Кіріспе

Топологиялық графтар теориясында, математикалық ғылымда, бағытталмаған графтың байланыссыз ендірілуі – графтың үш өлшемді евклид кеңістігіне оның екі циклы бір-бірімен байланыспайтындай етіп ендірілуі. Жазық ендіру – әрбір цикл графтан бөлінген ішкі топологиялық дискінің шекарасы болатын ендіру. Байланыссыз ендірілетін граф – байланыссыз немесе жазық ендірілуі бар граф; мұндай графтар жазық графтардың үш өлшемді аналогын құрайды. Керісінше, ішкі байланысты граф – байланыссыз ендірілуі жоқ граф. Жазық ендірулер автоматты түрде байланыссыз болады, бірақ керісінше дұрыс емес. Олар жазық графтар мен төбелік графтарды қамтиды. Проекция «туралы» болуы керек, яғни екі төбе бір нүктеге проекцияланбауы керек, төбе шеттің ішкі бөлігіне проекцияланбауы керек, және проекциядағы екі шеттің проекциялары қиылысатын әрбір нүктеде олар көлденең қиылысуы керек; осы шектеумен кез келген екі проекция бірдей байланыс нөміріне әкеледі. Байланыс ажыратудың байланыс нөмірі нөлге тең, сондықтан егер екі қисықтың байланыс нөмірі нөлден өзгеше болса, екі қисық байланысқан болуы керек. Дегенмен, байланысқан, бірақ байланыс нөмірі нөлге тең болатын қисықтардың мысалдары бар, мысалы, Уайтхед байланысы. Графты үш өлшемді кеңістікке ендіру – графтың төбелерін кеңістіктегі нүктелерге, ал графтың шеттерін кеңістіктегі қисықтарға бейнелеуден тұрады, сондықтан әр шеттің әрбір ұшы сәйкес қисықтың ұшына бейнеленеді және екі шеттің қисықтары шеттердің ортақ ұшынан басқа жерде қиылыспайды. Кез келген шекті графтың шекті (бірақ, мүмкін, экспоненциалды) саны ерекше қарапайым циклдері болады, және егер граф үш өлшемді кеңістікке ендірілсе, онда осы циклдердің әрқайсысы қарапайым жабық қисық құрайды. Осылайша қалыптасқан әрбір бірікпес қисық жұбының байланыс нөмірін есептеуге болады; егер циклдердің барлық жұптарының байланыс нөмірі нөл болса, ендіру байланыссыз деп аталады. Кейбір жағдайларда граф кеңістікте осылай орналасуы мүмкін, әрбір цикл үшін графиктегі басқа элементтермен қиылыспайтын, осы циклмен шектелген дискіні табуға болады. Бұл жағдайда цикл графиктегі басқа циклдардан ажыратылған болуы керек. Егер әрбір цикл дискіні осылай шектесе, онда ендіру жазық деп аталады. Жазық ендіру міндетті түрде байланыссыз, бірақ жазық емес байланыссыз ендірулер болуы мүмкін: мысалы, егер G екі ажыратылған циклдан құралған граф болса және ол Уайтхед байланысын құру үшін ендірілсе, онда ендіру байланыссыз, бірақ жазық емес. Граф, оның қалай ендірілгеніне қарамастан, ендіру әрқашан байланысқан болса, ішкі байланысты деп аталады. Байланыссыз және жазық ендірулер бірдей болмаса да, байланыссыз ендірулері бар графтар жазық ендірулері бар графтармен бірдей.

