Кіріспе
Құыршақ – әдетте адам немесе адам тәрізді кейіпкердің моделі, көбінесе балаларға арналған ойыншық ретінде қолданылады. Құыршақтар әлемнің әр түрлі аймандарында дәстүрлі діни обрядтарда да қолданылған. Америка, Азия, Африка және Еуропа елдерінде саз бен ағаштан жасалған дәстүрлі құыршақтар табылады. Ең ерте жазбада қалған құыршақтар ежелгі Египет, Грекия және Рим цивилизацияларына дейін жетеді. Олар жай, қарапайым ойыншықтардан бастап, күрделі өнер туындыларына дейін жасалған. Қазіргі заманғы құыршақ өндірісінің бастауы 15 ғасырда Германияда пайда болды. Өнеркәсіптік даму және фарфор, пластик сияқты жаңа материалдардың енгізілуімен құыршақтар жаппай өндіріле бастады. 20 ғасырда құыршақтар коллекционерлер арасында кеңінен танымал болды.
A doll is a model typically of a human or humanoid character, often used as a toy for children. Dolls have also been used in traditional religious rituals throughout the world. Traditional dolls made of materials such as clay and wood are found in the Americas, Asia, Africa and Europe. The earliest documented dolls go back to the ancient civilizations of Egypt, Greece, and Rome. They have been made as crude, rudimentary playthings as well as elaborate art. Modern doll manufacturing has its roots in Germany, from the 15th century. With industrialization and new materials such as porcelain and plastic, dolls were increasingly mass produced. During the 20th century, dolls became increasingly popular as collectibles.
Ерте тарихы және дәстүрлі қуыршақтар
Алғашқы қуыршақтар қол жетімді материалдардан, мысалы, саз, тас, ағаш, сүйек, пил сүйегі, былғары немесе балауыз жасалған. Археологиялық дәлелдер қуыршақты ең ежелгі ойыншық деп санайды. Мысырдың б.з.д. 21 ғасырындағы қабірлерінде ағаштан жасалған құмыра тәрізді қуыршақтар табылған. Қозғалмалы мүшелері мен ауыстырылатын киімдері бар қуыршақтар б.з.д. 200 жылға дейін соқталады. Археологтар грек қуыршақтарын саздан жасалған және белі мен иықтарында буынды болған күйінде тапқан. Матадан жасалған қуыршақтар мен тығызды толтырылған ойыншықтар да танымал болған, бірақ олардың ешқайсысы бүгінгі күнге жеткен жоқ. Ежелгі Римде қуыршақтар саз, ағаш немесе пил сүйегінен жасалған. Римдік балалардың қабірлерінен қуыршақтар табылған. Бүгінгі балалар сияқты, римдіктердің жас ұрпақтары да қуыршақтарын соңғы сәнімен киіндірген. Греция мен Римде ұл балалар ойнағыштарын ер жеткенде құдайларға, ал қыз балалар ойнағыштарын әйел құдайларға бағыштаған. Дәстүрлі қуыршақтар кейде балалардың ойыншығы ретінде қолданылады, бірақ олардың рухани, сиқырлы және ритуалдық құндылығы да болуы мүмкін. Рухани қуыршақтар мен ойыншықтар арасында анық шекара жоқ. Кейбір мәдениеттерде діни рәсімдерде қолданылған қуыршақтар балаларға сыйға берілген. Олар балаларды тәрбиелеуде және мәдени мұраны жеткізуде де қолданылды. Басқа мәдениеттерде қуыршақтар балалардың ойнауына рұқсат етілмейтіндей сиқырлы күшпен ауыр болған деп саналды. Африкалық қуыршақтар оқыту және көңіл көтеру үшін қолданылады; олар табиғаттан тыс күштердің араласушылары және ритуалдық мақсаттар үшін қолданылады. Олардың пішіні мен киімдері аймақ пен әдет-ғұрыпқа қарай әртүрлі болады. Көп жағдайда қуыршақтар анадан қызға мирас болады. Акуаба – Гана мен жақын маңдағы аймақтардан шыққан ағаштан жасалған құрмаша. Акуабаның ең танымал түрі – ашанти халқының үлкен, дискі тәрізді басы бар қуыршағы. Бұл аймақтағы басқа тайпалардың да өзіндік ерекше стилі бар. Жапондық қуыршақтардың тарихы б.