Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рентген сәулелерін ашқан (1845–1923)
Discoverer of X Rays (1845–1923)
Вильгельм Конрад Рентген (Wilhelm Conrad Röntgen, /ˈrɛntɡən/, /ˈdʒɛn/, /ˈrʌntɡən/; 27 наурыз 1845 – 10 ақпан 1923) – неміс инженер-механик және физик. 1895 жылдың 8 қарашасында ол рентген сәулелері немесе Рентген сәулелері деп аталатын толқын ұзындығы диапазонында электромагниттік сәуле шығарып, оны анықтады. Бұл жетістігі үшін ол 1901 жылы физика саласындағы алғашқы Нобель сыйлығына ие болды. Рентгеннің еңбегін құрметтеу үшін 2004 жылы Халықаралық таза және қолданбалы химия одағы (IUPAC) 111-элементті – бірнеше тұрақсыз изотоптары бар радиоактивті элементті оның атымен – рентгений деп атады. Рентген өлшем бірлігі де оның құрметіне аталды.
Wilhelm Conrad Röntgen ('/r//ɛ//n//t//g//ə//n//, // //dʒ//ə//n//, /'/r//ʌ//n//t// /; ; 27 March 184510 February 1923) was a German mechanical engineer and physicist, who, on 8 November 1895, produced and detected electromagnetic radiation in a wavelength range known as X rays or Röntgen rays, an achievement that earned him the inaugural Nobel Prize in Physics in 1901. In honour of Röntgen's accomplishments, in 2004 the International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) named element 111, roentgenium, a radioactive element with multiple unstable isotopes, after him. The unit of measurement roentgen was also named after him.
Білім
Ол неміс саудагері және мата өндірушісі Фридрих Конрад Рентген мен Шарлотта Констанце Фровейннің ұлы. Үш жасында оның отбасы анасының туған туыстары тұратын Нидерландыға көшіп кетті. 1865 жылы ол бір мұғалімнің басқа біреу салған карикатурасын ұстап алғандықтан, әділетсіз түрде мектептен қуылды. Орта мектеп аттестаты болмағандықтан, Рентген Нидерландыдағы университетте тек тыңдаушы ретінде оқи алды. 1865 жылы ол қалыпты студентке қажетті құжаттары болмастан Утрехт университетіне түсуге тырысты. Цюрихтегі (қазіргі ETH Zurich) Федералды политехникалық институтына түсуге болатынын естіген соң, ол емтиханды тапсырып, машина жасау мамандығы бойынша оқуын бастады.
He was born to Friedrich Conrad Röntgen, a German merchant and cloth manufacturer, and Charlotte Constanze Frowein. At age three his family moved to the Netherlands where his mother's family lived. In 1865, he was unfairly expelled from high school when one of his teachers intercepted a caricature of one of the teachers, which was drawn by someone else. Without a high school diploma, Röntgen could only attend university in the Netherlands as a visitor. In 1865, he tried to attend Utrecht University without having the necessary credentials required for a regular student. Upon hearing that he could enter the Federal Polytechnic Institute in Zürich (today known as the ETH Zurich), he passed the entrance examination and began his studies there as a student of mechanical engineering.
Мансап
1874 жылы Рентген Страсбург университетінде лекция оқыды. 1875 жылы Вюртембергтің Хогенхайм қаласындағы Ауыл шаруашылығы академиясының профессоры болды. 1876 жылы физика профессоры болып Страсбургке қайта оралды, ал 1879 жылы Гиссен университетінің физика кафедрасына тағайындалды. 1888 жылы ол Вюрцбург университетінің физика кафедрасын иеленді, ал 1900 жылы Бавария үкіметінің арнайы өтініші бойынша Мюнхен университетінде қызмет етті. Рентгеннің АҚШ-тың Айова штатында туыстары болған және ол көшіп кетуді жоспарлаған. Ол Нью-Йорктегі Колумбия университетінде қызметке қабылданып, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін трансатлантикалық билеттерді сатып алды, бірақ содан кейін жоспарларын өзгертті. Ол өмірінің соңына дейін Мюнхенде жұмыс істеді.
In 1874, Röntgen became a lecturer at the University of Strasbourg. In 1875, he became a professor at the Academy of Agriculture at Hohenheim, Württemberg. He returned to Strasbourg as a professor of physics in 1876, and in 1879, he was appointed to the chair of physics at the University of Giessen. In 1888, he obtained the physics chair at the University of Würzburg, and in 1900 at the University of Munich, by special request of the Bavarian government. Röntgen had family in Iowa in the United States and planned to emigrate. He accepted an appointment at Columbia University in New York City and bought transatlantic tickets, before the outbreak of World War I changed his plans. He remained in Munich for the rest of his career.
