Жоғалған теңіз сиыры (Joğalğan teñiz sıyırı)

Кіріспе

Жойылып кеткен теңіз сүтқоректілерінің түрлері

Speciesbox
| name = Steller's sea cow
| fossil range = Плейстоцен – шамамен 1768 ж.
| status = EX
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| extinct = 1768
| image = Hydrodamalis gigas skeleton Finnish Museum of Natural History DSC04529. JPG
| image upright = 1.15
| image caption = Фин табиғат тарихы мұражайындағы қаңқа
| image alt = Бас сүйегінің мұрнында үлкен ойық, екі жағында үлкен көз ойықтары бар және жоғарғы жағында тегіс. Қабырға қапсырымы денесінің жартысын құрайды, ал қалғаны – омыртқалар. Аяқ сүйектері жоқ, ал жауырын сүйектері қабырға қуысының алдыңғы жартысына жанасады. Алдыңғы аяқтары иілген, ал екі жақ қолдары басына қарай созылған. | range map = Commander Islands Map Russian. png
| range map caption = Камачатканың шығысындағы Командир аралдарының орналасқан жерін көрсететін карта. Батыстағы үлкен арал – Беринг аралы, шығыстағы кіші арал – Мыс аралы. | range map alt = Үшбұрышты Камчатка түбегі сол жақта, ал оң жағында төртбұрышты және солға қарай еңкейген шағын Беринг аралы және сондай-ақ төртбұрышты және солға қарай еңкейген, бірақ Беринг аралынан кіші Мыс аралы орналасқан. | genus = Hydrodamalis
| species = gigas
| authority = (Zimmermann, 1780)
| synonyms =

|synonyms ref= 1987 жылы Беринг аралынан жақсы сақталған қаңқа табылды. 2017 жылы Беринг аралынан тағы бір қаңқа табылды, ол тірі кезінде шамамен өлшемге ие болған. Георг Стеллердің жазбаларында салмаққа қатысты екі қайшылы бағалау бар: Нақты мәні осы көрсеткіштердің арасында, шамамен есептелді. Бұл өлшем теңіз сиырларын голоцен дәуірінің ең ірі сүтқоректілерінің біріне айналдырды, балейн киттері және кейбір тісті киттермен қатар. Оның терісі қоңыр қара түсті, кейбір жекелемелерде ақ дақтар болған. Арқасы тегіс, ал бүйірлері дөрекі, паразиттердің салдарынан пайда болған кратер тәрізді ойықтармен жабылған. Осы ерекшелігінен оған «қабықты жануар» деген лақап ат қойылған. Денесіндегі түктері сирек болған, бірақ теңіз сиырларының қанаттарының ішкі жағы қылшықтармен жабылған. Стеллердің сөзіне сүйенсек, бұл пластиналар (немесе «шайнау төсемдері») тіс аралық папиллярлар, яғни тіс етінің бөлігі арқылы байланысқан және нервтер мен артериялар бар көптеген кішкентай тесіктерден тұрған. Теңіз сиырларының омыртқасында 7 мойын, 17 кеуде, 3 бел және 34 құйрық омыртқасы болған. Оның қабырғалары үлкен, 17 жұптың бесеуі кеуде сүйегімен жанасқан; кілт сүйектері болмаған. Теңіз сиырының барлық табылған қаңқаларында манустар жоқ; Дузизирен – Гидродамалистің туыс таксоны – фалангаларын (саусақ сүйектерін) азайтыпты, сондықтан Стеллер теңіз сиырының манустары болмауы мүмкін. Оның жүрегі салмағы шамамен болған, ал асқазаны 6 фут (2 метр) ұзындығында және 5 фут (2 метр) енінде болған. Ішек жолының толық ұзындығы шамамен , жануардың ұзындығынан 20 есе артық. Теңіз сиырында өт қабы жоқ, бірақ кең жалпы өт жолы болған. Оның анусы ені шамамен , нәжісі жылқының нәжісіне ұқсас. Еркек жыныс мүшесі ұзындығы шамамен болған. Ол алғаш рет 1846 жылы Иоганн Фридрих фон Брандт тарапынан Sirenocyamus rhytinae деп ресми түрде сипатталған, бірақ содан бері Cyamus туысына Cyamus rhytinae ретінде енгізілген. Бұл сиренада қоныстанған циамидтік амфиподтардың жалғыз түрі болды. Стеллер теңіз сиырларында эндопаразит табылды, бұл, мүмкін, аскаридті нематода болған.

