Java and JavaScript code, although applications development usually requires at least some code specific to only IBM Notes or only a browser. As of version 6, Lotus established an XML programming interface in addition to the options already available. The Domino XML Language (DXL) provides XML representations of all data and design resources in the Notes model, allowing any XML processing tool to create and modify IBM Notes and Domino data. Since Release 8.5, XPages were also integrated into IBM Notes. External to the Notes application, HCL provides toolkits in C, C++, and Java to connect to the Domino database and perform a wide variety of tasks. The C toolkit is the most mature, and the C++ toolkit is an objectized version of the C toolkit, lacking many functions the C toolkit provides. The Java toolkit is the least mature of the three and can be used for basic application needs.

Деректер қоры

IBM Notes деректерді басқару жүйесін қамтиды, бірақ Notes файлдары қатынастық немесе объектілік деректер қорынан өзгеше, себебі олар құжаттарға бағытталған. Notes сияқты құжатқа бағытталған деректер базалары элементтерде (өрістерде) бірнеше мәнді қабылдай алады, схема талап етілмейді, құжат деңгейінде кіруді басқару құралдарымен жабдықталған және толыққанды мәтіндік деректерді сақтайды. IBM Domino 7-ден 8.5.x-ке дейін IBM Db2 деректер қорын IBM Notes деректер қорына баламалы сақтау орны ретінде қолдау көрсетеді. Алайда, NSFDB2 мүмкіндігі қазіргі таңда техникалық қолдау режимінде, оны одан әрі дамыту жоспарланбаған. IBM Notes деректер қорын DECS, [LEI], JDBCSql for Domino немесе NotesSQL сияқты құралдар арқылы қатынастық деректер қорымен байланыстыруға болады.

Конфигурациясы

HCL Domino сервері немесе Domino клиенті өз конфигурацияларын жеке дерекқорларында / қолданба файлдарында (*.nsf) сақтайды. Егер операциялық жүйе Windows болса, Windows тіркелгісінде тиісті конфигурация параметрлері сақталмайды. Басқа да конфигурация параметрлері (атап айтқанда, бастапқы конфигурация) notes.ini файлында сақталады (қазіргі таңда 2000-нан астам белгілі параметрлер бар).

Эл. пошта клиенті ретінде пайдалану

Notes көбінесе ірі ұйымдарда соңғы пайдаланушының электрондық пошта клиенты ретінде қолданылады. Ұйым HCL Domino серверін пайдаланған жағдайда, әдетте, электрондық пошта мен күнтізбеге қол жеткізу, сондай-ақ құжаттарды басқару және жұмыс процесін басқару бағдарламаларын пайдалану үшін бірге келген Notes клиентын орнатады. Notes – орындалу ортасы болғандықтан және Notes-тағы электрондық пошта мен күнтізбе функциялары HCL ұсынған бағдарлама екендігіне байланысты, әкімшілер басқа электрондық пошта мен күнтізбе бағдарламаларын жасауға толық құқылы. Сондай-ақ, HCL ұсынған электрондық пошта мен күнтізбе бағдарламасын өзгертуге, толықтыруға немесе кеңейтуге болады. Domino сервері POP3 және IMAP пошта клиенттерін де қолдайды, ал қосымша өнімдер арқылы (Microsoft Outlook үшін HCL пошта қолдауы) Microsoft Outlook клиенттеріне тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етеді. HCL сонымен қатар iNotes-ті ұсынады (Notes 6.5 нұсқасында "Domino Web Access" деп аталған, бірақ 8.0 нұсқасында қайта iNotes деп аталды), бұл Windows, Mac және Linux жүйелеріндегі Internet Explorer және Firefox сияқты веб-браузерлер арқылы электрондық пошта мен күнтізбе мүмкіндіктерін пайдалануға мүмкіндік береді. Бірнеше спам-сүзгілеу бағдарламалары бар (соның ішінде IBM Lotus Protector), сонымен қатар пайдаланушылар анықтаған поштаны өңдеуді сервер арқылы жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ережелер механизмі де бар.