з.д. 8000–200 жылдарға дейінгі Догу мүсіндерінен басталады және б.з.д. 300–600 жылдарға дейінгі Ханива жерлеу мүсіндерінен жалғасады. Он бірінші ғасырда қуыршақтар ойыншықтар ретінде, сондай-ақ қорғаныс және діни рәсімдер үшін қолданылды. Хинамацури фестивалінде хина қуыршақтары (雛人形) көрсетіледі. Олар сабан мен ағаштан жасалған, боялған және әр түрлі маталармен қапталған. Дарума қуыршақтары – қызыл денелі, ақ бетті, көздері жоқ шар тәрізді қуыршақтар. Олар Дзеннің негізін қалаушы Шығыс Үндістандық Бодхидхарманы бейнелейді және сәттілік әкелетін талисман ретінде қолданылады. Ағаштан жасалған кокеши қуыршақтарының қолы мен аяғы жоқ, бірақ үлкен басы мен цилиндр тәрізді денесі бар, олар кішкентай қыздарды бейнелейді. Адамға сиқыр жасау үшін мүсін пайдалану Африка, Америка және Еуропа мәдениеттерінде белгілі. Мұндай сиқырлы құралдардың мысалы ретінде еуропалық қуыршақ және Батыс және Орталық Африканың нкиси немесе боциосын келтіруге болады. Еуропалық халықтық сиқыршылықта және сиқыршылықта қуыршақтар адамға сиқыр салу үшін сол адамды бейнелеу үшін қолданылады. Мүсінге жасалған әрекеттердің бәрі симпатиялық сиқыр арқылы сол адамға беріледі. Вуду қуыршағына тікпелерді қадау афроамерикалық худу халықтық сиқырымен байланысты. Вуду қуыршақтары гаитилік вуду дінінің ерекшелігі емес, бірақ танымал мәдениетте осылай бейнеленген, ал Гаитидегі туристерге стереотиптік вуду қуыршақтары сатылады. Көпшілік мәдениетіндегі вуду қуыршағы идеясы еуропалық қуыршақтардың ықпалында болған. Ас үйдегі сиқыршы – Солтүстік Еуропадан шыққан қуыршақ. Ол әдеттегідей сиқыршы немесе қарт әйелге ұқсайды және жақсы сәттілік әкеліп, зұлым рухтарды сүртіп тастау үшін тұрғын үй асханаларында көрсетіледі. Хопи качина қуыршақтары – американдық индейлер тайпасы хопилердің бетперде киген рухтары – качинаның рәсімдік сипатын бейнелейтін мақтадан жасалған мүсіндер. Качина қуыршақтары – әр качинаның ерекшеліктерін білу үшін құндылық ретінде сақталуы және зерттелуі тиіс заттар. Инуиттер қуыршақтарын инуиттерде кең тараған материал – сабын тасы мен сүйектен жасайды. Көптеген киімдер жануарлардың терісімен немесе жүндерімен киінген. Олардың киімдері суық қыста, желде және қарда өмір сүру үшін қажетті дәстүрлі киім стилін білдіреді. Инну халқының шай құмыралары қыздарға ұзақ сапарларға әкелетін шайға толы болған. Алма қуыршақтары – құрғатылған алмадан жасалған баспен Солтүстік Американың дәстүрлі қуыршақтары. Инка мифологиясында Сара Мама – дәннің құдайы. Ол бірнеше дәннен өсетін немесе ерекше болатын жүгерімен байланысты. Мұндай ерекше өсімдіктер кейде Сара Маманың қуыршақтары ретінде киіндірілген. Жүгері қабығынан жасалған қуыршақтар – американдық индейлердің құрғатылған жүгері қабығынан жасалған дәстүрлі қуыршақтары. Дәстүрлі түрде, олардың беті болмайды. Жүгері қабығынан қуыршақ жасау АҚШ-тағы ерте еуропалық қоныс салушылар тарапынан қабылданды. Ерте қоныс салушылар матадан жасалған қуыршақтар жасады және ағаштан ойылған қуыршақтар жасады, оларды Пеннивудс деп атады. La última muñeca, яки "соңғы қуыршақ" – Латын Америкасының кейбір аймақтарындағы қыз баланың он бес жасқа толуының тойы – Кинсеанераның дәстүрі. Осы рәсімде Кинсеанера балалық шағынан қалған қуыршағынан бас тартады, ол енді мұндай ойыншыққа мұқтаж емес екенін білдіреді. АҚШ-та қуыршақ жасау 1860 жылдары, Азамат соғысынан кейін өнеркәсіпке айналды. Матрёшка қуыршақтары – дәстүрлі орыс қуыршақтары, ішіне салынатын ойық ағаштан жасалған фигуралар жиынтығынан тұрады. Олар әдетте дәстүрлі шаруаларды бейнелейді және алғашқы жиынтық 1890 жылы ойылып, боялған. Германияда саз қуыршақтар 13 ғасырға дейін, ал ағаш қуыршақтар 15 ғасырдан бастап белгілі. 