Кіріспе

фильм

1600 жылға дейінгі

30 б.з.д. Октавиан (кейіннен Август деп аталды) Александрияға (Мысыр) кіреді, оны Рим Республикасының бақылауына алады. 69 ж. Батавиялық көтеріліс: Германияның төменгі бөлігіндегі батавиялықтар Гай Юлий Цивилистің басшылығымен көтеріліс жасайды. 527 ж. Юстиниан I Византия империясының жалғыз билеушісі болады. 607 ж. Оно но Имоко Қытайдағы Суй әкімшілігіне елшілікпен жіберіледі (Жапондық дәстүрлі күні: 3 шілде 607 ж.). 902 ж. Сицилиядағы византиялықтардың соңғы бекінісі Таормина Аглабид әскерімен басып алынады, бұл Сицилияның мұсылмандар тарапынан жаулануын аяқтайды. 1203 ж. Исаак II Ангел, Византия императоры, Төртінші крест жорығының күштерінің қысымымен ұлы Алексий IV Ангелді өзімен бірге император деп жариялайды. 1291 ж. Федералдық хартаға қол қойылып, Ескі Швейцария конфедерациясы құрылды. 1469 ж. Франция королі Людовик XI Амбуаз қаласында Сент-Михаэль орденін құрды. 1498 ж. Кристофер Колумб қазіргі Венесуэлаға келген алғашқы еуропалық болады. 1571 ж. Осман империясының Кипрді жаулап алуы Фамагустаның тапсырылуымен аяқталады.