Қабылдау

2006 жылы The Guardian сияқты басылымдар Lotus Notes-тің бұрынғы нұсқаларын "интуитивті емес [пайдаланушы] интерфейсі" үшін сынға алды және клиенттік бағдарламалық жасақтаманың қолданылуына қатысты кеңінен таралған қанағатсыздықты атап өтті. The Guardian газеті Notes бағдарламасының қанағаттанушылыққа ұшырамағанын атап өтті, себебі "кәсіпорындық бағдарламалық жасақтаманы таңдаған адамдар оны пайдаланбайды". Notes-тің бұрынғы нұсқалары тұрақты UI-нің көбінесе жақсырақ екенін көрсететін маңызды пайдалану ережесін бұзғаны үшін де сынға алынды. Нақты операциялық жүйе үшін жазылған бағдарламалық қамтамасыз ету сол операциялық жүйенің пайдаланушы интерфейсінің стильдік нұсқаулығына сәйкес болуы керек. Осы нұсқауларды сақтамау пайдаланушыларды шатастыруы мүмкін. Көрнекті мысал – F5 пернесі, ол Microsoft Windows жүйесінде терезенің мазмұнын жаңарту үшін қолданылады. Lotus Notes 8.0 нұсқасынан бұрын F5 пернесін басу экранды құлыптайтын. Бұл маңызды сын болғандықтан, 8.0 нұсқасында түзетілді. Ескі нұсқалар пропорционалдық прокрутка жолақтарын қолдамады (олар пайдаланушыға қаралып жатқан бөлігіне қатысты құжаттың ұзындығы туралы ақпарат береді). Пропорционалдық прокрутка жолақтары тек Notes 8 нұсқасында енгізілді. Notes-тің ескі нұсқалары да ұқсас пайдаланушы өзара әрекеттесу таңдауларынан зардап шекті, олардың көпшілігі кейінгі нұсқаларда түзетілді. 8.5 нұсқасында түзетілген мысал: Бұрынғы нұсқаларда кеңседен тыс агентті кетіп бара жатқанда қолмен қосу қажет болды және қайтып келгенде өшіру қажет болды, тіпті басталу және аяқталу күні көрсетілген болса да. 8.5 нұсқасынан бастап кеңседен тыс хабарламалар енді қолмен өшірудің қажеті жоқ, автоматты түрде өшіріледі. Кейбір басқа электрондық пошта клиенттерінен айырмашылығы, IBM Notes әзірлеушілері жеке пайдаланушыларға электрондық поштаны ашқанда қайтарымды алу туралы хабарлама жіберілетінін немесе жіберілмейтінін анықтауға мүмкіндік бермеді; бұл опция сервер деңгейінде конфигурацияланады. IBM әзірлеушілері "Жеке қайтарымды алуды жоюға рұқсат беру ұйымдағы қайтарымды алу функциясының мақсатына қайшы келеді" деп санайды. Сондықтан, жүйелік параметрлерге байланысты, пайдаланушылар спам жіберушілерге немесе басқа да қажетсіз электрондық пошта жіберушілерге қайтарымды алу туралы хабарлама жіберуге қатысты таңдау жасамайды. Бұл технологиялық сайттарды Notes ерекшелігін айналып өтудің жолдарын жариялауға мәжбүр етті. IBM Notes 9.0 және IBM iNotes 9.0 үшін IBM Domino серверінің INI файлында енді қоғамдық пікірге сәйкес қайтарымды алуды басқаруға арналған жазу болуы мүмкін (IBM Notes 9 өнімдік құжаттамасы). Notes істен шыққанда кейбір процестер жұмыс істей беруі мүмкін және оларды тоқтатуға дейін қосымшаны қайта іске қосуға кедергі келтіреді.

Publications such as The Guardian in 2006 have criticized earlier versions of Lotus Notes for having an "unintuitive [user] interface" and cite widespread dissatisfaction with the usability of the client software. The Guardian indicated that Notes has not necessarily suffered as a result of this dissatisfaction due to the fact that "the people who choose [enterprise software] tend not to be the ones who use it." Earlier versions of Notes have also been criticized for violating an important usability best practice that suggests a consistent UI is often better than custom alternative. Software written for a particular operating system should follow that particular OS's user interface style guide. Not following those style guides can confuse users. A notable example is F5 keyboard shortcut, which is used to refresh window contents in Microsoft Windows. Pressing F5 in Lotus Notes before release 8.0 caused it to lock screen. Since this was a major point of criticism this was changed in release 8.0. Old versions did not support proportional scrollbars (which give the user an idea of how long the document is, relative to the portion being viewed). Proportional scroll bars were only introduced in Notes 8. Older versions of Notes also suffered from similar user interaction choices, many of which were also corrected in subsequent releases. One example that was corrected in Release 8.5: In earlier versions the out of office agent needed to be manually enabled when leaving and disabled when coming back, even if start and end date have been set. As of Release 8.5 the out of office notification now automatically shuts off without a need for a manual disable. Unlike some other e mail client software programs, IBM Notes developers made a choice to not allow individual users to determine whether a return receipt is sent when they open an e mail; rather, that option is configured at the server level. IBM developers believe "Allowing individual cancellation of return receipt violates the intent of a return receipt function within an organization". So, depending on system settings, users will have no choice in return receipts going back to spammers or other senders of unwanted e mail. This has led tech sites to publish ways to get around this feature of Notes. For IBM Notes 9.0 and IBM iNotes 9.0, the IBM Domino server's INI file can now contain an entry to control return receipt in a manner that's more aligned with community expectations (IBM Notes 9 Product Documentation). When Notes crashes, some processes may continue running and prevent the application from being restarted until they are killed.

IBM Lotus-тың байланысты өнімдері

IBM Notes-тің 30 жылдық тарихында Lotus Development Corporation және кейін IBM, IBM Notes-ке негізделген немесе онымен үйлесетін көптеген басқа бағдарламалық өнімдерді әзірледі. Олардың ең танымалсы – IBM Lotus Domino серверлік бағдарламалық жасақтамасы, ол бастапқыда Lotus Notes Server деп аталды және 4.5 нұсқасы шыққан кезде жеке атау алды. Бұл серверлік платформа сондай-ақ IBM Lotus Quickr for Domino (құжаттарды басқаруға арналған), IBM Sametime (жедел хабар алмасу, аудио және бейне байланыс, веб-конференциялар үшін) және 8.5 нұсқасымен IBM Connections сияқты өнімдердің негізі болды. IBM Notes-тің алғашқы нұсқаларында IBM Lotus SmartSuite ортасымен клиенттік интеграцияға ерекше мән берілді. Microsoft кеңселік өнімділігі бағдарламалық жасақтамасында үстемдікке ие болғаннан кейін, десктоп интеграциясы бір кезде Microsoft Office-ке ауысты. 2007 жылы Eclipse фреймворкіне негізделген 8.0 нұсқасы шыққаннан бастап IBM өзінің кеңселік өнімділігі жиынтығымен, OpenOffice.org негізіндегі IBM Lotus Symphony-мен интеграцияны қайта жаңартып қосты. IBM Lotus Expeditor – Eclipse негізіндегі қолданбаларды әзірлеуге арналған фреймворк. IBM Notes-пен үйлесетін басқа да IBM өнімдері мен технологиялары жасалды. Мобильді құрылғыларды синхрондау үшін бұрын клиенттік IBM Lotus Easysync Pro өнімі (қазіргі таңда әзірленбейді) және пошта, күнтізбе және контактілерді синхрондауға арналған жаңа серверлік қосымша – IBM Notes Traveler қолданылды. IBM портфеліне жақында қосылған екі IBM Lotus Protector өнімі – пошта қауіпсіздігі мен шифрлау үшін, олар IBM Notes-пен үйлесетіндей етіп жасалған.