15 ғасырдан бастап, әсіресе Италияда Рождестволық көріністер үшін күрделі қуыршақтар жасала бастады. 16 ғасырда Францияда сәнді киімдері бар қуыршақтар сатылды, бірақ олардың денелері көбінесе дөңгелек болды. Неміс және голландтық ағаш штырғылы қуыршақтары арзан және қарапайым болды және 16 ғасырдан бері Еуропадағы кедей балалар үшін танымал ойыншықтар болды. Еуропада қуыршақтардың басты материалы 19 ғасырға дейін ағаш болды. 18 және 19 ғасырларда ағаш көбінесе былғары, балауыз және фарфор сияқты басқа материалдармен біріктірілді және денелер көбірек буынды болды. Қуыршақтар, қуыршақтар және маскалар қалыпты адамдарға нақты жағдайда мүмкін емес нәрсені айтуға мүмкіндік береді; мысалы, Иранда Қажар дәуірінде адамдар Әхмет шаһтың билігіндегі саяси және әлеуметтік жағдайды қуыршақтар арқылы жаза алды, жазалаудан қорқымай. Исламдық ережелерге сәйкес, әсіресе әйелдер үшін қоғамда билеуге тыйым салынған. Бірақ қуыршақтар немесе қуыршақтар еркін және тәуелсіз тұлғаға ие және нақты адам үшін мүмкін емес нәрсені істей алады. Лейли – Иранның Лур халқы арасында танымал иілгіш билейтін қуыршақ. Лейли атауы Таяу Шығыс фольклорынан және махаббат очеркінен, Лейла мен Мажнуннан шыққан. Лейли – рухани сұлулықтың символы. Лейли сонымен қатар қалалық өмірде бірте-бірте жоғалып бара жатқан мәдени дәстүрді де бейнелейді және сақтайды.
Индустриялық дәуір
19 ғасырда қуыршақтардың басы көбінесе фарфордан жасалып, былғарыдан, матадан, ағаштан немесе құрама материалдардан жасалған денелерімен үйлестірілді, мысалы, папье-маше немесе композиция – целлюлоза, аралас, желім және ұқсас материалдардан жасалған қоспа. 20 ғасырда полимерлік және пластикалық материалдардың пайда болуымен қуыршақ жасау көбінесе осы материалдарға көшті. Пластмасса материалдардың төмен құны, өндірістің қарапайымдығы және беріктігі қуыршақтардың жаңа түрлерін массалық түрде, төмен бағамен өндіруге мүмкіндік берді. Ең алғашқы материалдар резеңке және целлулоид болды. 20 ғасырдың ортасынан бастап жұмсақ винил, әсіресе балалар қуыршақтары үшін, басым материалға айналды. 20 ғасырдың басында порцеланнан және пластиктен жасалған қуыршақтар ересектер коллекциясы үшін тікелей жасала бастады. Полиуретан сияқты синтетикалық шайырлар порцеланға ұқсас текстураға ие және коллекциялық қуыршақтар үшін қолданылады. Көбінесе порцелан қуыршақ, бисквит қуыршақ және қытай қуыршақ терминдері бір-бірін алмастырып қолданылады. Алайда коллекционерлер шынықталған порцеланнан жасалған қытай қуыршақтары мен шынықталмаған бисквит немесе бисквитті қыштан жасалған бисквит қуыршақтары арасында айырма жасайды. Типик көне қытай қуыршағының басы ақ түсті, боялған, қапталған шашы бар, ал денесі матадан немесе былғарыдан жасалған. Бұл атау порцелан материалына сілтеме жасайтын «қытай» сөзінен шыққан. Олар Германияда жаппай өндіріліп, 1840-1890 жылдар аралығында ең жоғары танымал болды және миллиондаған дана сатылды. Париан қуыршақтары да Германияда 1860 жылдан 1880 жылға дейін жасалды. Олар қытай қуыршақтарына ұқсас ақ фарфордан жасалған, бірақ басы глазурьға матырылмайды және матовый түспен боялған. Бисквит қуыршақтары шынайы, теріге ұқсас матовый бояуымен ерекшеленеді. Олардың танымалдылығының шыңы 1860-1900 жылдар аралығында француз және неміс қуыршақтарымен болды. 