Файл жүйесінің шектеулері: Диск квотасы

Кіріспе

Диск квотасы – қазіргі операциялық жүйелерде жүйелік әкімші белгілейтін, файлдық жүйенің қолданылуының кейбір аспектілерін шектеу. Диск квоталарының мақсаты – шектеулі дискілік кеңістікті тиімді бөлу.

Квоталардың түрлері

Дискілік квотаның екі негізгі түрі бар. Біріншісі, пайдалану квотасы немесе блок квотасы деп аталады, ол қолданылатын дискілік кеңістіктің мөлшерін шектейді. Екіншісі, файл квотасы немесе inode квотасы деп аталады, ол құрылатын файлдар мен каталогтардың санын шектейді. Бұған қоса, әкімшілер әдетте ескерту деңгейін немесе жұмсақ квотаны белгілейді, онда пайдаланушыларға олар лимитіне жақындап қалғаны туралы хабар беріледі, яғни нақты лимиттен немесе қатты квотадан төмен. Сонымен қатар, пайдаланушыларға қажет болған жағдайда белгілі бір көлемде квоталарын уақытша арттыруға рұқсат беретін шағын кешіктіру аралығы болуы мүмкін.

Квоталар

Дискілік квоталар әдетте пайдаланушыға немесе топқа сәйкес іске асырылады. Яғни, жүйе әкімшісі белгілі бір пайдаланушыға немесе топқа арналған пайдалану немесе файл квотасын анықтайды. Кейбір файлдық жүйелерде (мысалы, ext4, XFS, f2fs, ZFS, Lustre) белгілі бір жоба немесе каталог үшін блоктар мен inode квотасының лимиттерін анықтауға болады, осы каталог ағашындағы файлдарға жоба ID қосып, сол жоба ID үшін квота лимиттерін белгілеу арқылы. Осылайша, әкімші бір пайдаланушының бүкіл файлдық жүйенің ресурстарын пайдалануына кедергі келтіре алады немесе пайдаланушыларға әртүрлі шектеу деңгейлері бар сатылы қол жеткізу жүйесін құра алады. Мысалы, веб-хостинг компаниялары жеке клиенттердің қажеттіліктері мен қаржылық мүмкіндіктеріне байланысты әртүрлі қызмет деңгейін ұсыну үшін мұны пайдаланады. Көп жағдайда квоталар жеке файлдық жүйелерге де тән. Егер әкімші барлық файлдық жүйелерде белгілі бір пайдаланушының пайдалануын шектегісі келсе, әрқайсысы үшін жеке квота белгілеу қажет. Жұмсақ квота бұзылған кезде жүйе әдетте пайдаланушыға (кейде әкімшіге де) хабарлама жібереді. Әдетте, одан әрі ешқандай шара қолданылмайды. Кейбір жүйелер қатты квота бұзылғанда дискіге жазу операциясын аяқтауға жол бермейді, ал басқалары жазу сұраныстарын қабылдамау үшін квота физикалық түрде бұзылғанша күтеді. Пайдаланушы әдетте бұзу тудырған қолданбалардың қате хабарламалары арқылы хабардар болады, ал әкімшіге де хабарлама жіберіледі. Дискілік квоталар қазіргі заманғы көптеген операциялық жүйелерде қолдау көрсетіледі, соның ішінде Unix сияқты жүйелерде (мысалы, AIX (JFS немесе JFS2 файлдық жүйесін пайдалана отырып), Linux (ext3, ext4, ext2, XFS (басқа файлдық жүйелермен интеграцияланған қолдау), Solaris (UFS немесе ZFS пайдалана отырып), Microsoft Windows (Windows 2000 бастап), Novell NetWare, VMS және т.б.). Дискілік квоталарды басқару әдісі осы операциялық жүйелердің әрқайсысында әртүрлі. Unix сияқты жүйелер әдетте әкімшілік және бақылау үшін квота командасын ұсынады; команданың графикалық интерфейсі де қолданылуы мүмкін. Unix және Unix-қа ұқсас операциялық жүйелерде пайдаланушылардың квота лимиттерін қысқа мерзімге асып кетуіне рұқсат беретін белгілі бір кешіктіру кезеңі жиі кездеседі. Windows 2000 және одан кейінгі нұсқалары дискінің қасиеттері терезесіндегі "Квота" қойындысын пайдаланады. Басқа жүйелер өздерінің квоталарды басқару құралдарын ұсынады.

Disk quotas are typically implemented on a per user or per group basis. That is, a system administrator defines a usage or file quota specific to a certain user or group. In some filesystems (e. g. ext4, XFS, f2fs, ZFS, Lustre) it is also possible to also define block and inode quota limits for a particular project or directory, by adding a project ID to files that directory tree and defining quota limits for the project ID. In doing so, an administrator can prevent one user from consuming an entire file system's resources, or create a system of tiered access, whereby users can have different levels of restriction. This is used, for example, by web hosting companies to provide different levels of service based upon the needs and means of individual clients. In most cases, quotas are also specific to individual file systems. Should an administrator want to limit the usage of a specific user on all file systems, a separate quota would have to be specified on each. When a soft quota is violated, the system normally sends the user (and sometimes the administrator as well) some sort of message. No further action is typically taken. Some systems prevent disk write operations that would result in hard quota violations from completing successfully, while others wait until the quota has been physically violated before denying write requests. The user is typically notified through the failed write operation error messages generated by the violating applications, while the administrator is almost always sent a notification as well. Disk quotas are supported by most modern operating systems, including Unix like systems, such as AIX (using JFS or JFS2 filesystem), Linux (using ext3, ext4, ext2, XFS (integrated support) among other filesystems), Solaris (using UFS or ZFS), Microsoft Windows starting with Windows 2000, Novell NetWare, VMS, and others. The method of administration for disk quotas varies between each of these operating systems. Unix like systems typically provide a quota command for both administration and monitoring; graphical front ends to the command may also be used. Unix and Unix like operating systems frequently feature a grace period where users may exceed their quota limits for a brief period of time. Windows 2000 and newer versions use the "Quota" tab of the disk properties dialog. Other systems provide their own quota management utilities.