Рентген сәулелерін ашу
1895 жылы Вюрцбург университетінің Вюрцбург физикалық институтындағы зертханасында Рентген электр разрядын әртүрлі вакуумдық түтіктер арқылы өткізудің сыртқы әсерін зерттеді. Бұл жабдықтар Генрих Герц, Иоганн Хитторф, Уильям Крукс, Никола Тесла және Филипп фон Ленардқа тиесілі болды. Қараша айының басында ол Ленардтың түтіктерінің бірімен тәжірибе қайталады, онда катод сәулелерінің шығуына мүмкіндік беру үшін жұқа алюминий терезе қосылған, ал алюминийдің электростатикалық өріс әсерінен зақымдануына жол бермеу үшін картонмен жабылған еді. Рентген картон жарықтың өтуіне кедергі келтіретінін білген, бірақ көрінбейтін катод сәулелері алюминий терезеге жақын орналасқан барий платиноцианидімен боялған кішкентай картон экранда флуоресценттік эффект тудырғанын байқады. 8 қараша жұма күні болғандықтан, ол демалыс күндерін пайдаланып тәжірибелерін қайталап, алғашқы жазбаларын жасады. Келесі апталарда ол зертханасында тамақтанып, ұйықтады, уақытша "Х-сәуле" деп атаған жаңа сәулелердің көптеген қасиеттерін зерттеді. Жаңа сәулелер көптеген тілдерде оның атымен "рентген сәулелері" (ал оған байланысты рентгендік радиограммалар "рентгенграммалар" деп аталды) деп аталды. Рентген әртүрлі материалдардың сәулелерді тоқтату қабілетін зерттеген кезде, разряд болып жатқанда, қорғасынның кішкентай бөлігін орнына қойды. Осылайша Рентген алғашқы рентгендік суретті көрді: барий платиноцианиді экранында оның өзінің көлеңкесі. Ол өзінің жаңа ашылуын жасағаннан кейін шамамен алты апта өткен соң, әйелі Анна Бертаның қолының рентгендік суретін түсірді. Кейіннен ол достасы Альберт фон Кёлликердің қолының суретін көпшілік алдындағы лекция кезінде түсірді. Рентгеннің "Жаңа сәулелер туралы" (Ueber eine neue Art von Strahlen) атты алғашқы мақаласы 1895 жылғы 28 желтоқсанда жарияланды. 1896 жылғы 5 қаңтарда Австрия газеттері Рентгеннің жаңа сәулелену түрін ашқаны туралы хабарлады. Рентгенге оның ашылуынан кейін Вюрцбург университетінің медицина ғылымдарының докторы құрметті атағы берілді. Ол сондай-ақ 1896 жылы Филипп Ленардпен бірге Британдық Корольдік қоғамның Рамфорд медалін алды, Ленард катод сәулелерінің бір бөлігі алюминий сияқты металдың жұқа қабатынан өте алатынын көрсеткен болатын. Бүгінде Рентген диагностикалық радиологияның негізін қалаушысы деп есептеледі, бұл ауруды диагностикалау үшін бейнелеуді қолданатын медициналық мамандық.
During 1895, at his laboratory in the Würzburg Physical Institute of the University of Würzburg, Röntgen was investigating the external effects of passing an electrical discharge through various types of vacuum tube equipment—apparatuses from Heinrich Hertz, Johann Hittorf, William Crookes, Nikola Tesla and Philipp von Lenard In early November, he was repeating an experiment with one of Lenard's tubes in which a thin aluminium window had been added to permit the cathode rays to exit the tube but a cardboard covering was added to protect the aluminium from damage by the strong electrostatic field that produces the cathode rays. Röntgen knew that the cardboard covering prevented light from escaping, yet he observed that the invisible cathode rays caused a fluorescent effect on a small cardboard screen painted with barium platinocyanide when it was placed close to the aluminium window. As 8 November was a Friday, so he took advantage of the weekend to repeat his experiments and made his first notes. In the following weeks, he ate and slept in his laboratory as he investigated many properties of the new rays he temporarily termed "X rays", using the mathematical designation ("X") for something unknown. The new rays came to bear his name in many languages as "Röntgen rays" (and the associated X ray radiograms as "Röntgenograms"). At one point while he was investigating the ability of various materials to stop the rays, Röntgen brought a small piece of lead into position while a discharge was occurring. Röntgen thus saw the first radiographic image: his own flickering ghostly skeleton on the barium platinocyanide screen. About six weeks after his discovery, he took a picture—a radiograph—using X rays of his wife Anna Bertha's hand. He later took a better picture of his friend Albert von Kölliker's hand at a public lecture. Röntgen's original paper, "On A New Kind of Rays" (Ueber eine neue Art von Strahlen), was published on 28 December 1895. On 5 January 1896, an Austrian newspaper reported Röntgen's discovery of a new type of radiation. Röntgen was awarded an honorary Doctor of Medicine degree from the University of Würzburg after his discovery. He also received the Rumford Medal of the British Royal Society in 1896, jointly with Philipp Lenard, who had already shown that a portion of the cathode rays could pass through a thin film of a metal such as aluminium. Today, Röntgen is considered the father of diagnostic radiology, the medical speciality which uses imaging to diagnose disease.