1601 1900

1620 – «Спидуэлл» кемесі Англия арқылы паломниктерді Америкаға жеткізу үшін Делфшавеннен кетеді. 1664 жылы Осман әскерлері Раймондо Монтекукколи басқарған австриялық армиядан Сент-Готтард шайқасында жеңіліп, нәтижесінде Васвар бейбіт шарты жасалды. 1714 – Ганновердің курфюрсті Джордж Ұлыбританияның I Георгий королі болып сайланды, бұл британ тарихындағы георгиан дәуірінің басталуын білдірді. 1759 ж. Жеті жылдық соғыс: Minden шайқасы – англо-германдық әскердің француз әскерінен жеңісі. Ұлыбританияда бұл 1759 жылғы «Annus Mirabilis» құраған бірқатар оқиғалардың бірі болды және кейбір британдық армия полктері оны Minden күні ретінде тойлайды. 1774 жылы британ ғалымы Джозеф Пристли оттегі газын ашты, бұл элементті алдынан швед-неміс химигі Карл Вильгельм Шееле тапқан болатын. 1798 – Француз революциялық соғыстары: Нил шайқасы (Абукир шығанағы шайқасы) – британдық флоттың француз революциялық флотымен ерекше түнгі шайқасқа түсуімен шайқас басталды. 1800 – 1800 жылғы Одақ актісі Ұлыбритания және Ирландия корольдіктерін Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігіне біріктірді. 1801 – Бірінші Барбария соғысы: Американдық «Энтерпрайз» шхунасы қазіргі Ливия жағалауында бір кемелік шайқаста Триполидің «Триполи» полаккасын басып алды. 1834 – 1833 жылғы Құлдықтан бас тарту актісі күшіне енгеннен кейін Британ империясында құлдық жойылды, бірақ ол 1843 жылғы Үнді құлдық актісі қабылданғанға дейін Шығыс Индия компаниясының иелігінде заңды болып қалды. 1834 – Кингстон-Апон-Халл қаласында Уилберфорс монументінің құрылысы басталды. 1842 – Филадельфияда (Пенсильвания, АҚШ) Ломбард көшесінде дүрбелең болды. 1849 – Чилидің Араукания жағалауында «Жас Дэниел» кемесі құлап, жергілікті мапуче тайпалары аман қалғандарды өлтіргені және Элиса Бравоны ұрлағаны туралы айыптауларға әкелді. 1855 – Альп тауларының екінші ең биік шыңы – Монте-Розаға алғаш рет көтерілді. 1863 – Сенатор Ж.В. Снеллманның ұсынысымен және император Александр II-нің бұйрығымен Финляндияның Ұлы Герцогтігінде фин тіліне толық құқықтар берілді. 1876 – Колорадо АҚШ-тың 38-ші штаты ретінде қабылданды. 1893 – Генри Перки майдаланған бидайға патент алды. 1894 – Жапония империясы мен Цинь Қытайы Корея үшін бір апталық шайқастан кейін бір-біріне соғыс жариялады, бұл Бірінші Қытай-жапон соғысын ресми түрде ашты.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1907 – Браунси аралындағы алғашқы скаут лагерінің басталуы, бүкіл әлемдік скаут қозғалысының бастауы. 1911 – Гарриет Квимби ұшқыш емтиханын тапсырып, Америка Аэро клубының ұшқыш куәлігін алған АҚШ-тың алғашқы әйел ұшқышы болды. 1914 – Бірінші дүниежүзілік соғыс: Германия империясы Ресей империясына соғыс жариялады. 1914 – Бірінші дүниежүзілік соғыс: Швейцария армиясы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмылдырылды. 1915 – Патрик Пирс Дублинде О’Донован Россаның қорымда "Ирландия еркі болмайынша бейбіт бола алмайды" деген сөздерін айтты. 1927 – Нанчан көтерілісі Қытай Азамат соғысында Гоминьдан мен Қытай Коммунистік партиясы арасындағы алғашқы маңызды шайқас болды. Бұл күн Халық Азаттық Армиясының құрылған күні ретінде атап өтіледі. 1933 – Нацистік режим Альтонада фашизмге қарсы белсенділер Бруно Теш, Вальтер Мёллер, Карл Вольф және Август Лютгенсті өлім жазасына кесті. 1936 – Берлинде Адольф Гитлердің төрағалығымен Олимпиада ойындары салтанатты түрде ашылды. 1937 – Йосип Броз Тито Самбобор маңындағы орман ішінде ХХП (Хорватия Коммунистік партиясы) конституциялық съезінде "ХХП конституциялық съезінің манифесті" қарары оқыды. 