Басқа сатушылардың байланысты бағдарламалық жасақтамасы

Ұзақ нарықтық тарихы және үлкен орнатылған базасы бар Notes және Domino үлкен үшінші тарап бағдарламалық қамтамасыз ету экожүйесін қалыптастырды. Мұндай өнімдерді төрт кең және бір-бірімен толысатын санатқа бөлуге болады:

Notes және Domino қолданбалары – бір немесе бірнеше Notes деректер базасы түрінде жазылған бағдарламалық жасақтамалар, көбінесе NTF үлгілері ретінде ұсынылады. Бұл типтегі бағдарламалық жасақтама әдетте Notes-тің негізгі ынтымақтастық, жұмыс ағыны және хабар алмасу мүмкіндіктерінен бизнеске пайда әкелуге бағытталған. Мысалдарға клиенттермен қарым-қатынасты басқару (CRM), адам ресурстары және жобаны қадағалау жүйелері жатады. Кейбір қолданбалар Notes клиентіне қоса, браузерлік интерфейсті де ұсынуы мүмкін. Бұл бағдарламалардың кодында Notes формула тілі, LotusScript, Java және JavaScript сияқты, үй ішіндегі Domino әзірлеушісіне қол жетімді тілдер қолданылады. Notes және Domino қосымшалары, құралдары мен кеңейтімдері C, C++ немесе басқа компиляцияланған тілдерде жазылған, Notes және Domino жүйелерімен интеграция үшін арнайы жасалған орындалатын бағдарламалар болып табылады. Бұл санаттағы бағдарламалық жасақтама клиенттік және серверлік жағында орындалатын компоненттерді қамтуы мүмкін. Кейбір жағдайларда конфигурация және есеп беру үшін Notes деректер базасы қолданылуы мүмкін. Eclipse негізіндегі Notes 8 Standard клиенті пайда болғаннан бері клиенттік қосымшаларға Eclipse плагиндері мен XML негізіндегі виджеттер де кіруі мүмкін. Бұл типтегі бағдарламалық жасақтаманың негізгі міндеті – негізгі Notes функционалдығын қолдау немесе кеңейту. Мысалдарға спам және антивирустық өнімдер, серверді басқару және мониторинг құралдары, хабар алмасу және сақтауды басқару өнімдері, саясат негізіндегі құралдар, деректерді синхрондау құралдары және әзірлеушілерге арналған құралдар жатады. Notes және Domino туралы хабардар қосымшалар мен агенттер де орындалатын бағдарламалар болып табылады, бірақ олар Notes және Domino деректеріне жалпы желілік бағдарламалық өнімнің қол жеткізуін кеңейту үшін жасалған. Бұл санатқа серверлік және клиенттік резервтік көшірме бағдарламалық жасақтамалары, спамға және вирусқа қарсы өнімдер, электрондық ашу және архивтеу жүйелері кіреді. Сондай-ақ, Notes-ті Cisco WebEx конференциялық сервисі немесе Salesforce сияқты үшінші тарап ұсыныстарымен интеграциялауға арналған қосымшалар да бар. CRM платформасы.

Тарих

"Notes" тарихы 30 жылдан астамды құрайды. Оның басты шабыты – 1973 жылы Дэвид Р. Вулли Иллинойс университетінде жасаған PLATO Notes. Қазіргі терминологияда PLATO Notes пайдаланушылар құрған талқылау топтарын қолдады және ол 20 жылдан астам уақыт бойы PLATO жүйесінде гүлдеген онлайн қауымдастықтың негізін қалады. Рэй Оззи 1970-ші жылдары Иллинойс университетінде оқып жүргенде PLATO-мен жұмыс істеді. Компьютерлік желі технологиялары пайда бола бастағанда, Оззи Lotus Development Corporation негізін қалаушы Митч Капормен келісім жасады, нәтижесінде 1984 жылы Iris Associates құрылды. Бұл компания ПК мүмкіндіктерін PLATO-дағы алғашқы құралдармен үйлестіретін өнімдерді жасауға бағытталды. Келісімге сәйкес, өнімді әзірлеу Оззи мен Iris-тің, ал сату мен маркетингті Lotus-тың бақылауында болды. 1994 жылы Notes R3-тің шығарылымы мен нарықтағы сәттілігінен кейін Lotus, Iris компаниясын сатып алды. 1995 жылы IBM, Lotus компаниясын сатып алды. 2008 жылы IBM, JavaServer Faces негізінде XPages технологиясын ұсынды. Бұл Domino қолданбаларын браузер клиенттеріне тиімдірек көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ UX және бизнес-логика толығымен қайта жазылуы тиіс. Бұрын Domino қолданбаларына браузер арқылы қол жеткізуге болатын, бірақ браузерде толыққанды жұмыс істеуі үшін көптеген веб-спецификалық өзгерістер қажет болды. XPages қолданбаға классикалық Notes клиентімен мүмкін болмаған жаңа мүмкіндіктер берді. IBM Domino 9 Social Edition құрамына Notes браузерінің плагині кірді, ол браузер табтарындағы бай десктоп клиенттің қысқартылған нұсқасы арқылы Notes қолданбаларын көрсетеді.

