Кіріспе

Матадан жасалған денесі мен басы бар қуыршақ – балалардың ойыншығы. Бұл дәстүрлі түрде үйде, қолда бар мата қалдықтарынан тігіліп (іші толтырылып) жасалған мата қуыршақ. Олар – балалардың ең ежелгі ойыншықтарының бірі. Бүгінде көптеген мата қуыршақтар бұрынғы үйде жасалған қуыршақтардың қарапайым сыртқы түрі, жұмсақ матадан жасалған денесі және тігістелген киімдері сияқты ерекшеліктерін сақтап, коммерциялық түрде өндіріледі.

Тарих

Дәстүрлі түрде үйде, қолда бар материалдың қалдықтарынан жасалып (ішіне толтырылатын), бұл балалардың ең ежелгі ойыншықтарының бірі. Британ мұражайында б.з. 1-5 ғасырларына жататын баланың қабірінен табылған римдік мата қуыршақ бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, мата қуыршақтар көңіл көтеру үшін де, жас балаларды күтімге үйрету үшін де қолданылған. Олар көбінесе балаларды тігуге үйрету үшін пайдаланылған, себебі балалар қуыршаққа киім тігуді жаттықтырып, өздері де қарапайым қуыршақтар жасауға үйренетін. Америкада отарлық дәуірден бастап 20 ғасырдың басына дейін түрлі әлеуметтік жағдайдағы балалар матадан немесе жүгері қабығынан жасалған қуыршақтармен ойнайтын. Мата қуыршақтарды жаппай өндіру 1830 жылы, алғаш рет матаға түс басу технологиясы пайда болған кезде басталды.

Амиш

Амиш қуыршақтары – американдық дәстүрлі мата қуыршақтардың бір түрі, олар ескі тәртіпті амиш халқының балалар ойыншығы ретінде пайда болған. Бұл қуыршақтардың көбінесе бет пішіні болмайды.

Славян тілі

Мотанка қуыршақтары (полякша motanka, украинша мо́танка, motać/мотати – орау/талғау/шайнау) – Польша, Украина, Беларусь және Ресейде жасалатын дәстүрлі амулет қуыршақтары. Олар халық мәдениетінің (Василиса сұлу) және оның сиқырлы сенімдерінің бір бөлігі болды, ине немесе басқа өткір заттарды пайдаланбастан, "тағдырды жараламау" үшін жасалып, тоқылды, және дәстүрлі түрде бет-пішіндері болмады, кейде олардың орнына крест салынатын.

Коммерциялық өндірілген

Бүгінде көптеген мата қуыршақтар, бастапқыда үйде жасалған қуыршақтардың қарапайым сыртқы түрі, жұмсақ матадан тігілген денелері және тіркіштелген киімдері сияқты ерекшеліктерін қайталайтын түрінде коммерциялық жолмен өндіріледі. Саудаға шығарылатын мата қуыршақтардың ең танымал мысалы – Раггиди Энн қуыршағы. Раггиди Энн алғаш рет 1918 жылы Джонни Грюэллдің балаларға арналған әңгімелер сериясының басты кейіпкері ретінде пайда болды. Оның інісі Рагги Энди 1920 жылы енгізілді.

Дәстүрлі материалдар

Бастапқыда, мата қиқымдарынан немесе жүгері қабығынан жасалған қуыршақтар болған. 19-шы және 20-шы ғасырларда қуыршақтар шұға, қалың мата немесе барқыттан жасалған.