Жеке өмір
Рентген 1919 жылы 80 жасында қайтыс болған Анна Берта Людвигке 47 жыл бойы үйленген. 1866 жылы олар Цюрихте, Аннаның әкесіне тиесілі «Zum Grünen Glas» кафесінде танысты. 1869 жылы олар құдаланысып, 1872 жылдың 7 шілдесінде Нидерландының Апельдорн қаласында неке қиды. Анна Рентгеннен алты жас үлкен болғандықтан және оның әкесі оның жасын мен қарапайым отбасын бекітпегендіктен, некеге кешігу себебі осы болды. Рентгеннің отбасылық көмегі тоқтағандықтан, олардың некесі қаржылық қиындықтармен басталды. Олар бір бала тәрбиеледі – Жозефина Берта Людвиг, оны Аннаның жалғыз ағасы 1887 жылы қайтыс болғаннан кейін 6 жасында асырап алды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол екі миллион рейхсмарка мұра етіп алды. Әдептік қағидаларға орай, Рентген өзінің жаңалықтарына патент алған жоқ, олардың тегін қолжетімді болуын қалаған. Нобель сыйлығынан алған ақшасын Рентген Вюрцбург университетінің ғылыми зерттеулеріне 50 000 швед кронасын сыйлады. Медицина докторының құрметті атағын қабылдағанымен, төменгі дворяндық атағын қабылдаудан бас тартты, «von» префиксін (мағынасы «-тың») дворяндық белгі ретінде (мысалы, фон Рентген) қабылдамады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі инфляция салдарынан Рентген банкротқа ұшырады және өмірінің соңғы жылдарын Мюнхенге жақын Вайльхаймдағы шалғайдағы үйінде өткізді. Рентген 1923 жылдың 10 ақпанында ішек қатерлі ісігінен, сондай-ақ колоректальды қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның өсиетіне сәйкес, оның жеке және ғылыми хаттары, ерекше жағдайларды қоспағанда, қайтыс болғаннан кейін жойылды. Ол Голландия реформатор шіркеуінің мүшесі болған.
Röntgen was married to Anna Bertha Ludwig for 47 years until her death in 1919 at age 80. In 1866 they met in Zürich at Anna's father's café, Zum Grünen Glas. They got engaged in 1869 and wed in Apeldoorn, Netherlands on 7 July 1872; the delay was due to Anna being six years Wilhelm's senior and his father not approving of her age or humble background. Their marriage began with financial difficulties as family support from Röntgen had ceased. They raised one child, Josephine Bertha Ludwig, whom they adopted at age 6 after her father, Anna's only brother, died in 1887. He inherited two million Reichsmarks after his father's death. For ethical reasons, Röntgen did not seek patents for his discoveries, holding the view that they should be publicly available without charge. After receiving his Nobel prize money, Röntgen donated the 50,000 Swedish krona to research at the University of Würzburg. Although he accepted the honorary degree of Doctor of Medicine, he rejected an offer of lower nobility, or Niederer Adelstitel, denying the preposition von (meaning "of") as a nobiliary particle (i. e., von Röntgen). With the inflation following World War I, Röntgen fell into bankruptcy, spending his final years at his country home at Weilheim, near Munich. Röntgen died on 10 February 1923 from carcinoma of the intestine, also known as colorectal cancer. In keeping with his will, his personal and scientific correspondence, with few exceptions, were destroyed upon his death. He was member in the Dutch Reformed Church.