Кіріспе

Ағылшын-американдық сәулетші және ландшафт дизайнері Кальверт Вокс FAIA (/v//ɔ://k//s/; 20 желтоқсан 1824 – 19 қараша 1895) – ағылшын-американдық сәулетші және ландшафт дизайнері, ең белгілісі – оның шәкірті және кіші серіктесі Фредерик Лоу Олмстедпен бірлесіп, болашақта Нью-Йорк қаласының Орталық паркіне айналатын парктің авторы. Вокс жеке және түрлі серіктестіктерде АҚШ-тың солтүстік-шығысында, ең танымал Нью-Йорк, Бруклин және Буффало қалаларында ондаған саябақтарды жобалап, салған. Ол Америкада қарқынды урбанизация кезеңінде қоғамдық саябақтардың маңыздылығы туралы жаңа ойларды ұсынды. Қаланың индустриализациясы Воксты ғимараттарды, көпірлерді және сәулет өнерінің басқа да нысандарын табиғи ортамен үйлестіруге баулыды. Ол дизайнында натуралистік және иілген сызықтарды ұнатты. Ландшафт сәулетінен басқа, Вокс 1870 жылдарға дейін елдің классикалық формаларға қайта оралуына төтеп бере алмай, өте ізделісті сәулетші болды. 1850 жылы ол бау-бақша өнері, ландшафт дизайны және тұрғын үй сәулетінің көрнекті өкілі Эндрю Джексон Даунингпен серіктестік құрып, Лондоннан Ньюбургке (Нью-Йорк штаты) келді. Сол жерде Даунингтің готикалық жаңғыру және итальяндық сәулет өнеріне берген бағасы Вокстың үйлер мен ландшафттарды жобалаушы ретінде өсуіне әсер етті. Даунингтің 1852 жылы күрт қайтыс болуынан кейін, Вокс Даунингтің мұрасын жалғастыруды оның көмекшісі Фредерик Кларк Уизерске тапсырды. 1856 жылы ол Ньюбургтен Нью-Йорк қаласындағы практикасын кеңейту үшін кетті, онда ол Олмстед, Уизерс және Джейкоб Врей Молдпен бірге тапсырыстарды қабылдап, аяқтады. Нәтижесінде Вокс есімі көбінесе Олмстед сияқты басқа дизайнерлердің артында қалды, бірақ заманауи американдық қоғам оның талантын мойындады.

Ерте өмір

Лондон қаласында дәрігердің ұлы ретінде дүниеге келген Во, 9 ақпан 1825 жылы Сент-Бенетт Грейсчерч шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Тюдор архитектурасына қызығушылық танытқан готикалық қайта жаңғыру қозғалысының көшбасшысы Льюис Нокаллс Котингемнің шәкірті болды. Во жиырма алты жасқа дейін Котингемнің басшылығымен тәлім алды, оқу жылдарында Джордж Годвин және Джордж Труфиттпен де дос болып кетті.

Бірінші серіктестік

1850 жылы Вокс Америка Құрама Штаттарына жолға шығарда салған акварель ландшафттарының сериясын Нью-Йорктегі белгілі ландшафт сәулетшісі Эндрю Джексон Даунингтің назарына іліктірді. Александр Джексон Дэвиске серіктестік құру туралы ұсынысы қабылданбаған Даунинг өзінің сәулеттік көзқарасын толықтыратын жаңа сәулетшіні табу үшін Лондонға сапар шекті. Ол сәулеттің айналағы ландшафтпен үйлесімді болуы керек деп есептеді және осы құштарлықты бөлісетін адаммен жұмыс істеуді қалады. Вокс бұл мүмкіндікті қабылдап, кейін АҚШ-қа көшіп келді. Вокс Даунингпен екі жыл жұмыс істеді және оның бекем серіктесіне айналды. Бірлесіп, олар Ақ үйдің аумағы және Вашингтондағы Смитсоний институты сияқты көптеген жобаларды жобалады. Вокстың Смитсонийдегі жұмысы оны 1852 жылы Даунинг редакторы болған «The Horticulturalist» журналында мақала жазуға түрткі берді. Ол жарияланымдарында үкіметтің өнерді мойындап, қолдау көрсетуі қажет екенін айтты. Осыдан кейін көп ұзамай Даунинг кеме апатында қаза тапты.

Vaux & Withers компаниясы

Даунинг қайтыс болғаннан кейін Вокс фирманы бақылауға алды. Серіктес ретінде ол компанияда бұрыннан жұмыс істеп жүрген Фредерик Кларк Уизерсті жұмысқа алды. Азамат соғысымен үзіліс берген екі кезеңдегі серіктестікте олар Ньюбургтегі бірнеше үйлер, Гудзон өзені бойындағы мемлекеттік аурухана және Джефферсон нарығындағы сот үйі сияқты жобаларды жүзеге асырды.

