Кіріспе
Американдық бейсболшы (туған 1971)
Джейсон Гилберт Джанби (/dʒ//i/'/ɑː//m//b//i/; туылған 8 қаңтар 1971) – американдық бұрынғы кәсіби бейсболшы, бірінші базадан ойнаған және тағайындалған соққышы. 1995 жылы басталган MLB карьерасында Джанби «Окленд Атлетикас», «Нью-Йорк Янкис», «Колорадо Рокис» және «Кливленд Индианс» командалары үшін өнер көрсетті. Ол қасіретті MLB ойыншысы Джереми Джанбидің үлкен ағасы. Джанби 2000 жылы «Атлетикас» командасымен бірге Америка лигасының (AL) ең құнды ойыншысы атанды, бес рет All-Star атанды, төрт рет лигадағы ең көп жүріс жасаған ойыншы, үш рет базаға шығу көрсеткіші бойынша көшбасшы болды, сондай-ақ бір рет екі база соққысы және соққылау пайызы бойынша жеңіске жетті; ол екі рет «Күміс соққы» сыйлығын жеңіп алды. Джанби карьерасы кезінде өнімділікті арттыратын препараттарды қолданғаны үшін көпшілік алдында өтініш айтты.
Ерте өмір
Джанби Калифорния штатының Ковина қаласындағы Қасиетті Жүрек жеке католик мектебінде оқыды. Содан кейін ол өзінің туған қаласы Вест-Ковинадағы Саут-Хиллз орта мектебіне қабылданды, онда ол үш түрлі спорттан өзгеше қабілет көрсетті. Джанби бейсбол командасының құрамында болды, онда оның ағасы Джереми және үш болашақ жоғары лига ойыншысы: infielder Shawn Wooten, pitcher Aaron Small және Cory Lidle де ойнады. Ол үш жыл бойы жастар бейсболында .386 көрсеткішпен ойнап, командасын соңғы сыныпта штаты бойынша финалға жеткізді. Ол бейсбол және баскетболдан ең құнды ойыншы деп танылды. Америкалық футболда ол лига бойынша үздік квотербек болды. Джанби 1989 жылғы MLB драфтында Милуоки Брюэрс командасымен 43-ші раундта (жалпы 1118-ші) таңдалды. Ол келісімге қол қоймады және колледжге оқуға түсті.
Колледж мансабы
Джанби Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы мемлекеттік университетінде оқыды, онда Лонг-Бич штатының 49ers бейсбол командасы үшін колледж бейсболында өнер көрсетті. Джанби Аляска бейсбол лигасының «Аляска Голдпаннерс» командасында жазғы студенттік бейсбол ойнады.
Драфт және кіші лигалар
1992 жылы бейсбол лигасының драфтында «Окленд Атлетикасы» Джанбиді екінші раундта (жалпы 58-ші нөмірмен) таңдады. Ол сол жылы «Созерн Орегон А'с» командасымен қысқа маусымдық Single A лигасындағы «Солтүстік-Батыс лигасы» құрамында ойнады, онда 13 ойында .317 көрсеткіш көрсетті. 1992 жылы Барселонада өткен Олимпиада ойындарында төртінші орын алған АҚШ ұлттық бейсбол құрамасының мүшесі болды. «Атлетикс» 1993 жылы Джанбиді көктемгі жаттығуға шақырды. Одан кейін 1993 жылғы маусымды «Окленд Атлетикасының» Single A фермалық командасы «Модесто А'с» құрамында өткізді. Джанби сонымен қатар Оңтүстік лигасындағы «Хантсвилл Старс» және Гавайи қысқы бейсбол лигасының «Кауаи Эмеральдс» командаларында ойнады.