1943 – Екінші дүниежүзілік соғыс: "Қара жексенбі" деп те аталатын "Тайдал толқын" операциясы – румындық мұнай өндіріс орындарын жоюға жасалған американдықтардың сәтсіз әрекеті. 1944 – Екінші дүниежүзілік соғыс: Варшава көтерілісі Польшаның Варшава қаласында нацистік Германияның оккупациясына қарсы басталды. 1946 – Нацистік Германиямен ынтымақтасқан ресейлік әскери тұтқындардан құралған Ресей Азаттық Армиясының басшылары Мәскеуде, Кеңес Одағында мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін жазаланды. 1950 – Гуам АҚШ-тың құрамына енбеген аумақ ретінде ұйымдастырылды, президент Гарри С. Трумэн Гуамның негізгі заңына қол қойды. 1957 – АҚШ және Канада Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командованиесін (NORAD) құрды. 1960 – Дагоме (кейіннен Бенин деп аталды) Франциядан тәуелсіздігін жариялады. 1960 – Исламабад Пакистан үкіметінің федералды астанасы деп жарияланды. 1961 – АҚШ қорғаныс министрі Роберт Макнамара елдің алғашқы орталықтандырылған әскери барлау ұйымы – Қорғаныс барлау агенттігін (DIA) құруға бұйрық берді. 1964 – Бұрынғы Бельгиялық Конго Демократиялық Конго Республикасы деп қайта аталды. 1965 – Франк Герберттің "Дюна" романы алғаш рет жарық көрді. 2003 жылы бұл роман әлемдегі ең көп сатылған ғылыми-фантастикалық роман деп танылды. 1966 – Чарльз Уитман Техас университетінде 16 адамды өлтірді, кейін полиция тарапынан жойылды. 1966 – Мәдени революцияның басында интеллигенция мен империалистерді тазалау Қытайдың ресми саясатына айналды. 1968 – Брунейдің 29-шы сұлтаны Хассанал Болкияның тағына отыру рәсімі өтті. 1971 – Бұрынғы "Битлз" мүшесі Джордж Харрисон ұйымдастырған Бангладеш концерті Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде өтті. 1974 – Кипр дауы: Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі UNFICYP-ке "Жасыл желіні" құруға рұқсат берді, ол Кипрді екі аймаққа бөлді. 1976 – Ники Лауда Германия Гран-присінде Нюрбургрингте қаза тапқанға асыққан ауыр апатқа ұшырады. 1980 – Вигдис Финнбогадоттер Исландияның президенті болып сайланды және демократиялық жолмен сайланған әлемдегі алғашқы әйел мемлекет басшысы болды. 1980 – Ирландияның Корк графтығында пойыз апатынан 18 адам қаза тапты. 1981 – MTV АҚШ-та хабар таратуды бастады және The Buggles тобының "Video Killed the Radio Star" атты алғашқы бейнеклипін көрсетті. 1984 – Торф өндірушілер Англияның Чешир графтығындағы Линдоу Мосс қаласында Линдоу адамы деп аталатын сақталған батпақты денесін тапты. 1988 – Ұлыбританиялық сарбаз Лондон, Англиядағы Инглис казармасындағы бомбалау кезінде қаза тапты. 1993 – 1993 жылғы Миссисипи және Миссури өзендерінің су тасқыны ең жоғары деңгейге жетті. 2004 – Парагвайдың Асунсьон қаласындағы супермаркетте өрт шығып, 396 адам қаза тауып, 500-і жарақат алды. 2007 – Миннеаполистегі Миссисипи өзенін аралайтын I 35W көпірі кешкі сағатта құлап, 13 адам қаза тауып, 145 адам жарақат алды. 2008 – Бейжің – Тяньцзинь қалааралық темір жолы әлемдегі ең жылдам жолаушылар темір жолы ретінде жұмыс істей бастады. 2008 – Халықаралық экспедициялардың он бір альпинисі К2 тауында, жер бетіндегі екінші биік тауда, К2 тауларына шығу тарихындағы ең ауыр апатта қаза тапты. 2017 – Ауғанстанның Херат қаласындағы мешітке жасалған жанкешті шабуылда 20 адам қаза тапты. 2023 – АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп 6 қаңтардағы АҚШ Капитолийіне жасалған шабуылдағы рөлі үшін айыпталды, ол 2023 жылғы үшінші айыптамасы болды.