АҚШ азаматтығы, мүшелігі және баспасы

1856 жылы ол АҚШ азаматтығын алды және Нью-Йорк қаласының өнер қауымдастығымен, "гильдиямен" байланысын нығайтты, Ұлттық дизайн академиясына және Ғасыр клубына мүше болды. 1857 жылы ол Америка сәулетшілер институтының негіс қалаушыларының бірі атанды. Сондай-ақ 1857 жылы Во «Виллалар мен коттедждер» атты, «Викториандық готика» архитектурасының стандарттарын анықтаған, әсерлі үлгілер жинағын жариялады. Осы еңбектерінде ол Раскин мен Ральф Уолдо Эмерсонға, сондай-ақ бұрынғы серіктесі Даунингке деген құрметін және оларға алғысын білдірді. Осы адамдар мен тағы басқалар оның ой-өрісіне және дизайн жолына үлкен әсер етті.

Олмстедпен ынтымақтастық

1857 жылы Вокс бұрын-соңды ландшафттық жоспар жасамаған Фредерик Лоу Ольмстедті Нью-Йорк қаласының Орталық паркіне айналатын Гринсуард жоспарына көмектесу үшін шақырды. Олар Гринсуард жоспары арқылы тапсырма алды, бұл тамаша презентация болды және ол Вакстың ландшафт салудағы шеберлігін пайдаланып, учаскенің жоспардан бұрынғы және кейінгі эскиздерін қамтыды. Екеуі де бастапқы жобасының сақталғанын және іске асырылғанын қамтамасыз ету үшін көптеген саяси күрестерге қатысты. Орталық парктің барлық құрылыстары оның жобалауымен салынған; Бетесда террасасы – жақсы мысал. 1865 жылы Вокс және Ольмстед «Ольмстед, Вокс және Ко» компаниясын құрды, ол Бруклиндегі Проспект паркі мен Форт Грин паркін, сондай-ақ Манхэттендегі Морнингсайд паркін жобалады. Чикагода олар 1868 жылы «Риверсайд жақсарту компаниясы» үшін алғашқы қала маңындағы аудандардың бірін жоспарлады. Сонымен қатар, оларға Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы үлкен саябақ жобасын жасау тапсырылды, оған «The Parade» (қазіргі Мартин Лютер Кинг, кіші паркі), «The Park» (қазіргі Делавэр паркі) және «The Front» (қазіргі Front Park) кірді. Вокс паркті әдемілету үшін көптеген құрылыстарды жобалады, бірақ олардың көпшілігі бұзылып қалды. Вокс сонымен қатар Нью-Брансуиктің Сент-Джон қаласындағы Роквуд паркі деп аталатын үлкен канадалық қалалық паркті жобалады. Бұл Канададағы ең ірі саябақтардың бірі. 1871 жылы серіктестер Буффалодағы Нью-Йорк штатының Ақылдан айырылғандар ауруханасының және Пукипсидегі Гудзон өзенінің мемлекеттік ауруханасының аумақтарын жобалады. 1872 жылы Вокс серіктестікті таратып, Джордж К. Радфорд пен Сэмюэл Парсонспен сәулет серіктестігін құрды. Сол жылы ол суретші Фредерик Эдвин Черчтың үйі – Олананы аяқтады, ол осы үйдің дизайнында Вокспен бірлесіп жұмыс істеді. Нью-Йорктегі танымал ғимараттардың қатарында Сэмюэл Тильден үйі, Америка табиғи тарих мұражайы мен Метрополитен өнер мұражайының бастапқы рускиндік готикалық ғимараттары бар. Нью-Йорк ғимараттарынан басқа, Вокс Мэриленд штатының Тоусон қаласындағы Шепард және Енох Пратт ауруханасының сәулетшісі болды. Редфордпен серіктестікте Балаларға көмек қоры үшін жасалған он екі жоба көпке таныс емес; Оның ішінде 1889 жылғы Төртінші округтік өнеркәсіп мектебі (256-258 Мотт-стрит, Сент-Патрик ескі соборының зиратына қарап тұр) және 1892 жылғы Элизабет қыздар үйі (307 Шығыс 12-ші көше) бар. Екеуі де сақталған және ескерткіш ретінде танылған. Вокс пен Ольмстедтің соңғы бірлескен жобасы – Ньюбургтегі Даунинг паркі, ол Даунингтің естелігіне арналған. Екі бөлікке бөлінген – төбе және шабындық, серіктестер оларды әртүрлі жолмен жобалады және жолдар арқылы байланыстырды. Вокс қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Даунинг әкесінің жобасын аяқтады, өзінің дизайнымен консерваторияны қосты. Джон С. Ольмстед әкесінің үлесін аяқтады, өйткені ол ауыр сырқаттанғандықтан Ньюбургке қайта орала алмады.

Өлім

1895 жылғы 19 қарашада Вокс Бруклиндегі Грейвсенд шығанағында ұлы Даунингті көріп тұрғанда қаза тауып, суға батып кетті. Ол Нью-Йорк штатының Кингстон қаласындағы Монтрепоз зиратында жерленген. 1998 жылы Нью-Йорк қаласы оның құрметіне Грейвсендте, шығанаққа қарап орналасқан Калверт-Вакс паркін ашты.

Жеке өмір

1854 жылы Во Мэри Сван МакЭнтиге үйленді, ол Хадсон мектебінің суретшісі Джервис МакЭнтидің қарындасы болған. Олардың екі ұлы (Кальверт және Даунинг) мен екі қызы (Хелен және Джулия) дүниеге келді.