Кіріспе

Psi Factor: Chronicles of the Paranormal – канадтық ғылыми-фантастикалық драмалық телесериал. Сериал 1996 жылдан 2000 жылға дейін төрт маусым бойы 88 сериядан тұрады және Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласы мен айналасында түсірілді. 1996 жылы Кристофер Чакон мен Питер Айкройд осы шоуды бірлесіп жасады.

Сюжет

Сериалды Дэн Айкройд жүргізді, ол "Ғылыми тергеу және зерттеу бюросының" (O.S.I.R.) паранормальдық зерттеулерінен шабыттанған драмалық әңгімелерді көрсетеді.

Бірінші маусым

Бірінші маусымда O.S.I.R. командасының мүшелері таныстырылады, оның ішінде кейс-менеджерлер Коннер Дойл (Пол Миллер) және Кертис Роллинс (Морис Дин Винт), аға деректерді талдаушы Линдси Доннер (Нэнси Энн Сакович), физик Питер Аксон (Барклей Хоуп), доктор Антон Хендрикс (Колин Фокс) және әр жаңа іс бойынша ауысып отыратын түрлі тергеушілер. Бірінші маусымда кейінірек маусымдарда қолданылмаған элементтер пайдаланылады, ең бастысы – әрбір эпизодта байланыссыз екі іс қарастырылады. Бірінші маусымда деректі фильмдерге тән стиль басым, оған қолмен ұсталатын камералар мен "көрушілермен" экрандағы сұхбаттар жатады. Бірінші маусымның финалында, "Перестройка" атты эпизодта, кейс-менеджер Коннер Дойл команданы құтқару және қауіпті паразиттерді жою мақсатында жарылыста қаза табады.

Екінші маусым

Екінші маусымнан бастап актерлер Пол Миллер мен Морис Дин Винт ашылу титрлерінен алынып тасталды, ал Мэтт Фревер жаңа іс жөндеуші Мэтт Прагер рөлінде актерлер құрамына қосылды. Майкл Мориарти қайта-қайта пайда болатын Майкл Келли рөлінде құрамға қосылады, ол Прагердің досы, теорияшыл. Сериал енді әрбір бөлімде бір оқиғаға назар аударады және бір сағаттық драмалық сериал сияқты құрылымдалған. Екінші маусымда кейіпкерлердің дамуы мен оқиғалық желілер көбірек орын алады. Бірінші маусымда шектеулі рөлде болған Операциялар директоры Франк Элсингер (Нигель Беннетт) маңыздырақ рөлге ие болады және оның көптеген шешімдеріне күмән келтіретін Мэтт Прагер оның жасырын мақсаты бар деп санайды. Майкл Келли Элсингерге қиындық тудырады, себебі ол жиі түрлі О.С.И.Р. істеріне араласып, шындықты ашуға тырысады. Екінші маусымның финалында "Егресс" (команда "Егресс" деп аталатын арканы ашады, оның ішіне кірсеңіз жоғалып кетесіз) Кертис Роллинс бірінші маусымның соңынан бері жоқ болғаннан кейін қайта оралады. Доктор Антон Хендрикс жоғалған әйелі мен қызын көру үшін аркаға тартылып, жоғалып кетеді. Маусым соңында команда қақтығысқа ұшырайды, себебі Прагер Линдсидің Элсингердің күмәнді этикалық әрекеттерін ашу үшін ақпаратты сыртқа шығарғанын және оған опасыздық жасағанын біледі. Прагер отставкаға кетеді, ал Элсингер Питер Эксонға іс жөндеуші лауазымын ұсынады.

Үшінші маусым

Үшінші маусымнан бастап Найджел Беннетт пен Питер МакНилл, Франк Элсингер және Рей Донахью рөлдерінде, алғашқы екі маусымда эпизодтық рөлдерде ойнағаннан кейін, титрлерге қосылады. Питер Эксон мен Кертис Ролинс Аркты зерттеуді жалғастырып, Антонды қайтаруға тырысады. Питер Линдсейді командаға оралуға көндіргенде, Праегар да командаға қайта оралады. Антон ақырында Аркадан оралып, ауыр күйде ауруханаға түседі. Антонның қайтыс болған деп есептелген әйелі де Аркадан оралады. Николь Хендрикстің оралуы 12 жыл бұрынғы оқиғаны ашады, онда Антонның әйелі мен қызы автокөлік апатынан кейін жоғалып кеткен. Үшінші маусымның екі бөлімдік финалында, "Мәңгілік және бір күн" атты эпизодта Майкл Келли оралып, командаға "Төраға" туралы хабарлайды – зұлым және өлімсіз деп саналатын, Veritec, Tessler Industries және O.S.I.R. сияқты өзара байланысты компанияларды бақылайтын құпия тұлға. Содан кейін олар құпия іс бастап, Төрағаның кім екенін анықтап, шайтанды айдап шығарады. Үшінші маусымның соңы көптеген басты кейіпкерлердің соңғы рет көрінуімен аяқталады, олардың ішінде Кертис Ролинс, Фрэнк Элсингер, Рей Донахью, Леннокс К. Купер және Майкл Келли бар.