19 ғасырдағы көне неміс және француз бисквит қуыршақтары көбінесе балалардың ойыншығы ретінде жасалған, бірақ қазіргі бисквит қуыршақтары көбінесе коллекционерлер нарығы үшін тікелей жасалады. Виктория дәуірінде Англияда шынайы, өмірге ұқсас балауыз қуыршақтар танымал болды. 19 ғасырдың ортасына дейін еуропалық қуыршақтар көбінесе ересектерді бейнелеу үшін жасалған. Балаларға арналған қуыршақтар мен кейіннен кең таралған нәресте қуыршақтары 1850 жылдар шамасында ғана пайда болды. Бірақ 19 ғасырдың соңына қарай нәрестелерге және балаларға арналған қуыршақтар нарықты басып алды. Қағаз қуыршақтар қағаздан кесіледі, оларға әдетте қуыршаққа жабысатын бөлек киімдер қоса беріледі. Олар көбінесе қазіргі заманғы стильдерді көрсетеді, ал 19 ғасырдағы балерина қағаз қуыршақтары ең алғашқы атақты қуыршақтардың бірі болды. 1930 жылдары шыққан Ширли Темпл қуыршағы миллиондаған дана сатылып, ең табысты атақты қуыршақтардың бірі болды. Роза О'Ниллдің суреттеріне негізделген шағын целлулоидты Кьюпи қуыршақтары 20 ғасырдың басында танымал болды. Мадам Александр «Желмен бірге кеткендер» фильміндегі Скарлетт О'Хара кейіпкеріне негізделген алғашқы коллекциялық қуыршақты жасады. Қазіргі куклет үйлерінің тамыры 17 ғасырдағы еуропалық нәресте үйлеріндегі көрнекіліктерге барып тіреледі. Алғашқы қуыршақ үйлері қолмен жасалған, бірақ өнеркәсіптік революция мен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олар жаппай өндіріліп, қолжетімді болды. 20 ғасырда балаларға арналған қуыршақ үйлері қалайы литография, пластик және ағаштан жасалған. Қазіргі таңда ересектерге арналған үйлер әдетте ағаштан жасалады. Ең алғашқы заманауи толғанды ойыншықтар 1880 жылы жасалған. Олар бұрынғы жапқыш қуыршақтардан айырмашылығы, матаға ұқсас жүннен жасалған және көбінесе адамдар емес, жануарлар бейнеленген. Тедди-аюлар алғаш рет 1902-1903 жылдары пайда болды. Қара қуыршақтар қара терілі адамдарға ұқсату үшін жасалған, олар стереотиптік бейнелерден толығырақ суреттерге дейін өзгерді. Америка құлдары жасаған қуыршақтар құл балаларының ойыншығы болды. Голливогг - 19 ғасырдың аяғында балалар кітаптарының матадан жасалған қуыршақ кейіпкері, ол ойыншық ретінде кеңінен қайта шығарылған. Қуыршақтың терісі қара, көздері ақ, иісі көңілді, шашы қырлы, қараға қарсы карикатура ретінде сипатталған. Ертедегі қара түсті көп өндірілген қуыршақтар әдетте ақ түсті қуыршақтардың қараңғы нұсқалары болған. Ең алғашқы африкалық рельстік бет-әлпеті бар америкалық қара қуыршақтар 1960 жылдары жасалды. Модалық қуыршақтар, негізінен, сәнді киім киюге арналған және әдетте жасөспірім қыздар немесе ересектер үлгісінде жасалады. Ең алғашқы сәндік қуыршақтар - 19 ғасырдың ортасында шыққан француз бисквит қуыршақтары. Қазіргі модалық қуыршақтар көбінесе винилден жасалады. Барби, американдық Mattel компаниясынан шыққан қуыршақ, 1959 жылдан бастап нарықты басып алды. Bratz 2006 жылы нарықтың 40 пайызына жетіп, Барбиге алғашқы қарсыласы болды. Пластмассадан жасалған әрекеттік фигуралар, көбінесе супергеройлерді бейнелейтін, көбінесе ұлдарға бағытталған. Модалық қуыршақтар мен әрекеттік фигуралар көбінесе фильмдер, телешоулар, бейне ойындар және басқа да туынды тауарларды қамтитын медиа франшизаның бөлігі болып табылады. Басқа басылған қуыршақтар коллекциялық пластик қуыршақтар, олардың бастары серіппе немесе ілмек арқылы денесіне қосылған, сондықтан басы дірілдейді. Олар көбінесе бейсболшылар немесе басқа да спортшыларды бейнелейді.