Брендтеу

4.5 нұсқасына дейін Lotus Notes бренді клиенттік және серверлік бағдарламалардың екеуін де қамтыды. 1996 жылы Lotus, Notes 4 сервері үшін "Domino" деп аталатын HTTP серверін қосымша ретінде шығарды. Бұл қосымша Notes құжаттарын нақты уақытта веб-беттерге айналдыруға мүмкіндік берді. Кейін сол жылы Domino веб-сервері негізгі Notes серверінің 4.5 нұсқасына енгізілді және барлық серверлік бағдарлама қайта брендтелді, "Domino" атауын алды. Тек клиенттік бағдарлама ресми түрде "Lotus Notes" атауын сақтап қалды. 2012 жылдың қараша айында IBM Lotus брендін тоқтатып, өнімдерді, соның ішінде Notes және Domino-ны анықтау үшін тек IBM брендін пайдалануға көшетінін хабарлады. 2018 жылдың 9 қазанында IBM клиенттік және серверлік бағдарламалық қамтамасының ең соңғы нұсқасы қолжетімді екенін жариялады. 2019 жылы Domino және Notes HCLSoftware басқаруымен корпоративтік бағдарламалық өнімдерге айналды.

Шығару тарихы

Шығарылған күні Lotus Notes 1 желтоқсан 1989 1.1 1990 2 1991 3 мамыр 1993 Иерархиялық атауларды қолдау қосылды, формаларға батырмаларды орналастыру мүмкіндігі енгізілді. 4 қаңтар 1996 Netware серверлерін қолдау алынып тасталды. 4.1 4.5 желтоқсан 1996 Сервер "Domino" деп аталды, жергілікті HTTP сервері, POP3 (POP) сервері қосылды, күнтізбелік және жоспарлау мүмкіндігі қосылды және Java қолдауы енгізілді. Сондай-ақ SMTP MTA "қорапта" бар, бірақ әдепкі бойынша орнатылмайды. 4.6 IMAP қолдауы қосылды. OS/2 және Unix клиенттерін қолдау тоқтатылды. Бұл нұсқада Mac клиенті жоқ. 5 1999 SMTP функционалдығы бөлек MTA тапсырмасынан пошта маршрутизациялау тапсырмасының өзіндік мүмкіндігіне көшірілді, интернет-электрондық поштаның өнімділігі мен сенімділігі жақсартылды. HTTP серверіне үлкен жақсартулар енгізілді. Notes клиенті интерфейсі жаңартылды. Java қолдауы кеңейтіліп, жетілдірілді. 5.0.8 Жаңа веб-пошта интерфейсі қосылды, ол iNotes деп аталды (кейіннен 6-шы нұсқада Domino Web Access деп өзгертілді). 6 қыркүйек 2002 Domino Web Access (бұрынғы iNotes Web Access) қолдауы қосылды. OS/2 серверін қолдау тоқтатылды. 6.0.1 2003 жылғы ақпан 6.0.2 (тек Жапонияда) 2003 жылғы маусым 6.5 / 6.0.3 2003 жылғы қыркүйек Notes клиентіне Lotus SameTime Instant Messaging интеграциясы қосылды (тек Windows үшін). 6.5.1 2004 жылғы 21 қаңтар Lotus Notes/Domino нұсқасын Lotus кеңейтілген өнімдерімен, соның ішінде Lotus Sametime, Lotus QuickPlace және Lotus Domino Document Manager-мен синхрондау үшін алғашқы нұсқа. 6.0.4 2004 жылғы 1 маусым Domino серверлері браузерлік пайдаланушылар үшін көптеген деректер қорын HTML форматына аудара алады. 7.0.4 сәуір 2009 7.0.x желісіне қолдау 30 сәуір 2011 күні аяқталды. IBM бағдарламалық қамтамасының өмірлік циклы 8 тамыз 2007 Қазіргі сервер нұсқалары: Windows, Linux, Solaris, AIX. Қолжетімді клиенттік нұсқалар: Linux және Windows XP/Vista (ағылшын тілінде). IBM Workplace технологиясына негізделген алғашқы нұсқа (Eclipse Rich Client Platform-ға негізделген). 8.0.1 2008 жылғы ақпан айында IBM Widgets және Google Gadgets қолдауын қосты. 8.0.2 2008 жылғы тамыз Microsoft Office 2007 құжаттары үшін интеграцияланған қарау құралы (Office Open XML). Өнімділікті жақсартулар. 8.5 желтоқсан 2008 ID Vault, Жаңа роуминг мүмкіндіктері, XPages, DAOS (дискідегі орынды 40%-дан 60%-ға дейін үнемдеу), Өнімділікті жақсартулар. Domino Designer Eclipse платформасына көшірілді. Windows 2008 қолдауы. 8.5.1 12 қазан 2009 Бірнеше жақсартулар. Функционалдылықты айтарлықтай жақсарту (XPages қолданбалар тілі, Eclipse негізделген Дизайнер клиентінің өнімділігі мен тұрақтылығы). 8.5.1 FP1 12 желтоқсан 2009 Windows 7 және Snow Leopard (Mac OS X 10.6.2) үшін қолдау қосылды. 8.5.1 FP2 26 наурыз 2010 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.1 FP3 31 мамыр 2010 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.1 FP4 4 тамыз 2010 9 keyview attachment viewer қауіпсіздік осалдықтары және Dojo компонентіне түзетулер туралы хабарламалар. 8.5.1 FPS 19 қазан 2010 8.5.2 24 тамыз 2010 Сенімділікке назар аударылды, XPages-ке қосымша өзгерістер, OSGi плагиндеріне XPages негізгі функционалдығын кеңейтуге мүмкіндік беретін кеңейту API. 8.5.2 FP1 17 желтоқсан 2010 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.2 FP2 25 наурыз 2011 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.2 FP3 18 шілде 2011 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.2 FP4 2 желтоқсан 2011 8.5.3 4 қазан 2011 Сенімділік пен түзетулерге назар аударылды. Equinox HTTP сервисі (жеңіл сервлеттермен қамтамасыз ету үшін) және Expeditor Web Container (OSGi оралған Java EE веб-қосымшаларын қамтамасыз ету үшін) қосылды. 1-ші жаңарту пакеті үшін базалық нұсқа, стандартты IBM қолдауымен толық қолдау көрсетілетін ашық XPages кеңейту кітапханасын негізгі мазмұн ретінде қамтамасыз етеді. 