Мысалдар мен қарсы мысалдар

Көрсетілгендей, Петерсен отбасының жеті графигінің әрқайсысы өзіндік байланысқа ие: осы графиктің әрқайсысы кеңістікте қалай орналасқандығына қарамастан, олардың бір-бірімен байланысты екі циклы бар. Бұл графиктің ішіне толық K6 графигі, Петерсен графигі, толық екі бөлікті K4,4 графигінен бір қабырғасы алынып тасталған графигі және толық үш бөлікті K3,3,1 графигі кіреді. Кез келген жазық графтың жазық және байланысы жоқ орналасуы бар: графты жазықтыққа орналастырып, жазықтықты кеңістікке орналастырыңыз. Егер граф жазық болса, оны кеңістікте тегіс және байланысы жоқ етіп орналастырудың жалғыз жолы – әрбір жазық орналасуды үнемі тегіс жазықтықта орналасу үшін деформациялауға болады. Керісінше, кез келген жазық емес, байланысы жоқ графтың бірнеше байланысы жоқ орналасуы бар. Байланыссыз кіріктірілетін графтардың тыйым салынған кіші топтамасы анықталды: Петерсен отбасының жеті графигі – барлығы кіші, ең аз өзара байланысты графтар. Алайда, Сакс осылар ғана ең аз байланысты графтар екенін дәлелдей алмады, және бұл ақыры орындалды. Байланыссыз графтардың тыйым салынған кіші сипаттамасы оларды тану үшін полиномиалдық уақыт алгоритміне әкеледі, бірақ нақты кіріктіруді құру үшін емес. графиктің байланыссыз кіріктірілуге болатынын тексеріп, егер солай болса, графиктің жазық кіріктіруін құрастыратын сызықтық уақыт алгоритмін сипаттады. Олардың алгоритмі берілген графиктің ішіндегі үлкен жазық субграфтарды табады, егер байланыссыз кіріктіру болса, ол субграфтың жазық кіріктіруін сақтауы керек. Мұндай субграф табылған сайын графикті қайта-қайта оңайлату арқылы олар мәселені қалған графтың шектелген ағаш еніне дейін азайтады, сол кезде оны динамикалық бағдарламалау арқылы шешуге болады. Берілген кіріктірудің тегіс немесе байланысы жоқ екенін тиімді тексеру мәселесі қойылды. Ол әлі де шешілмеген күйде қалып отыр, және оның күрделілігі түйінсіздік мәселесімен тең – кеңістіктегі бір қисықтың түйінсіз екенін тексеру мәселесі. Түйінсіздікті тексеру (сонымен қатар, кіріктірудің байланыссыздығын тексеру) NP класында екені белгілі, бірақ NP-толық екені әлі белгісіз.

Кіші Колин де Вердиер инварианты бар графиктер

Колин де Вердиердің граф инварианты – алгебралық граф теориясын қолдана отырып, кез келген граф үшін анықталатын бүтін сан. Кез келген тұрақты μ үшін, Колин де Вердиердің граф инварианты μ-дан аспайтын графтар кіші жабық отбасын құрайды, және олардың алғашқылары жақсы белгілі: μ ≤ 1 болғанда – сызықтық ормандар (жалғасқан жолдардың жиынтығы), μ ≤ 2 болғанда – сыртқы жазықтық графиктер, ал μ ≤ 3 болғанда – жазықтық графиктер. Бұрын болжанылған және дәлелденгендей, μ ≤ 4 болғанда – сілтемесіз ендірілетін графиктер болып табылады.

Апекс графиктері

Жазық графиктер және апекс графиктер сілтемесіз ендіріледі, сондай-ақ осы графиктерден YΔ және ΔY түрлендірулері арқылы алынған графиктер де сілтемесіз ендіріледі. Бірақ, YΔ және ΔY түрлендірулері, оқшауланған төбелерді және бірінші дәрежелі төбелерді жою, екінші дәрежелі төбелерді ығыстыру арқылы апекс графына түрлендірілмейтін сілтемесіз графиктер де бар: мысалы, он төбелі тәж графы сілтемесіз ендіріледі, бірақ оны осылайша апекс графына түрлендіру мүмкін емес. Дегенмен, түйінсіз ендіру үшін тыйым салынған минималды кіші графиктер де бар, олар (осы екі график сияқты) ішкі байланысты графикке бір төбе қосу арқылы жасалмайды, бірақ олардың тізімі белгісіз. Графтар отбасыларын олардың ендірілімдеріндегі күрделі түйіндер мен сілтемелердің болуымен немесе болмауымен, немесе Евклид кеңістігінен өзге үш өлшемді манифольдтарда сілтемесіз ендіру арқылы анықтауға болады. Егер үш цикл болса, олардың біреуі екінші екеуінен бөліне алмайтын болса, онда графты үш есе байланысқан деп анықтаймыз; олар K9 өзінен-өзі үш есе байланысқан емес екенін, бірақ K10 екенін көрсетеді. Жалпы алғанда, кез келген n үшін n-есе байланысқан ендіруді топологиялық сферамен екі бөлек бөлікке бөліне алмайтын n компоненттік сілтемесі бар ендіру деп анықтауға болады; n-есе байланысқан минималды кіші графиктер барлық n үшін белгілі.