Paper dolls are cut out of paper, with separate clothes that are usually held onto the dolls by folding tabs. They often reflect contemporary styles, and 19th century ballerina paper dolls were among the earliest celebrity dolls. The 1930s Shirley Temple doll sold millions and was one of the most successful celebrity dolls. Small celluloid Kewpie dolls, based on illustrations by Rose O'Neill, were popular in the early 20th century. Madame Alexander created the first collectible doll based on a licensed character – Scarlett O'Hara from Gone with the Wind. Contemporary dollhouses have their roots in European baby house display cases from the 17th century. Early dollhouses were all handmade, but, following the Industrial Revolution and World War II, they were increasingly mass produced and became more affordable. Children's dollhouses during the 20th century have been made of tin litho, plastic, and wood. Contemporary houses for adult collectors are typically made of wood. The earliest modern stuffed toys were made in 1880. They differ from earlier rag dolls in that they are made of plush fur like fabric and commonly portray animals rather than humans. Teddy bears first appeared in 1902–1903. Black dolls have been designed to resemble dark skinned persons varying from stereotypical to more accurate portrayals. Rag dolls made by American slaves served as playthings for slave children. Golliwogg was a children's book rag doll character in the late 19th century that was widely reproduced as a toy. The doll has very black skin, eyes rimmed in white, clown lips, and frizzy hair, and has been described as an anti black caricature. Early mass produced black dolls were typically dark versions of their white counterparts. The earliest American black dolls with realistic African facial features were made in the 1960s. Fashion dolls are primarily designed to be dressed to reflect fashion trends and are usually modeled after teen girls or adult women. The earliest fashion dolls were French bisque dolls from the mid 19th century. Contemporary fashion dolls are typically made of vinyl. Barbie, from the American toy company Mattel, dominated the market from her inception in 1959. Bratz was the first doll to challenge Barbie's dominance, reaching forty percent of the market in 2006. Plastic action figures, often representing superheroes, are primarily marketed to boys. Fashion dolls and action figures are often part of a media franchise that may include films, TV, video games and other related merchandise. Bobblehead dolls are collectible plastic dolls with heads connected to the body by a spring or hook in such a way that the head bobbles. They often portray baseball players or other athletes.
Қазіргі заман
Компьютерлер мен интернеттің пайда болуымен бірге виртуалды және онлайн қуыршақтар пайда болды. Олар көбінесе дәстүрлі қағаз қуыршақтарға ұқсас және пайдаланушыларға виртуалды қуыршақтарды жасауға, сондай-ақ киімді қуыршақтарға немесе киім ауыстыру ойыны үшін нақты адамдардың суреттеріне тартуға мүмкіндік береді. Мысалы, KiSS, Stardoll және Dollz осылардың қатарында. Интернеттің дамуымен коллекциялық қуыршақтар жекешелендіріліп, онлайн сатылады немесе көрсетіледі. «Жаңадан туған» қуыршақтар – адам баласына барынша ұқсату үшін өңделген винил қуыршақтар. Олар көбінесе eBay сияқты платформалар арқылы онлайн сатылады. Азиялық шарлы буындармен жасалған қуыршақтар (BJD) полиуретан синтетикалық шайырынан құйылады, олардың стилі шынайы және аниме әсерімен сипатталады. Азиялық BJD және Pullip, Blythe сияқты азиялық сәнді қуыршақтар көбінесе жекешелендіріліп, фотоға түсіріледі. Бұл фотосуреттер онлайн қауымдастықтарда бөліседі.