8.5.3 FP1 23 наурыз 2012 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.3 FP2 13 шілде 2012 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.3 FP3 26 қараша 2012 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.3 FP4 16 сәуір 2013 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.3 FP5 8 тамыз 2013 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 8.5.3 FP6 9 желтоқсан 2013 Notes/Domino 8.5.3 Fix Pack 6 – 8.5.3 үшін жоспарланған соңғы Fix Pack. Fix Pack әзірлеуі 9.0.1 нұсқасына көшірілді. IBM Notes 9 21 наурыз 2013 9.0 Notes/Domino Social Edition "Project Vulcan" (OneUI) көрінісін іске асырады, оның ішінде жаңартылған графикалық интерфейс, кіріктірілген қолданбалар тәжірибесі, бай клиентке жақын iNotes-қа елеулі жаңарту, IBM Notes мүмкіндіктерінің қосымша жиынтығы және IBM Notes шолғышының плагині. IBM 2012 жылы жаңа нұсқалар бойынша бірнеше шешім қабылдады. 2012 жылы 8.5.4 және 9.0 екі нұсқасы бір мезгілде жасалып жатты, бірақ IBM 8.5.4 нұсқасын 2012 жылдың ортасында 9.0 толық нұсқасы деп қайта атады. 2012 жылдың соңында және 2013 жылы IBM 8.5.4 Maintenance Release және 9.0 Social Edition екі бөлек өнім ретінде іске қосуды шешті. Жол картасына сәйкес, 9.0 Social Edition – жаңа релиз ағынындағы жаңа негізгі релиз, ал 8.5.4 8.5.x ағыны үшін нүктелік релиз мәртебесін қамтамасыз етеді. XPages Extension Library негізгі өнімге көшірілді. 9.0.1 29 қазан 2013 Сенімділікке және түзетулерге назар аударылды, XPages Extension Library жаңартулары. 9.0.1 FP1 16 сәуір 2014 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 9.0.1 FP2 20 тамыз 2014 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 9.0.1 FP3 21 қаңтар 2015 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 9.0.1 FP4 17 маусым 2015 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 9.0.1 FP5 30 қараша 2015 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 9.0.1 FP6 13 мамыр 2016 Бұл негізінен түзету және қауіпсіздікті жақсарту нұсқасы. 9.0.1 FP7 13 қыркүйек 2016 Бұл негізінен түзету және қауіпсіздікті жақсарту нұсқасы. 9.0.1 FP8 7 наурыз 2017 Нұсқада көптеген түзетулер және жаңа мүмкіндіктер/жақсартулар бар: NIFNSF, Windows Server 2016 және ADFS 3.0 қолдауы. 9.0.1 FP9 18 тамыз 2017 Нұсқада көптеген түзетулер және жаңа мүмкіндіктер/жақсартулар бар: inline view indexing, JVM жаңартуы, жоғары ажыратымды монитор қолдауы және т.б. 9.0.1 FP10 31 қаңтар 2018 Нұсқада көптеген түзетулер және үлкен мүмкіндіктер/жақсартулар бар: Designer-дегі JVM 1.8-ге жаңартылды, Eclipse Platform 4.6.2-ге жаңартылды, кіріктірілген Sametime 9.0.1-ге жаңартылды, GSKit кітапханалары жаңартылды, жапон тіліндегі интерфейс жаңартылды, Notes CCM (Connections Content Manager) үшін қосымша орнату құралы. IBM Domino 10.0 және IBM Notes 10.0 10.0 10 қазан 2018 Нұсқада көптеген маңызды мүмкіндіктер/жақсартулар бар: Domino: деректер қоры кластерлік көшірмесі мен индекстерінің беріктігін арттыру, жаңа Domino Query Language (DQL), NewRelic және ұқсас құралдар үшін жаңа өнімділікті бақылау интерфейсі және деректер қоры мен папкалар шектерін 64 ГБ-тан асыру; Notes: командалық күнтізбе және делегациялау жақсартулары. Жаңа HTTP интерфейсі арқылы кез келген REST API-ды шақыру және LotusScript-тегі JSON анализаторын пайдаланып деректерді манипуляциялау мүмкіндігі. CentOS операциялық жүйесіне қолдау қосылды және Docker контейнерлерін жасау үшін құжатталған сценарийлер. 10.0.1 18 желтоқсан 2018 Нұсқада Domino AppDev Pack 1.0 қосымшасы Node.js әзірлеуі үшін (OAuth-мен IBM Domino AppDev Pack Identity and Access Management Service қоса алғанда) бар, Verse on Premises 1.0.6, Notes for MacOS (және Mojave) және қашықтан басқару үшін panagenda MarvelClient Essentials қосылды. Өндіріс емес пайдалану үшін жаңа Domino Community Server және Notes Community Client пакеттері. 10.0.1 FP1 30 наурыз 2019 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 10.0.1 FP2 29 мамыр 2019 Domino 10.0.1 Fix Pack 2 нұсқасында басқа доменнен веб-қосымшаға Domino веб-серверіндегі ресурстарға қол жеткізуге рұқсат беру үшін cross origin resource sharing (CORS) конфигурациясын орнатуға болады. 10.0.1 FP3 9 қыркүйек 2019 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 10.0.1 FP4 5 ақпан 2020 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 10.0.1 FP5 20 мамыр 2020 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 10.0.1 FP6 28 қыркүйек 2020 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 10.0.1 FP7 14 шілде 2021 Бұл негізінен түзету нұсқасы. 10.0.1 FP8 17 маусым 2022 Бұл негізінен түзету нұсқасы. HCL Domino және HCL Notes 11.0 12 желтоқсан 2019 Notes және Domino өнімдері үшін IBM атаулары HCL-ге өзгертілді. 11.0.1 19 сәуір 2020 SwiftFile ассистенті HCL Notes-ке 11.0.1 нұсқасында біріктірілді. Бұрынғы нұсқаларда ол жеке берілген. HCL Notes 11.0.1 128 биттік AES-ті жергілікті деректер қорын шифрлеу үшін опция ретінде ұсынады...

