Кіріспе
Норвегиялық бағдарламалық жасақтама инженері Хокон Виум Ли (26 шілде 1965 жылы туған) – норвегиялық веб-пионер, стандарттарды қолдайтын белсенді және Prince CSS негізінде PDF көрсету бағдарламалық жасақтамасын әзірлейтін YesLogic компаниясының төрағасы. Ол 1994 жылы ЦЕРН-де Тим Бернерс-Ли және Роберт Кайлиумен бірге жұмыс істеген кезде Каскадты стильдер тілінің (CSS) жасаушысы ретінде танымал. 1998 жылдан бастап 2016 жылы браузер жаңа иелеріне сатылғанға дейін Opera Software компаниясының бас технологиялық директоры болды. 2006 жылдың 17 ақпанында Осло университетінде докторлық диссертациясын сәтті қорғады. Оның докторлық диссертациясы CSS-тің пайда болу тарихын және оның дизайнындағы кейбір шешімдердің себептерін түсіндіреді – әсіресе кейбір мүмкіндіктердің неге қосылмағаны және CSS неге DSSSL болуға тырыспағаны туралы. Ол W3C, INRIA, CERN, MIT Media Lab және Televerket-тегі Норвегияның телекоммуникациялық зерттеулері сияқты ұйымдарда жұмыс істеді.
Håkon Wium Lie (born July 26, 1965) is a Norwegian web pioneer, a standards activist, and the chairman of YesLogic, developers of Prince CSS based PDF rendering software. He is best known for developing Cascading Style Sheets (CSS) while working with Tim Berners Lee and Robert Cailliau at CERN in 1994. He was the Chief Technology Officer of Opera Software from 1998 until the browser was sold to new owners in 2016. On February 17, 2006, he successfully defended his PhD thesis at the University of Oslo. His PhD thesis provides a background on the origins of CSS and a rationale to some of the design decisions behind it – particularly as to why some features were not included and why CSS avoids trying to become DSSSL. He has worked for, among others, the W3C, INRIA, CERN, MIT Media Lab, and Norwegian telecom research in Televerket.
Веб стандарттары
1994 жылы ЦЕРН-де Тим Бернерс Ли және Роберт Кайлиумен бірге жұмыс істеген кезде ол Каскадты стильдік парақтар (CSS) тұжырымдамасын ұсынды. Демонстрациялық және сынақ платформасы ретінде ол CSS-ті Arena веб-браузеріне енгізді, ол CSS-тің алғашқы іске асырылуы болды. 1995 жылы W3C ұйымына қосылғаннан кейін, ол CSS, CSS1, CSS2 сияқты CSS спецификациялары бойынша жұмыс істеді. Келесі он жылда CSS веб-стандарттарының бірі ретінде орнықты, типография, эстетика және веб-беттерге қолжетімділікке зор әсер етті. CSS спецификацияларын жасаумен қатар, Виум Ли жалпы стандарттарды қолдаушы болып белсенділік танытты. 2005 жылы ол Microsoft компаниясының Билл Гейтске ашық хат жолдап, Microsoft-тың Internet Explorer браузерінің неге жалпы веб-стандарттарын қолдамайтынын сұрады. Бірнеше күннен кейін Билл Гейтс Internet Explorer 7 браузерінің жарыққа шығатынын мәлімдегенде, Виум Ли Microsoft компаниясына Acid2 сынағын ұсынды. Acid2 сынағы негізінен Microsoft-қа бағытталған болғанымен, басқа браузерлер үшін де қиындық тудырды. Содан бері Acid2 және одан кейінгі Acid3 барлық браузерлердің өнімділігін бағалауға арналған эталондық тесттер ретінде қалыптасты. 2006 жылы Виум Ли браузерлерді кең таралған қаріп форматтарын қолданатын жүктемелі веб-қаріптерді қолдауға шақыру науқанын бастады. 2011 жылға қарай барлық ірі браузер әзірлеушілері осы мүмкіндікті енгізді. 2007 жылы Виум Ли веб-беттерде бейнелерді оңай жариялау үшін бейне элементін қолдау науқанын бастады. 2011 жылы Google I/O конференциясында Виум Ли Google ашық кодымен ұсынған WebM форматымен үйлесімді бейне элементін таныстырды. 2008 жылы ол OOXML стандартын бекітуге дауыс беру шешіміне наразылық білдіріп, техникалық комитет мүшелерінің тобының өкілі болды. Виум Ли веб-басылымдар тұжырымдамасын да қолдады. Берт Боспен бірлесіп жазған CSS бойынша кітабының үшінші басылымы HTML және CSS файлдарынан жасалды. Бұл файлдар кейін Prince XML + CSS форматтаушысы арқылы PDF форматына айналдырылды. 2005 жылы ол Prince форматтаушысын жасаған YesLogic компаниясының басқармасына кірді. Веб-басылымдар саласындағы тәжірибесіне сүйене отырып, 2011 жылы Виум Ли CSS-ті экранда беттерді бөлуді қолдау үшін кеңейтуді ұсынды. Ол веб-беттерде форматталған объектілер мен CSS аймақтарын пайдалануға қарсы болды.