Пайдалану, көрінісі және мәселелері
Ежелгі заманнан бері қуыршақтар сиқыр және діни рәсімдерде маңызды рөл атқарып, құдайлардың бейнесі ретінде қолданылып келген. Қуыршақтар дәстүрлі түрде балалардың ойыншығы болып табылады. Ересектер де қуыршақтарды ностальгиялық құндылығы, сұлулығы, тарихи маңызы немесе қаржылық құндылығы үшін жинайды. Бастапқыда балалардың ойыншығы ретінде жасалған ежелгі қуыршақтар коллекционерлердің бағалы туындыларына айналған. XIX ғасырдағы француз өндірушілері Бру және Жюмо сияқты бисквиттен жасалған қуыршақтар бүгінде 22 000 долларға жуық бағаланады. Қуыршақтар қарапайым, жай ғана ойыншық ретінде де, сонымен қатар күрделі, шеберлікпен жасалған түрінде де кездеседі. Олар бүкіл әлемдегі мәдениеттерде халықтық өнер нысаны ретінде жасалған, ал XX ғасырда авторлық қуыршақтар жоғары өнер деңгейіне көтерілді. Суретші Ханс Беллмер 1930 және 1940 жылдары Германияда нацистік партияның «кемел арий тұқымы» идеясын қабылдауына қарсылық ретінде алмастырылатын мүшелері бар сюрреалистік қуыршақтар жасады. Денсаулық сақтау мамандары, медициналық оқу орындары және әлеуметтік қызметкерлер дәрігерлер мен медбикелерді түрлі медициналық процедураларға оқыту үшін немесе балаларға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық жағдайларын зерттеу үшін нағыз өмірге ұқсас немесе анатомиялық тұрғыдан дұрыс қуыршақтарды пайдаланады. Суретшілер адам денесін суретке түсіру үшін буынтты ағаш манекендерді қолданады. Көптеген қарапайым қуыршақ брендтері анатомиялық тұрғыдан дұрыс жасалған, бірақ қуыршақтардың көпшілігінде жыныс белгілері жоқ. Egli Figuren – 1964 жылы Швейцарияда пайда болған, Киелі кітаптардағы оқиғаларды айтуға арналған қуыршақтардың бір түрі. Батыс қоғамында ойыншықтарды таңдаудағы жыныстық айырмашылықтар байқалып, зерттелген. Дәстүрлі еркектік қасиеттерді бейнелейтін әрекеттік фигуралар ұлдардың арасында танымал, олар құрал-жабдықтар, көлік құралдары, гараждар, машиналар және әскери техникамен байланысты ойыншықтарды жиі таңдайды. Қыздарға арналған қуыршақтар әйелдік қасиеттерді бейнелейді және киім, ас үй құралдары, ыдыс-аяқ, жиһаз және әшекейлер сияқты аксессуарлармен бірге келеді. Педиофобия – қуыршақтарға немесе оларға ұқсас заттарға қорқу. Психолог Эрнст Йенч бір заттың тірі ме, жоқ па екендігіне қатысты күмәнділік туғанда қорқыныш сезімі пайда болады деп болжады. Зигмунд Фрейд осы теорияларды одан әрі дамытты. Жапондық робототехник Масахиро Мори осы теорияларды кеңейтіп, «қисық аңғар» гипотезасын жасады: егер зат адам емес екені анық болса, оның адамдық қасиеттері ерекшеленіп, жағымды болады; бірақ егер ол адамға ұқсас пішінге жетсе, адам емес екендігі көрініп, алаңдатады.
Қуыршақ ауруханалары
Қуыршақ ауруханасы – қуыршақтарды қалпына келтіру немесе жөндеумен маманданатын шеберхана. Әлемнің түкпір-түкпірінде қуыршақ ауруханаларын кездестіруге болады. Ең көне қуыршақ ауруханаларының бірі 1830 жылы Португалияның Лиссабон қаласында ашылған. Солтүстік-шығыс Париждегі дүкенінде 43 жылдан бері қуыршақтарды жөндеп келе жатқан Анри Лауней, мансабы барысында 30 000-нан астам қуыршақты қалпына келтіргенін айтады. Клиенттердің көп бөлігі балалар емес, 50 және 60 жастағы ересектер. Мата қуыршақтар балаларға арналған көптеген әңгімелерде кездеседі, мысалы, 19 ғасырдағы Голливогг кейіпкері Берта Аптон мен Флоренс К. Аптонның «Екі голланд қуыршағының оқиғалары және Голливогг» және Джонни Груэллдің 1918 жылы алғаш жарияланған кітаптарындағы Раггиди Энн. «Жалғыз қуыршақ» – 1957 жылы канадалық автор Дейр Райт жазған балалар кітабы. Оқиға мәтін мен суреттер арқылы баяндалады, ол Эдит есімді қуыршақ және екі аю туралы.