Release Date Lotus Notes 1 December 1989 1.1 1990 2 1991 3 May 1993 Added support for hierarchical naming, added the ability to place buttons on Forms. 4 January 1996 Removed support for Netware servers 4.1 4.5 December 1996 Server renamed to "Domino", added native HTTP server, POP3 (POP) server, added Calendaring & Scheduling, and introduced Java support. Also included SMTP MTA "in the box", but not installed by default. 4.6 Added IMAP support. OS/2 and Unix client support dropped. No Mac client for this particular release. 5 1999 Moved SMTP functionality from a separate MTA task to become a native ability of the mail routing task, improving performance and fidelity of internet email. Major improvements to HTTP server. Notes client had a major interface overhaul. Java support greatly expanded and enhanced. 5.0.8 Added a new webmail interface, called iNotes (later changed to Domino Web Access in Release 6).6 September 2002 Added Domino Web Access (formerly iNotes Web Access) support. Dropped OS/2 server support. 6.0.1 February 2003 6.0.2 (Japan Only) June 2003 6.5 / 6.0.3 September 2003 Added Lotus SameTime Instant Messaging integration to the Notes client (Windows only). 6.5.1 January 21, 2004 First version to synchronize the release of Lotus Notes/Domino with the Lotus extended products, including Lotus Sametime, Lotus QuickPlace and Lotus Domino Document Manager. 6.0.4 June 1, 2004 Domino servers can also translate most databases into HTML for browser based users. 7.0.4 April 2009 Support for the 7.0. x line ended Apr 30, 2011 IBM Software Support product lifecycle dates 8 August 2007 Current server versions available: Windows, Linux, Solaris, AIX. Current client versions available: Linux and Windows XP/Vista English. The first version based on IBM Workplace technology (which is in turn based on the Eclipse Rich Client Platform). 8.0.1 February 2008 IBM added support for Widgets and Google Gadgets. 8.0.2 August 2008 Integrated viewers for Microsoft Office 2007 documents (Office Open XML). Number of performance improvements. 8.5 December 2008 ID Vault, New Roaming Features, XPages, DAOS (disk space savings range from 40% to 60%), Some performance improvements. Domino Designer ported to Eclipse. Windows 2008 Support 8.5.1 12 October 2009 Several Improvements to performance and UI. Significant improvements to functionality (including within the XPages application language, performance and stability of Eclipse based Designer client) 8.5.1 FP1 12 December 2009 Added support for Windows 7 and Snow Leopard (Mac OS X 10.6.2) 8.5.1 FP2 26 March 2010 This is mainly a fix release. 8.5.1 FP3 31 May 2010 This is mainly a fix release. 8.5.1 FP4 4 August 2010 9 reported keyview attachment viewer security vulnerabilities and fixes to Dojo component 8.5.1 FPS 19 October 2010 8.5.2 24 August 2010 Focused on Reliability, further changes to XPages, extensibility API allowing OSGi plugins to add extend core XPages functionality 8.5.2 FP1 17 December 2010 This is mainly a fix release. 8.5.2 FP2 25 March 2011 This is mainly a fix release. 8.5.2 FP3 18 July 2011 This is mainly a fix release. 8.5.2 FP4 2 December 2011 8.5.3 4 October 2011 Focused on reliability and fixes. Inclusion of Equinox HTTP Service (for providing lightweight servlets) and Expeditor Web Container (for providing OSGi wrapped Java EE web applications). Base release for Upgrade Pack 1, providing open source XPages Extension Library as core content, fully supported under standard IBM support. 8.5.3 FP1 23 March 2012 This is mainly a fix release. 8.5.3 FP2 13 July 2012 This is mainly a fix release. 8.5.3 FP3 26 November 2012 This is mainly a fix release. 8.5.3 FP4 16 April 2013 This is mainly a fix release. 8.5.3 FP5 8 August 2013 This is mainly a fix release. 8.5.3 FP6 9 December 2013 Notes/Domino 8.5.3 Fix Pack 6 is the last scheduled Fix Pack for 8.5.3. Fix Pack development is shifted to the 9.0.1 release. IBM Notes 9 21 March 2013 9.0 Notes/Domino Social Edition delivers on the "Project Vulcan" (OneUI) vision, including the updated GUI, embedded application experiences, a significant update to iNotes to bring near parity to the rich client, an incremental set of IBM Notes features, and the IBM Notes Browser Plug in. IBM was internally facing a few decisions about the new releases in 2012. Two versions, 8.5.4 and 9.0, were developing simultaneously in 2012, but IBM has rebranded the 8.5.4 release as a full version release 9.0 in the middle of 2012. At the end of 2012 and in 2013, IBM decided to launch 8.5.4 Maintenance Release and 9.0 Social Edition as two separated products. According to roadmaps, 9.0 Social Edition is a new major release in a new release stream and 8.5.4 provides status for a point release for the 8.5. x stream. XPages Extension Library was moved to the core product.9.0.129 October 2013Focus on reliability and fixes, updates to XPages Extension Library. 