Opera бағдарламалық жасақтамасының техникалық директоры
1999 жылдың сәуірінде Виум Ли Норвегияның Осло қаласында Opera Software компаниясына CTO ретінде қосылды. Оның бұл қадамын Opera бағдарламашыларының үш айда CSS-ті енгізуде Netscape және Microsoft үш жыл бойына жеткен нәтижелерден гөрі артық нәтижелерге қол жеткізгенін көруге болатын. Opera-да ол мобильді браузерлерді, әсіресе веб-беттерді кішкентай экрандарда көрсетуді дамытты. Кішкентай экрандарда көрсету Opera-ға Opera Mini браузерінде жиі кездесетін қарапайым телефондардың кішкентай экрандарында қалыпты веб-беттерді көрсетуге мүмкіндік берді. 2007 жылы Opera Software компаниясы Internet Explorer браузеріне қатысты Microsoft компаниясына ЕО-да шағым түсіргенде, Виум Ли компанияның өкілі болды және Microsoft браузерінде веб-стандарттарды толық қолдауының қажеттігін баса көрсетті. Opera-ның шағымы нәтижесінде Microsoft Еуропадағы Windows қолданушыларына браузер таңдау экраны арқылы басқа браузерлерді ұсынып бастады, ал Виум Ли бұл веб үшін жеңіс деп мәлімдеді. 2013 жылы Opera өзінің Presto веб-қозғалтқышынан Safari және Google Chrome қолданатын WebKit қозғалтқышына біртіндеп көшуді бастады. Виум Ли өзінің қозғалтқышын дамытуды жалғастырудың орнына, ашық кодты қауымдастықтармен жұмыс істеудің тиімдірек екенін айтты.
YesLogic компаниясының төрағасы
Виум Ли YesLogic компаниясының төрағасы, ал Prince HTML-ді күрделі макетті, жоғары стильденген PDF форматқа айналдыру үшін CSS-ті пайдаланады.
Саяси және азаматтық қызмет
2005 жылы саясаткерлер Ослодағы қоғамдық жерлердегі жарнамалық мұнараларға қарсы күресте жеңіліс жариялағанда, Виум Ли Stans!no науқанын бастады. 2009 жылы Stans!no қалаға қоғамдық орындарда жарнамалық мұнаралар салуға рұқсат бергені үшін сотқа шағымданып, нәтижесінде қала жарнамалық мұнараларды сатып алып, оларды бөлшектеді. Жарнамалық мұнаралар алынып тасталғаннан кейін, Stans!no қоғамдық кеңістіктегі жарнаманың басқа түрлеріне қарсы күресін жалғастырды. 2008 жылы OLPC жобасын қолдау үшін демеушілерді ынталандыру мақсатында Виум Ли 100 ноутбукке тапсырыс беріп, Ослодағы үйін уақытша OLPC ауылына айналдырды. 2012 жылы ол Норвегияның Пираттар партиясын құрды және 2013 және 2019 жылғы сайлауларда олардың үміткері болды. 2014 жылы ол қолданылмаған екі норвегиялық домендік атауын (.sj және .bv) пайдаланып, жеке құпияны қорғайтын аймақтар құруды ұсынды. Виум Ли өзін әлеуметтік демократ деп жариялап, мәдени және саяси мақсаттарға экономикалық үлес қосты. 2007 жылы ол жаңа Осло опера үйінің құрылысына маңызды үлес қосты. 2017 жылы ол норвегиялық Resett онлайн баламалық газетінің алғашқы инвесторы болды, Ауғанстан мен Ливиядағы НАТО операцияларын сынаған Хелге Лурас пен Утойя трагедиясынан аман қалған Бьёрн Илерге платформа ұсынудың маңызды екенін айтты. Виум Ли Норвегияның ЕЭА-ға мүшелігіне қарсы және 2017 жылы ЕЭА-ға қарсы партия ретінде құрылған Alliansen партиясының Акершус округінен парламенттік сайлау тізіміне енді. Алайда, Виум Ли сайлау алдында партияның бағдарламасының өзгеруіне байланысты оны сынады. 2018 жылы Lovdata Виум Лиге rettspraksis.no еріктік веб-сайтында норвегиялық сот шешімдерін жариялағаны үшін сот процесі қозғатты. 24 сағаттан кейін Осло соты веб-сайтты жапты және Виум Ли Lovdata-ның сот шығындарын төлеуге міндеттелді. Норвегия заңнамасына сәйкес сот шешімдері авторлық құқықтан босатылған, бірақ Виум Лиге сотқа қатысуға рұқсат берілмеді. Осы шешімнен кейін Норвегия парламентінің депутаттары Lovdata ұйымдастырылуын өзгертуді сұрады. Сот ісі апелляцияға берілді және Норвегия Жоғарғы Сотында қаралады.
Жеке өмір
Виум Ли Норвегияның Осло қаласында тұрады. Ол онда көп қабатты үйлерге және қоғамдық орындардағы жарнамаға қарсы интернеттік науқандар ұйымдастырды. Виум Ли сонымен қатар ағаш өңдеу шеберханасын ұстап, органикалық шаруашылықты жүргізеді.
Марапаттар мен мойындау
1999 жылы ол MIT Technology Review TR100 тізіміне 35 жасқа дейінгі әлемнің ең үздік 100 инноваторының бірі ретінде енді. 2001 жылы ол Давостағы Дүниежүзілік экономикалық форумда «Технологиялық пионер» атанды. 2017 жылы Wium Lie WeAreDevelopers Conference 2017 конференциясында CSS құру арқылы бүгінгі вебке қосқан үлесі және оның вебпен бірге қалай дамып, қазіргі күйіне жеткені туралы негізгі баяндама жасады.