Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1968 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы – орташа деңгейден төмен болған дауыл маусымы. Осы кезеңде бар болғаны тоғыз дауыл қалыптасты. Маусым ресми түрде 1 маусымда басталып, 30 қарашаға дейін жалғасты. Бұл мерзім әдетте Атлант бассейнінде жыл сайынғы тропикалық циклонның пайда болу кезеңін белгілейді. Аталған дауылдардың бесеуі дауылға дейін күшейді, бірақ ешқайсысы ірі дауылға айналмады. Спутниктік дәуір басталғалы бері 1972, 1986, 1994 және 2013 жылдары болған төрт маусымда ғана ірі дауылдар болған жоқ. Маусымның алғашқы жүйесі – «Эбби» даулы, 1 маусымда Кариб теңізінің солтүстік-батысында пайда болды. «Эбби» солтүстікке қарай жылжып, Кубаға соқты, аралдың батыс бөлігінде ауыр жаңбыр мен су тасқынына себеп болды. 4 маусымда Флоридаға жеткен «Эбби» су тасқынына және төрт торнадоға әкелді, бірақ көп зиян келтірмеді. Жалпы, бұл дауыл салдарынан алты адам қаза тауып, шамамен 450 000 доллар (1968 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Маусымның соңында «Кенди» тропикалық даулы Оңтүстік АҚШ-тың кейбір аймақтарында су тасқыны мен бірнеше торнадо тудырды. Циклоннан туған жалпы зиян шамамен 2,7 миллион долларға бағаланды. 1968 жылы маусым айында бір уақытта екі тропикалық дауыл болды, мұндай құбылыс 2023 жылға дейін қайталанбады. Маусым айында үш дауыл тіркелгеніне қарамастан, келесі айда циклондық белсенділік баяулады, тек бір тропикалық депрессия тіркелді. Тамыздың соңы мен қыркүйектің басында 11-ші тропикалық депрессия Флорида штатының Джексонвилл аймағында су тасқынына себеп болды. Маусымның соңғы және ең күшті даулы – «Глэдис» 13 қазан күні Кариб теңізінің оңтүстік-батысында пайда болды. Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 2-ші санатқа жеткен бұл жүйе Кубаның батысында, әсіресе Гаванада су тасқынына әкелді, нәтижесінде алты адам қаза тауып, шамамен 12 миллион доллар зиян келтірді. Флоридада толқынды теңіз, күшті жел, торнадо және ауыр жаңбырлар аз әсер етті, үш адам қаза тауып, жалпы зиян 6,7 миллион долларға бағаланды. «Глэдис» Солтүстік Каролинадағы ең ауыр құрғақшылықты жеңілдетуге де көмектесті. Басқа бірнеше дауылдар құрлықта көзге түспейтін әсер қалдырды. Жалпы, осы маусымдағы дауылдар шамамен 21,8 миллион доллар зиян келтіріп, 17 адамның өмірін қиды.

Маусым қорытындысы

Атлантикалық дауыл маусымы 1 маусымда ресми түрде басталды, бұл 1966-2009 жылдар аралығындағы 11,3 атаулы дауылдың орташа көрсеткішімен салыстырылады. Олардың бесеуі дауыл күшіне жетті. ACE – дауылдың күші мен оның сақталу ұзақтығының көбейтіндісін көрсететін шама, сондықтан ұзаққа созылған және әсіресе күшті дауылдардың ACE көрсеткіші жоғары болады. Бұл есептеу тек тропикалық дауыл күшіне немесе одан да күшті тропикалық жүйелерге қатысты толық хабарламалар үшін қолданылады.

