Кіріспе

Ағаш түрі Cananga odorata, иланг-иланг ('/iː//l//æ//ŋ// /'/iː//l//æ//ŋ/ EElangEElang) немесе кананг ағашы деп аталады, Филиппин, Малайзия, Индонезия, Жаңа Гвинея, Соломон аралдары және Австралияның Квинсленд штатында табиғи түрде өсетін тропикалық ағаш. Ол сондай-ақ Таиланд пен Вьетнамның кейбір аймақтарында кездеседі. Гүлдерінен (оларды да "йланг-йланг" деп атайды) алынатын эфир майлары үшін құнды, олардың күшті гүлдік хош иісі бар. Иланг-иланг парфюмерия индустриясында ең көп қолданылатын табиғи материалдардың бірі, сондықтан оған "Парфюм королевасы" деген ат берілген. Артаботрис hexapetalus (синонимі A. odoratissimus) – сол тұқымдасқа жататын, ағаш тәрізді, мәңгі жасыл, өрмелегіш өсімдік, ол да парфюмерия үшін қолданылады.

Этимологиясы мен номенклатурасы

Ylang ylang атауы – бұл ағаштың тагалог тіліндегі атауының испан тіліне аудармасы, ilang ilang – "жабайы табиғат" деген мағына беретін ilang сөзінің қайталануы, бұл ағаштың табиғи өсетін жеріне сілтеме жасайды. Жиі кездесетін қате аударма – "гүлдердің гүлі". Малай тілінде ол кэнанг деп аталады, бұл Proto Malayo Polynesian *kanaŋa сөзінен шыққан. Оның дәстүрлі полинезиялық атаулары: Матаой (Кук аралдары), Мохокой (Тонга), Мосоой (Самоа), Мотоой (Гавайи) және Мокосой, Мокасой немесе Мокохой (Фиджи). Басқа дәстүрлі атауларының бірі – сампанги (телугу).

Сипаттама

Cananga odorata – ананасея тұқымдасына жататын, жылдам өсетін ағаш. Оның өсу жылдамдығы жылына бір метрден асып, қолайлы климатта орташа биіктігіне жетеді. Cananga odorata var. fruticosa, шағын иланг-иланг, кішкентай ағаш немесе тығыз бұта ретінде өседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл өсімдік теңіз жағалауындағы Оңтүстік-Шығыс Азия мен Жақын Океанияда, Филиппин, Малайзия, Индонезия, Жаңа Гвинея, Соломон аралдары және Австралияның Квинсленд штатында табиғи түрде өседі. Сонымен қатар, Таиланд пен Вьетнамның кейбір аймақтарында да кездеседі. Бұл өсімдік Тынық мұхиты аралдарында, Оңтүстік Азияда, Африка мен Американың басқа тропикалық аймақтарына әкелінген. Полинезия, Меланезия, Микронезия және Комор аралдарында да өседі. Толық немесе жартылай күнге түсетін жерлерде өседі және туған жері – тропикалық ормандардың қышқыл топырағын жақсы көреді. Иланг-иланг консервациялық жағдайларда қоңыржай климатта да өсіріледі. Мадагаскарда Hewittia malabarica түрімен бірге плантацияларда жер жамылғыш ретінде өсіріледі. Сулавесилік қызыл түймелі мүйізді бұта C. odorata тұқымдарын таратуға тиімді көмектеседі.

Қолданылуы

Эфир майы ароматерапияда қолданылады. Ол жоғары қан қысымын басады, тері проблемалары үшін май бездерінің жұмысын қалыпқа келтіреді және құмарлықты қоздыратын зат саналады. Иланг-иланг майы шығыс немесе гүлдік тақырыптағы парфюмерияда кеңінен қолданылады (мысалы, Chanel No. 5). Иланг-иланг гүл, жеміс және ағаш иістерімен үйлесімді. Индонезияда жаңа үйленген жұбайлардың төсегіне иланг-иланг гүлдерін төсейді. Филиппинде оның гүлдері, сампагита гүлдерімен бірге, әйелдер мойнына тағатын әшекей (лей) ретінде тізіледі және діни бейнелерді безендіру үшін қолданылады. Иланг-иланг эфир майы 1998 жылы Комор аралдарының жылдық экспортының 29% құрады. Иланг-иланг Мадагаскарда өсіріліп, эфир майы үшін бүкіл әлемге экспортталады. Иланг-иланг эфир майы макасар майының негізгі құрамының бірі болып табылады.

Сипаттамалары

Йланг-йлангтың хош иісі бай және терең, резеңке мен құймақтың ноталары бар, жасмин мен неролидің иістерімен жарықтанады, сондықтан оны кейде ауыр, тәтті деп сипаттайды және жемісті гүлді хош иісі сезіледі. Гүлдің эфир майы гүлдерді бумен айну арқылы алынады және айнымалы уақытына қарай әртүрлі сапаға бөлінеді (экстра, 1, 2 немесе 3). Йланг-йланг майының негізгі хош иісті компоненттері – бензил ацетаты, линалоол, п-крезил метил эфирі және метил бензоаты, олар оның ерекше иісі үшін жауапты.