Төртінші маусым

Төртінші маусымнан бастап Найджел Беннетт пен Питер МакНилл ашылу титрлерінен алынып тасталды, ал Су Гарай доктор Клэр Дэвисон рөлінде, алғашқы үш маусымда эпизодтық рөлдерде ойнағаннан кейін ашылу титрлеріне қосылды. Джоан Ванникола Миа Стоун рөліне қосылды. Елсингер кеткен соң Антон Хендрикс Операциялар директоры лауазымын қабылдады және маусым бойында тергеулерге өте сирек қатысады. Хендрикс іс менеджерлерін ауыстырып отырады, соның салдарынан Питер, Линдси және Мия әртүрлі істер бойынша іс менеджерінің міндетін орындайды. Маусымның бесінші эпизодында, "883" атты эпизодта Мэтт Прагер өліміне әкелетін вирус жұқтырады. Команда жаңа әлемді жайлауды жоспарлап отырған құпия жобаны жасайды. Прагер жаңа әлемге барса ғана өмір сүре алатынын біледі. Ол келіскеннен кейін, қызы Данамен және О.С.И.Р. командасының қалған бөлігімен көз жасымен қоштасады және қоштасу қадағасын қалдырады. Келесі эпизодтан бастап Мэтт Фревер ашылу титрлерінен алынып тасталады, ал Нэнси Энн Сакович бірінші болып тізіледі. Маусымның 18-ші эпизодында, "Регенерация" атты эпизодта, өлген деп есептелген Коннер Дойл оралып, ғимарат жарылғанға дейін оны құтқарып алғанын, содан кейін үш жыл Сибирде тұтқын болып, алғашқы миссия кезінде жұқтырған шетелдік паразиттерді зерттеу үшін зерттеу орталығында ұсталып тұрғанын айтады. Ол "Регенерация жобасы" бойынша тергеуге көмектесу үшін оралады, онда гендік өзгертілген әйел өзін-өзі жазуға қабілетті, бірақ оны басып алып, оны қатыгез ететін шетелдік ДНК-сы бар. Линдси оның жасушалары Лилитті жасау үшін қолданылғанын және ол Линдсидің барлық естеліктерін сақтайтынын біледі. Коннер Лилиттің адамдық жағын жақсарту үшін Линдсейдің жасушаларын оған құюды ұсынады. Қан құю кезінде Лилит жүкті екені, Коннерде шетелдік ДНК бар екені және олардың шетелдік баласын құтқаруға тырысатыны анықталады. Питер мен Антон қауіпсіз зертханаға уытты газ жіберіп, Коннер мен Лилитті өлтіреді. Төртінші маусымның финалында, "Тас армандары" атты эпизодта, Миа Стоун О.С.И.Р-ға келген кезде Антон Хендрикс жүргізген құпия экспериментке ұшырағанын білеміз. Эксперименттің мақсаты – паранормальдық тергеудің тергеушіге тигізетін әсерін анықтау. Антон технологияны Мияға сынап көреді, бұл оларға ішкі көзбен көретін суреттерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Тест кезінде Антон Мияны гипнозға түсіріп, оның өткен оқиғаларды еске түсіруіне көмектеседі, содан кейін олар мониторда көрінеді. Тест күшейген сайын оның жүрек соғысы жеделдеп, миының функциясы бұзылады және зертханадағы барлық шынылар жарылады. Эпизодтың соңғы көрінісінде Мия Антонмен алғаш кездесіп, экспериментке қатысуға келіседі. Эксперимент нәтижесінде Мияның қайтыс болғаны белгісіз.

Сын

1997 жылы Скептикалық тергеу комитеті Дэн Айкройдқа (жеке келмегендіктен) "Psi Factor" бағдарламасын жүргізгені және "паранормальдық құбылыстар туралы ұзақ жылдар бойы насихаттағандығы" үшін "Сөндірілген шам" сыйлығын табыс етті. Сыйлық салтанатынан кейін CSI мүшесі Джо Никель Айкройдқа "Psi Factor" бағдарламасында көрсетілген "істердің" негізгі зерттеулерін сұрап хат жазды, әсіресе NASA ғалымдарының "метеор құлауын зерттеу кезінде қаза тапқандығы және алып жұмыртқалар табылған, олар инкубацияланып, шошқадай үлкен блоха тудырғандығы" туралы мәлімдемеге қатысты.