9.0.1 FP1 16 April 2014 This is mainly a fix release 9.0.1 FP2 20 August 2014 This is mainly a fix release 9.0.1 FP3 21 January 2015 This is mainly a fix release 9.0.1 FP4 17 June 2015 This is mainly a fix release 9.0.1 FP5 30 November 2015 This is mainly a fix release 9.0.1 FP613 May 2016This is mainly a fix and security improvement release 9.0.1 FP7 September 13, 2016This is mainly a fix and security improvement release 9.0.1 FP8 March 7, 2017This release contains multiple fixes and new features/improvements: NIFNSF, supporting Windows Server 2016 & ADFS 3.0 9.0.1 FP9 August 18, 2017This release contains multiple fixes and new features/improvements: inline view indexing, JVM upgrade, high resolution monitor support, etc. 9.0.1 FP10 January 31, 2018This release contains multiple fixes and big list of features/improvements: The JVM in Designer is Upgraded to use 1.8 at compile time, Eclipse Platform Upgraded to 4.6.2, Embedded Sametime Upgraded To 9.0.1, The GSKit libraries for are upgraded, Japanese User Interface Update, Add on Installer for Notes CCM (Connections Content Manager) IBM Domino 10.0 and IBM Notes 10.0 10.0 October 10, 2018This release contains multiple major features/improvements: Domino: Robustness enhancements to database cluster replication and Indices, new Domino Query Language (DQL), new performance monitoring interface for NewRelic and similar tools, and the extension of the database and folder limits beyond 64GB; Notes: team calendar and delegation improvements. The ability to call any REST API via a new HTTP interface and manipulate the data using a JSON parser in LotusScript. Addition of CentOS operating system support and documented script samples for creating Docker containers. 10.0.1December 18, 2018This release contains the Domino AppDev Pack 1.0 add on for Node. js development (including IBM Domino AppDev Pack Identity and Access Management Service with OAuth—Preview), Verse on Premises 1.0.6, Notes for MacOS (and Mojave) and the inclusion of panagenda MarvelClient Essentials for remote management. New Domino Community Server and Notes Community Client packages for Non Production usage.10.0.1 FP1March 30, 2019This is mainly a fix release 10.0.1 FP2May 29, 2019In Domino 10.0.1 Fix Pack 2, you can configure cross origin resource sharing (CORS) to allow a web application from another origin to access resources on a Domino web server.10.0.1 FP3September 9, 2019This is mainly a fix release 10.0.1 FP4February 5, 2020This is mainly a fix release 10.0.1 FP5May 20, 2020This is mainly a fix release 10.0.1 FP6September 28, 2020This is mainly a fix release 10.0.1 FP7July 14, 2021This is mainly a fix release 10.0.1 FP8June 17, 2022This is mainly a fix release HCL Domino and HCL Notes 11.0 December 12, 2019References to IBM have been rebranded to HCL for the Notes and Domino product family. 11.0.1April 19, 2020SwiftFile assistant is integrated with HCL Notes in 11.0.1. In previous releases, it was provided separately. HCL Notes 11.0.1 introduces 128 bit AES as an option for local database encryption.11.0.1 FP1August 3, 2020This is mainly a fix release11.0.1 FP2November 17, 2020This is mainly a fix release11.0.1 FP3April 9, 2021This is mainly a fix release11.0.1 FP4October 8, 2021This is mainly a fix release11.0.1 FP5March 11, 2022This is a fix release addressing 78 known issues.11.0.1 FP6September 9, 2022This is a fix release addressing 122 known issues. 12.0 June 7, 2021HCL Domino v12 released cloud native deployment with flexible backup and security options including support for Let's Encrypt. Domino mail and app client desktop upgrades are available on a web browser with Nomad Web. Domino Volt is a low code extension of Domino making it simple to build applications on the same secure Domino server. 12.0.1 December 14, 2021DKIM (outbound). Mail routing between Domino and domains with Internationalized Domain Names (IDNs). introducing 64 bit Notes client for Windows.12.0.2 November 17, 2022 One touch Domino setup updates. Enhanced Domino Container image. Policy updates. Domino servers which receive SMTP messages directly from the internet can be configured to use the Sender Policy Framework (SPF) and DomainKeys Identified Mail (DKIM) protocols to reduce spam. Domino 12.0.2 supports two new federated identity login techniques that leverage signed JSON Web Tokens (JWTs) acquired from OpenID Connect (OIDC) providers. The new default selection for database encryption is 128 bit AES. Previously it was Strong Encryption. 256 bit AES encryption is now an available option. SELinux in Enforcing and Targeted mode has been tested and is now supported for Domino installations. With Domino Restyle, one can update a Notes application's UI elements with a color coordinated, cleaner look and feel. Other improvements.12.0.2 FP1 April 17, 2023 Notes/Domino 12.0.2 Fix Pack 1 contains fixes for approximately 70 known issues.12.0.2 FP2 August 1, 2023 Notes/Domino 12.0.2 Fix Pack 2 contains fixes for approximately 62 known issues.14.0December 7, 2023Notes/Domino 14.0.