|synonyms ref= In 1987, a rather complete skeleton was found on Bering Island measuring In 2017, another such skeleton was found on Bering Island measuring , and in life probably about Georg Steller's writings contain two contradictory estimates of weight: The true value is estimated to fall between these figures, at about This size made the sea cow one of the largest mammals of the Holocene epoch, along with baleen whales and some few toothed whales, Its skin was brownish black, with white patches on some individuals. It was smooth along its back and rough on its sides, with crater like depressions most likely caused by parasites. This rough texture led to the animal being nicknamed the "bark animal". Hair on its body was sparse, but the insides of the sea cow's flippers were covered in bristles. According to Steller, these plates (or "masticatory pads") were held together by interdental papillae, a part of the gums, and had many small holes containing nerves and arteries. The sea cow's spine is believed to have had seven cervical (neck), 17 thoracic, three lumbar, and 34 caudal (tail) vertebrae. Its ribs were large, with five of 17 pairs making contact with the sternum; it had no clavicles. In all collected skeletons of the sea cow, the manus is missing; since Dusisiren—the sister taxon of Hydrodamalis—had reduced phalanges (finger bones), Steller's sea cow possibly did not have a manus at all. The sea cow's heart was in weight; its stomach measured 6 feet (2 m) long and 5 feet (2 m) wide. The full length of its intestinal tract was about , equaling more than 20 times the animal's length. The sea cow had no gallbladder, but did have a wide common bile duct. Its anus was in width, with its feces resembling those of horses. The male's penis was long. It was first formally described as Sirenocyamus rhytinae in 1846 by Johann Friedrich von Brandt, although it has since been placed into the genus Cyamus as Cyamus rhytinae. It was the only species of cyamid amphipod to be reported inhabiting a sirenian. Steller also identified an endoparasite in the sea cows, which was likely an ascarid nematode.

Филогения

Стеллер теңіз сиыры Hydrodamalis туысына жататын ірі сиреньлер тобының мүшесі, оның туыс таксоны – Dusisiren. Стеллер теңіз сиырының ата-бабалары сияқты, Dusisiren-нің де ата-бабалары Солтүстік Тынық мұхитының суық климатына бейімделуге дейін тропикалық мангрларда мекен еткен. Hydrodamalis және Dusisiren гидродамалиндар кіші туысына біріктірілген, олар басқа сиреньдерден шамамен 4-8 миллион жыл бұрын бөлініп шыққан. Стеллер теңіз сиыры Dugongidae тұқымдасының мүшесі, оның жалғыз тірі қалған өкілі, демек Стеллер теңіз сиырының ең жақын туысы – дугонь (Dugong dugon). Стеллер теңіз сиыры Куэста теңіз сиырының (H. cuestae) тікелей ұрпағы. Жапонияның Такикава теңіз сиыры (H. spissa) кейбір зерттеушілердің пікірінше, Куэста теңіз сиырының таксономиялық синонимі, бірақ эндокасттарды салыстыру нәтижесінде Такикава және Стеллер теңіз сиырлары Куэста теңіз сиырына қарағанда көбірек дамыған. Осыған байланысты кейбіреулер Такикава теңіз сиырының жеке түр екенін айтады. Аралдағы жануарларға теңіз сиырларының қалдық популяциялары, теңіз суыры, Стеллер теңіз арыстандары және солтүстік теңіз түлкілері кірген. Экипаж өмірді сақтау үшін аң аулаған кезде Стеллер оларды егжей-тегжейлі сипаттаған. Стеллердің сипаттамалары оның өлімінен кейін жарық көрген «De bestiis marinis» немесе «Теңіз жануарлары» атты еңбегіне енгізілген, ол 1751 жылы Санкт-Петербургтегі Ресей Ғылым академиясынан шыққан. Зоолог Эберхард фон Циммерман 1780 жылы Стеллер теңіз сиырын ресми түрде Manati gigas деп атады. Биолог Андерс Джахан Ретциус 1794 жылы теңіз сиырын жаңа Hydrodamalis туысына енгізіп, оған stelleri деген түрлік атауын берді, Стеллердің құрметіне. 1800 жылдардың соңында Адольф Эрик Норденшёльд, Бенедикт Дибовски және Леонард Гесс Штейнгер әртүрлі жеке тұлғаларға тиесілі көптеген қаңқа қалдықтарын тауып, олардан жиынтық қаңқалар құрастырғандығы белгілі. 2006 жылға қарай 27 дерлік толық қаңқа және 62 толық бас сүйек табылды, бірақ олардың көпшілігі екіден 16 түрлі жеке тұлғаның сүйектерінен құралған. 2021 жылы ядролық геном тізбектелді.