1600 жылға дейінгі

10 б.з.д. – Клавдий, рим императоры (ө. 54)
126 – Пертинакс, рим императоры (ө. 193)
845 – Сугавара но Мичизанэ, жапон ғалымы және саясаткері (ө. 903)
992 – Корёның Хёнджон патшасы, корей патшасы (ө. 1031)
1068 – Цзинь императоры Тайцзу, қытай императоры (ө. 1123)
1313 – Когон, жапон императоры (ө. 1364)
1377 – Го Комацу, жапон императоры (ө. 1433)
1385 – Джон ФицАлан, Арундельдің 13-ші графы (ө. 1421)
1410 – Иоанн IV, Нассау-Зиген графы, неміс графы (ө. 1475)
1492 – Вольфганг, Анхальт-Кётеннің князі, неміс князі (ө. 1566)
1520 – Сигизмунд II, польша патшасы (ө. 1572)
1545 – Эндрю Мельвилл, шотландтық теолог және ғалым (ө. 1622)
1555 – Эдвард Келли, ағылшын медиум (ө. 1597)
1579 – Луис Велес де Гевара, испан жазушысы және драматургі (ө. 1644)

1601 1900

1626 – Саббатаи Зеви, Черногория раввині және теоретик (қ. 1676)
1630 – Томас Клиффорд, Чадли бароны Клиффордтың 1-ші бароны, ағылшын саясаткері, Жоғары қазынашы (қ. 1673)
1659 – Себастиано Риччи, итальян суретшісі (қ. 1734)
1713 – Карл I, неміс герцогі және князі (қ. 1780)
1714 – Ричард Уилсон, уэльс суретшісі және ғалымы (қ. 1782)
1738 – Жак Франсуа Дюгомье, француз генералы (қ. 1794)
1744 – Жан Батист Ламарк, француз әскери қызметшісі, биолог және ғалым (қ. 1829)
1770 – Уильям Кларк, американ әскери қызметшісі, саяхатшы және саясаткер, Миссури аумағының 4-ші губернаторы (қ. 1838)
1779 – Фрэнсис Скотт Ки, американ заңгері, жазушы және ақын (қ. 1843)
1779 – Лоренц Окен, неміс-швейцар ботаник, биолог және орнитолог (қ. 1851)
1809 – Уильям Б. Трэвис, американ полковнигі және заңгері (қ. 1836)
1815 – Ричард Генри Дана кіші, американ заңгері және саясаткері (қ. 1882)
1818 – Мария Митчелл, американ астрономы және ғалымы (қ. 1889)
1819 – Герман Мелвилл, американ романист, әңгімеші және ақын (қ. 1891)
1831 – Антонио Котоньи, итальян опера әншісі және педагогы (қ. 1918)
1843 – Роберт Тодд Линкольн, американ заңгері және саясаткері, АҚШ-тың 35-ші соғыс хатшысы (қ. 1926)
1856 – Джордж Каултард, австралиялық футболшы және крикетші (қ. 1883)
1858 – Гастон Думерг, француз заңгері және саясаткері, Францияның 13-ші президенті (қ. 1937)
1858 – Ханс Ротт, австриялық органшы және композитор (қ. 1884)
1860 – Базил Ассан, румыниялық инженер және саяхатшы (қ. 1918)
1861 – Сэмми Джонс, австралиялық крикетші (қ. 1951)
1865 – Изобель Лилиан Глоаг, ағылшын суретшісі (қ. 1917)
1871 – Джон Лестер, американ крикетшісі және футболшысы (қ. 1969)
1877 – Джордж Хакеншмидт, эстон-ағылшын күресші және күшті адам (қ. 1968)
1878 – Константинос Логотетопулос, грек дәрігері және саясаткері, Греция премьер-министрі (қ. 1961)
1881 – Отто Тоеплиц, неміс математигі және ғалымы (қ. 1940)
1885 – Дьердь де Гевеши, венгр-неміс химигі және ғалымы, Нобель сыйлығының лауреаты (қ. 1966)
1889 – Вальтер Герлах, неміс физигі және ғалымы (қ. 1979)
1891 – Карл Кобельт, швейцар заңгері және саясаткері, Швейцария конфедерациясының 52-ші президенті (қ. 1968)
1893 – Грекияның Александры (қ. 1920)
1894 – Оттавио Боттеккья, итальян велоспортшысы (қ. 1927)
1898 – Моррис Столофф, американ композиторы және музыкалық режиссер (қ. 1980)
1899 – Рэймонд Мэйс, ағылшын жарыс машинасының жүргізушісі және бизнесмен (қ. 1980)
1900 – Отто Нотлинг, австралиялық крикетші және регби ойыншысы (қ. 1965)