Эбби дауылы

Тропосфераның орта тұсы мен суық фронттың өзара әрекеттесуі 1 маусымда тропикалық депрессияны тудырды. Бастапқы айналым конвекцияның ішінде орналасқан жоқ, бірақ солтүстік-шығысқа қарай баяу жылжығанда күшейіп, жақсы ұйымдастырылды және 2 маусымда тропикалық дауылға айналды. Ол Кубаның батыс жағалауынан өтіп, Мексика шығанағының оңтүстік-шығысына жеткенде, Эбби біртіндеп күшейді. 4 маусымда Флорида штатының Пунта-Горда маңына жеткенде желдің жылдамдығы 100 км/сағ-қа жетті. Эбби штат арқылы жылжып, Атлантика мұхитының батысына жетті, онда 5 маусымның соңында қысқа мерзімге дауыл статусына ие болды. 6 маусымда әлсіреп, Фернандина-Бич маңында тағы да жағаға шықты. Эбби Джорджия арқылы жылжығанда тропикалық депрессияға дейін әлсіреді, ал келесі алты күнде Каролина штабтары арқылы жылжып, 13 маусымда Вирджиния штатының шығысында тарады. Эбби Кубадан өткен кезде орташа жауын-шашын және салыстырмалы түрде күшті жел болғаны туралы хабарлар түсті. Алайда, жаңбырдың көп бөлігі пайдалы болды, себебі Флорида қатты құрғақшылыққа тап болған. Желдің күшті соғуына қарамастан, елеулі зиян тіркелген жоқ. Эбби Флоридада бірнеше торнадо тудырды, бірақ шығын көбінесе 5000 доллардан аспады. Жалпы, дауыл шамамен 450 000 долларлық зиян келтірді және алты тікелей емес өлімге себеп болды, соның салдары Нью-Гэмпширге дейін сезілді. Жалпы, "Кенди" 2,7 миллион долларлық зиян келтірді және адам өлімі болған жоқ.

Аталмаған тропикалық дауыл

8 қыркүйекте Атлантика мұхитының батысына жоғары деңгейлі ойыс және оған ілесіп келген фронталдық шекара жылжыды. Келесі күні, осы фронттың соңында төмен қысым аймағы пайда болып, батысқа қарай жылжумен бірге ұйымдаса бастады. Жер бетіндегі бақылаулар 10 қыркүйекте 00:00 UTC-ге дейін тропикалық депрессияның қалыптасуын көрсетті. Жаңадан пайда болған жүйе тағы бір ойыстың алдында солтүстік-шығысқа бұрылып, Каролина жағалауынан өте келе тропикалық дауылға күшейді. 11 қыркүйекте ол 65 миль/сағ (100 км/сағ) ең жоғары жел жылдамдығына жетті, және сол күні сағат 10:00-де Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағына жағаға тиген кезде бұл күшін сақтап қалды. Бірнеше сағаттан кейін дауыл экстратропикалық циклонға айналды. Ол Ньюфаундленд арқылы Солтүстік Атлантикаға өтіп, 17 қыркүйекте тарап кеткенге дейін тағы бір тропикалық емес төмен қысыммен өзара әрекеттесті. Тропикалық дауылдың күшті желдері Лонг-Айленд пен Коннектикут штаттарын қамтыды, оның ішінде Фолкнер аралындағы желдің ең жоғары жылдамдығы 58 миль/сағ (93 км/сағ) тіркелді. Флорида-Кейз аралдарының батысынан өте келе, дауыл Dry Tortugas аралдарымен байланысты қысқа мерзімге үзіліске әкелген күшті желдерді тудырды, бірақ зиян шағын болды. Глэдис жағаға тиген жерге жақын жерде желдің күркіреуі және су деңгейінің қалыпты көрсеткіштен 2.0 метрге дейін көтерілуі байқалды. Жағалау бойында жағажайлардың күшті эрозияға ұшырауы және су тасқыны орын алды.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1968 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, соқтығысу ұзақтығы, ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Қашандағы өлімдер (жақшада көрсетілген) қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес өлімге жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қаза болғандардың саны дауыл экстратропикалық аймаққа өткенде, толқынға айналғанда немесе төмен қысымды аймақ болғандағы көрсеткіштерді де қамтиды, ал барлық зиян сомасы 1968 жылғы АҚШ долларымен есептелген.