Steller's sea cow was a member of the genus Hydrodamalis, a group of large sirenians, whose sister taxon was Dusisiren. Like those of Steller's sea cow, the ancestors of Dusisiren lived in tropical mangroves before adapting to the cold climates of the North Pacific. Hydrodamalis and Dusisiren are classified together in the subfamily Hydrodamalinae, which diverged from other sirenians around 4 to 8 mya. Steller's sea cow is a member of the family Dugongidae, the sole surviving member of which, and thus Steller's sea cow's closest living relative, is the dugong (Dugong dugon). Steller's sea cow was a direct descendant of the Cuesta sea cow (H. cuestae), The Takikawa sea cow (H. spissa) of Japan is thought of by some researchers to be a taxonomic synonym of the Cuesta sea cow, but based on a comparison of endocasts, the Takikawa and Steller's sea cows are more derived than the Cuesta sea cow. This has led some to believe that the Takikawa sea cow is its own species. the animals on the island included relict populations of sea cows, sea otters, Steller sea lions, and northern fur seals. As the crew hunted the animals to survive, Steller described them in detail. Steller's account was included in his posthumous publication De bestiis marinis, or The Beasts of the Sea, which was published in 1751 by the Russian Academy of Sciences in Saint Petersburg. Zoologist Eberhard von Zimmermann formally described Steller's sea cow in 1780 as Manati gigas. Biologist Anders Jahan Retzius in 1794 put the sea cow in the new genus Hydrodamalis, with the specific name of stelleri, in honor of Steller. It is known that Adolf Erik Nordenskiöld, Benedykt Dybowski, and Leonhard Hess Stejneger unearthed many skeletal remains from different individuals in the late 1800s, from which composite skeletons were assembled. As of 2006, 27 nearly complete skeletons and 62 complete skulls have been found, but most of them are assemblages of bones from two to 16 different individuals. In 2021, the nuclear genome was sequenced.

Құрып кету

Генетикалық дәлелдер Командир аралдарындағы Стеллер теңіз сиырларының Солтүстік Тынық мұхитының жағалау аймақтарында кең таралған, көптеген популяцияның соңғы өкілдері болғанын көрсетеді. Олардың генетикалық әртүрлілігі Врангель аралындағы соңғы және туысқандық байланысы күшті мамонттар популяциясымен бірдей болған. Мұздық кезеңдерде және теңіз деңгейі мен температурасының төмендеуі кезінде қолайлы орта едәуір қысқарып, популяция фрагменттеуге ұшырады. Шамамен 5000 жыл бұрын теңіз деңгейі тұрақталған кезде, популяция саны қатты төмендеген еді. Бұл көрсеткіштер адам факторының болмауына қарамастан, Стеллер теңіз сиырының табиғи климаттық және теңіз деңгейінің өзгеруінен жойылуына қадарлы болғанын, ал қалған шағын популяция генетикалық құрып кету қаупіне тап болғанын көрсетеді. Еуропалықтар оларды ашқан кезде, шамамен 2000 дарабас ғана қалған болуы мүмкін. Олардың құнды тері асты майын алу үшін де аңға алынған. 1754 жылы Иван Красильников, ал 1762 жылы Иван Коровин оларды аулап пайдаланған, бірақ 1772 жылы Дмитрий Брагин және кейінірек басқалар оларды көре алмады. Осыған байланысты Брандт 1768 жылы, яғни еуропалықтар оны ашқаннан кейін жиырма жеті жыл өткен соң, түрдің жойылып кеткенін тұжырымдады. 1887 жылы Штейнгер Стеллердің ашқан кезінде 1500-ден аз дарабас қалғанын бағалап, теңіз сиырларының жойылу қаупінің дереу туындағанын айтты. Бұл, Стеллер теңіз сиырымен байланысты жоғалған экожүйелік функциялардың салдары болуы мүмкін. Бұл көрсеткіш, теңіз сиырларының жойылуы салдарынан Солтүстік Тынық мұхитының кельп ормандарының экожүйелік динамикасы мен тұрақтылығы, артық аулау және климаттың өзгеруі сияқты қазіргі заманғы стресс факторларына дейін бұрын-ақ қауіпке ұшыраған болуы мүмкін. Анадыр шығанағында олардың алты дарабасын көргендері туралы хабарлама тарады, олардың денелері мен еріндері жарылған. Солтүстік Курил аралдарында, Камчатка және Чукчи түбегінде жергілікті балықшылар тарапынан да көрілгендігі туралы мәлімдемелер бар.