21 ғасыр

IBM 2007 жылдың 12 қыркүйегінде IBM Notes және Domino кодының бөліктерін OpenOffice.org-қа сыйға тартты және 2008 жылдан бері OpenNTF.org-қа үнемі код тапсырып келеді. IBM Notes және Domino-ның құлдырауы немесе жойылуы туралы көп рет айтылған болжамдарға қарамастан, мысалы, Forbes журналының 1998 жылғы «Lotus-тың құлдырауы мен құлдырауы» мақаласындағыдай, Lotus Notes-тың қолданушылар саны 1998 жылдың қыркүйегінде шамамен 42 миллион орыннан 2008 жылға дейін сатылған 140 миллионға жуық жиынтық лицензияға дейін өсті. IBM Workplace 2006 жылы тоқтатылғаннан кейін Notes-ті тоқтату туралы болжамдар мәнсіз болды. Сонымен қатар, IBM екі жылдан кейін iPhone үшін iNotes-ті ұсынды. IBM OpenOffice.org-тың өзінің нұсқасын IBM Lotus Symphony ретінде тегін тарату үшін дайындады. IBM Notes және Domino 9 Social Edition 2013 жылдың 21 наурызында жарық көрді. Жаңа өзгерістерге жаңартылған пайдаланушы интерфейсі, IBM Notes және IBM iNotes функционалдығының шамамен теңдігі, IBM Notes браузерлік плагині, IBM Domino-ға жаңа XPages элементтері қосылды, IBM Domino Designer пайдаланушы интерфейсі жаңартылды, Android мобильді құрылғыларындағы «Істеулер тізіміне» қолдау қосылды және жаңа серверлік мүмкіндіктер қосылды, олар туралы мәлімдеме хатында толық мәлімет берілген. 2016 жылдың соңында IBM Notes 9.0.2 нұсқасы шығарылмайтынын, бірақ 9.0.1 нұсқасы кем дегенде 2021 жылға дейін қолдау көрсетілетінін хабарлады. Сол презентацияда IBM өзінің ішкі қолданушыларын Notes-тан IBM Verse клиентіне көшіргенін де мәлімдеді. 2017 жылдың 25 қазанында IBM 2018 жылы Domino V10 отбасылық жаңартуын жеткізу жоспарын жариялады. Жаңа нұсқа HCLTech компаниясымен серіктестікте жасалатын болады. Бұл өнімдерді дамыту және қолдау жөніндегі IBM командасы HCL-ге көшіп отыр, бірақ маркетинг және сату IBM басқаруында қалады. Өнім стратегиясы IBM және HCL арасында бөліседі. Мәлімдеме аясында IBM өнімге қолдау көрсетуді ресми түрде тоқтату жоспарланбағанын көрсетті. 2018 жылдың 9 қазанында IBM Германияның Франкфурт қаласында IBM Domino 10.0 және IBM Notes 10.0 жариялады және оларды 2018 жылдың 10 қазанында жүктеуге қолжетімді етті.

IBM donated parts of the IBM Notes and Domino code to OpenOffice. org on September 12, 2007 and since 2008 has been regularly donating code to OpenNTF. org. Despite repeated predictions of the decline or impending demise of IBM Notes and Domino, such as Forbes magazine's 1998 "The decline and fall of Lotus", the installed base of Lotus Notes has increased from an estimated 42 million seats in September 1998 to approximately 140 million cumulative licenses sold through 2008. Once IBM Workplace was discontinued in 2006, speculation about dropping Notes was rendered moot. Moreover, IBM introduced iNotes for iPhone two years later. IBM also packaged its version of OpenOffice. org for free distribution as IBM Lotus Symphony. IBM Notes and Domino 9 Social Edition shipped on March 21, 2013. Changes include significantly updated user interface, near parity of IBM Notes and IBM iNotes functionality, the IBM Notes Browser Plugin, new XPages controls added to IBM Domino, refreshed IBM Domino Designer user interface, added support for To Dos on Android mobile devices, and additional server functionality as detailed in the Announcement Letter. In late 2016, IBM announced that there would not be a Notes 9.0.2 release, but 9.0.1 would be supported until at least 2021. In the same presentation IBM also stated that their internal users had been migrated away from Notes and onto the IBM Verse client. On October 25, 2017, IBM announced a plan to deliver a Domino V10 family update sometime in 2018. The new version will be built in partnership with HCLTech. IBM's development and support team responsible for these products are moving to HCL, however, the marketing, and sales continue to be IBM led. Product strategy is shared between IBM and HCL. As part of the announcement, IBM indicated that there is no formal end to product support planned. On October 9, 2018, IBM announced IBM Domino 10.0 and IBM Notes 10.0 in Frankfurt, Germany, and made them available to download on October 10, 2018.