1601 1900

1603 – Мэтью Браун, ағылшын саясаткері (ту. 1563)
1714 – Ұлыбритания патшайымы Анна (ту. 1665)
1787 – Альфонс Мария де Лигуори, итальяндық епископ және әулие (ту. 1696)
1795 – Клас Бьеркандер, швед метеорологы, ботаник және энтомолог (ту. 1735)
1796 – Сэр Роберт Пиго, 2-ші барон, ағылшын полковнигі және саясаткер (ту. 1720)
1797 – Эммануэль Гранберг, фин шіркеу суретшісі (ту. 1754)
1798 – Франсуа Пол Брюэ д'Айгальер, француз адмиралы (ту. 1753)
1807 – Джон Бурман, ағылшын крикетші (ту. ш. 1754)
1807 – Джон Уокер, ағылшын актері, филолог және лексикограф (ту. 1732)
1808 – Леди Диана Боклерк, ағылшын суретшісі және иллюстраторы (ту. 1734)
1812 – Яков Кульнев, орыс генералы (ту. 1763)
1851 – Вильям Джозеф Бехр, неміс публицисті және ғалымы (ту. 1775)
1863 – Сик империясының регенті Жинд Каур Маджарани (ту. 1817)
1866 – Джон Росс, американдық тайпа басшысы (ту. 1790)
1869 – Ричард Драй, австралиялық саясаткер, Тасманияның 7-ші премьер-министрі (ту. 1815)
1869 – Питер Джулиан Эймар, француз дін қызметкері және Қасиетті Тағала қауымының негізін қалаушы (ту. 1811)