Genetic evidence suggests the Steller's sea cows around the Commander Islands were the last of a much more ubiquitous population dispersed across the North Pacific coastal zones. They had the same genetic diversity as the last and rather inbred population of woolly mammoths on Wrangel Island. During glacial periods and reduction in sea levels and temperatures, suitable habitat substantially regressed, fragmenting the population. By the time sea levels stabilized around 5,000 years ago, the population had already plummeted. Together, these indicate that even without human influence, the Steller's sea cow would have still been a dead clade walking, with the vast majority of the population having already gone extinct from natural climatic and sea level shifts, with the tiny remaining population at major risk from a genetic extinction vortex. When Europeans discovered them, there may have been only 2,000 individuals left. It was also hunted to collect its valuable subcutaneous fat. The animal was hunted and used by Ivan Krassilnikov in 1754 and Ivan Korovin 1762, but Dimitri Bragin, in 1772, and others later, did not see it. Brandt thus concluded that by 1768, twenty seven years after it had been discovered by Europeans, the species was extinct. In 1887, Stejneger estimated that there had been fewer than 1,500 individuals remaining at the time of Steller's discovery, and argued there was already an immediate danger of the sea cow's extinction. may be due to lost ecosystem functions associated with the Steller's sea cow. This indicates that due to the sea cow's extinction, the ecosystem dynamics and resilience of North Pacific kelp forests may have already been compromised well before more well known modern stressors like overharvesting and climate change. in the Gulf of Anadyr. The crew reported seeing six of these animals ranging from , with trunks and split lips. There have also been alleged sightings by local fishermen in the northern Kuril Islands, and around the Kamchatka and Chukchi peninsulas.

Қолданылуы

Стеллер теңіз сиырын "дәмді" деп сипаттады; еті, қаттырақ, қызғылт түсті болғанымен, ұзақ пісіруді қажет ететін, жүгері етіне ұқсас дәмді болған. Ет аталмыш жануарда көп мөлшерде кездесетін және тез бұзылмаған, мүмкін, жануардың тағамындағы тұздың көп болуы оны консервілеуге көмектескен. Майын тамақ дайындауға, сондай-ақ иіссіз шам майы ретінде пайдалануға болады. "Сен-Питер" кемесінің экипажы майды кеселермен ішкен, ал Стеллер оның дәмі миндаль майына ұқсас екенін айтқан. Аналық теңіз сиырларының қалың, тәтті сүтін ішуге немесе одан май жасауға болады.

Ресей этнографиялық мұражайының этнографы Елизавета Порфиревна Орлова 1961 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Командор аралдарының алеуттарын зерттеді. Оның зерттеулерінде "какан" ("тастар") деп аталатын, Стеллер теңіз сиырының сүйектерімен ойналатын дәлдік ойыны туралы жазбалар бар. Какан әдетте жаман ауа-райы кезінде үлкендер арасында, кем дегенде Орлованың экспедициясы кезінде ойналған.

БАҚ және фольклор

Беринг теңізінде орын алатын, Рудьярд Киплингтің "Жуңғар кітабынан" алынған "Ақ тұтқыр" әңгімесінде, сирек кездесетін ақ тұтқыр Котик жаңа мекен табу сапарында Теңіз сиырына кеңес сұрайды. "Теңіз сиырының әңгімелері" – 2012 жылы жасалған, исланд-француз суретшісі Этьен де Франстың Гренландия жағалауында 2006 жылы табылған Стеллер теңіз сиыры туралы деректі- көркем фильмі. Фильм Еуропаның өнер мұражайлары мен университеттерінде көрсетілді. Стеллер теңіз сиырлары екі поэзия кітабында кездеседі: Винфрид Георг Себальдтың "Nach der Natur" (1995) және орыс ақыны Андрей Бронниковтың "Species Evanescens" (2009). Бронниковтың кітабы Ұлы Солтүстік экспедициясының оқиғаларын Стеллердің көзімен бейнелейді; ал Себальдтың кітабы адам мен табиғат арасындағы қақтығысқа, соның ішінде Стеллер теңіз сиырының жойылуына тоқталады. Финн жазушысы және әдебиеттанушысы Иида Турпейненнің "Elolliset" ("Тірі нәрселер") (2023) романы Стеллер теңіз сиырын және оның қырылуын орталық тақырып ретінде пайдаланады. Онда тарихта әртүрлі кезеңдерде осы жануармен байланысы бар бірнеше кейіпкерлер бейнеленген, Стеллер экспедициясынан бастап, жануардың толық қаңқасы қалай сақталғаны және Хельсинки табиғат тарихы мұражайына қалай жеткені айтылады.