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1903 – Calamity Jane, американдық шекарашы және барлаушы (ту. 1853)
1911 – Edwin Austin Abbey, американдық суретші және иллюстратор (ту. 1852)
1911 – Samuel Arza Davenport, американдық заңгер және саясаткер (ту. 1843)
1918 – John Riley Banister, американдық ковбой және полиция қызметкері (ту. 1854)
1920 – Bal Gangadhar Tilak, үндістандық азаттық күрескері, заңгер және журналист (ту. 1856)
1921 – T. J. Ryan, австралиялық саясаткер, Квинслендтің 19-шы премьер-министрі (ту. 1876)
1922 – Donát Bánki, венгр инженері (ту. 1856)
1929 – Syd Gregory, австралиялық крикетші (ту. 1870)
1938 – Edmund C. Tarbell, американдық суретші және академик (ту. 1862)
1943 – Lydia Litvyak, совет лейтенанты және ұшқышы (ту. 1921)
1944 – Manuel L. Quezon, филиппиндік сарбаз, заңгер және саясаткер, Филиппиннің 2-ші президенті (ту. 1878)
1957 – Rose Fyleman, ағылшын жазушысы және ақыны (ту. 1877)
1959 – Jean Behra, француз автожарысы жүргізушісі (ту. 1921)
1963 – Theodore Roethke, американдық ақын (ту. 1908)
1966 – Charles Whitman, американдық қылмыскер (ту. 1941)
1967 – Richard Kuhn, австриялық неміс биохимигі және академигі, Нобель сыйлығының лауреаты (ту. 1900)
1970 – Frances Farmer, американдық актриса (ту. 1913)
1970 – Doris Fleeson, американдық журналист (ту. 1901)
1970 – Otto Heinrich Warburg, неміс дәрігері және физиологы, Нобель сыйлығының лауреаты (ту. 1883)
1973 – Gian Francesco Malipiero, итальяндық композитор және педагог (ту. 1882)
1973 – Walter Ulbricht, неміс сарбазы және саясаткері (ту. 1893)
1974 – Ildebrando Antoniutti, итальяндық кардинал (ту. 1898)
1977 – Francis Gary Powers, американдық капитан және ұшқышы (ту. 1929)
1980 – Patrick Depailler, француз автожарысы жүргізушісі (ту. 1944)
1980 – Strother Martin, американдық актер (ту. 1919)
1981 – Paddy Chayefsky, американдық автор, драматург және сценарист (ту. 1923)
1981 – Kevin Lynch, ирландиялық республикашыл, ашаршылыққа қарсы күрескер
1982 – T. Thirunavukarasu, Шри-Ланка заңгері және саясаткері (ту. 1933)
1989 – John Ogdon, ағылшын пианиношы және композиторы (ту. 1937)
1990 – Norbert Elias, неміс-голландиялық әлеуметтанушы, автор және академик (ту. 1897)
1996 – Tadeusz Reichstein, поляк-швейцарлық химик және академик, Нобель сыйлығының лауреаты (ту. 1897)
1996 – Lucille Teasdale Corti, канадалық дәрігер және хирург (ту. 1929)
1998 – Eva Bartok, венгр-британдық актриса (ту. 1927)
2001 – Korey Stringer, американдық футболшы (ту. 1974)
2003 – Guy Thys, бельгиялық футболшы, жаттықтырушы және менеджер (ту. 1922)
2003 – Marie Trintignant, француз актрисасы және сценарий авторы (ту. 1962)
2004 – Philip Abelson, американдық физик және жазушы (ту. 1913)
2005 – Al Aronowitz, американдық журналист (ту. 1928)
2005 – Wim Boost, голланд карикатурисі және педагог (ту. 1918)
2005 – Constant Nieuwenhuys, голланд суретшісі және мүсіншісі (ту. 1920)
2005 – Сауд Арабиясының Фахды (ту. 1923)
2006 – Bob Thaves, американдық иллюстратор (ту. 1924)
2006 – Iris Marion Young, американдық саясаттанушы және белсенді (ту. 1949)
2007 – Tommy Makem, ирланд әнші-күйші және банджошы (ту. 1932)
2008 – Gertan Klauber, чех-ағылшын актері (ту. 1932)
2008 – Harkishan Singh Surjeet, үнді заңгері және саясаткері (ту. 1916)
2009 – Corazon Aquino, филиппиндік саясаткер, Филиппиннің 11-ші президенті (ту. 1933)
2010 – Lolita Lebrón, Пуэрто-Риколық американдық белсенді (ту. 1919)
2010 – Eric Tindill, Жаңа Зеландиялық регбиші және крикетші (ту. 1910)
2012 – Aldo Maldera, итальяндық футболшы және агент (ту. 1953)
2012 – Douglas Townsend, американдық композитор және музыколог (ту. 1921)
2012 – Barry Trapnell, ағылшындық крикетші және академик (ту. 1924)
2013 – John Amis, ағылшын журналисі және сыншысы (ту. 1922)
2013 – Gail Kobe, американдық актриса және продюсер (ту. 1932)
2013 – Babe Martin, американдық бейсболшы (ту. 1920)
2013 – Toby Saks, американдық виолончелист және педагог (ту. 1942)
2013 – Wilford White, американдық футболшы (ту. 1928)
2014 – Valyantsin Byalkevich, белорус футболшысы және менеджері (ту. 1973)
2014 – Jan Roar Leikvoll, норвегиялық жазушы (ту. 1974)
2014 – Charles T. Payne, американдық сарбаз (ту. 1925)
2014 – Mike Smith, ағылшындық радио және теледидар жүргізушісі (ту. 1955)
2015 – Stephan Beckenbauer, неміс футболшысы және менеджері (ту. 1968)
2015 – Cilla Black, ағылшын әншісі және актрисасы (ту. 1943)
2015 – Bernard d'Espagnat, француз физигі, философ және жазушы (ту. 1921)
2015 – Bob Frankford, ағылшын-канад дәрігері және саясаткер (ту. 1939)
2015 – Hong Yuanshuo, қытайлық футболшы және менеджер (ту. 1948)
2016 – Румынияның королевасы Анна (ту. 1923)
2020 – Wilford Brimley, американдық актер және әнші (ту. 1934)
2020 – Rickey Dixon, американдық кәсіби футболшы (ту. 1966)
2020 – Rodney H. Pardey, американдық покер ойыншысы (ту. 1945)
2021 – Abdalqadir as Sufi, шотландтық ислам ғалымы және жазушы (ту. 1930)
2021 – Jerry Ziesmer, американдық режиссердің көмекшісі, продюсер және актер (ту. 1939)