Окленд Атлетикасы (1995-2001)
Джанби 1995 жылы «Атлетика» командасы сапында жоғары лигада дебют жасады. Бастапқыда кейде аутфилдер, үшінші база және бірінші базада ойнаған Гиамби 1997 жылы Марк МакГвайрдың «Сент-Луис Кардиналс» командасына өткеннен кейін бірінші базадағы негізгі орынды иеленді. 1998 жылы Гиамби 27 хомран соқты, 110 ұпай жинады және .295-ке дейін соққының орташа көрсеткішін жеткізді. 1999 жылы Джанби 33 хомран, 105 жүгіру (лигада екінші орын) және 123 RBI (алтыншы орын) жинап, .315-ке дейін соқты. Ол MLB ең құнды ойыншы сыйлығы үшін дауыс беруде сегізінші орынды иеленді. Джанби 2000 жылғы маусымның ашылу ойынында 3 сәуірде екі хомран соқты, бұл «Атлетика» тарихында алғашқы рет болды. 2000 жылғы маусымда ол лигадағы базаға шығу көрсеткішімен (.476; лига көшбасшысы) және жүгірулер санымен (137; жеке рекорд және 1991 жылдан бері АЛ-де ең көп көрсеткіш) көш бастады. Ол .333 (.333-ке дейін соқты, лигада жетінші орын), 43 хомран (екінші орын, мансабындағы ең жоғары көрсеткіш), 137 RBI (төртінші орын, мансабындағы ең жоғары көрсеткіш), 108 ұпай (10-шы орын) және .647 слаггинг көрсеткішімен (үшінші орын) көзге түсті. Джанби Фрэнк Томасты аз айырмамен жеңіп, Американдық лиганың ең құнды ойыншысы атағын жеңіп алды. Оның 2001 жылғы маусымдағы көрсеткіші де шамалы ерекшеленді. Ол екінші жыл қатарынан базаға шығу көрсеткішімен (.477; мансабындағы ең жақсы көрсеткіш және 1995 жылдан бері АЛ-дегі ең жоғары көрсеткіш) және жүгірулер санымен (129) лигада көш бастады. Сондай-ақ, ол слаггинг көрсеткішімен (.660; мансабындағы ең жақсы көрсеткіш), екі базалық соққылармен (47; мансабындағы ең жоғары көрсеткіш), базада болу уақытымен (320) және қосымша базалық соққылармен (87) де көшбасшы болды. Ол .342 (.342-ге дейін соқты, Американ лигасында екінші орын, мансабындағы ең жоғары көрсеткіш), 38 хомран (жетінші орын), 109 ұпай (алтыншы орын) және 120 RBI (сегізінші орын) жинады. Ол қасақана жүгірулер саны бойынша (24) лигада екінші орынды иеленді, мансабында осы көрсеткіш бойынша алғашқы ондыққа енген жалғыз жағдай. Ол MVP дауыс беруде Ичиро Судзукиден аздап қалып, екінші орынды иеленді және күміс Slugger сыйлығын жеңіп алды. Екі жыл қатарынан ол «Атлетика» командасын плей-оффқа шығарды, бірақ екі рет те Американдық лиганың дивизиондық сериясында «Нью-Йорк Янкиз» командасына бес ойында жеңілді.
Нью-Йорк Янкиз (2002-2008)
2001 жылдың 13 желтоқсанында Джанби Нью-Йорк Янкиз клубымен жеті жылдық 120 миллион долларлық келісімшартқа қол қойды. Янки командасының ережелеріне сәйкес, Джанби ұзын шашын қырқып, қасқырларын қырқып алды. Бұл келісім көптеген «Атлетикс» жанкүйерлерін ренжітті, олар өздерінің команда жетекшісінің кетуіне көңілі толмады. Джанби Нью-Йорк Оуклендке барған сайын «А» жанкүйерлерінің қаһарына ұшырады. 2005 жылы 14 мамырда ойын кезінде ол дугатка қайтып бара жатқанда, оған ашулы жанкүйер сыра лақтырып жіберді. 2002 жылы Джанби Нью-Йоркпен шайқасты жалғастырды. Ол екінші жыл қатарынан лигадағы базаға шығудың ең көп санымен (300), 109 жүріс (екінші орын), .435 OBP (үшінші орын) және 15 HBP (үшінші орын) көрсеткіштерімен көзге түсті. Сондай-ақ, ол 41 хомран (төртінші орын), 120 жүгіру (төртінші орын; мансабындағы ең жоғары көрсеткіш) және .598 slugging пайызымен (төртінші орын) көзге түсті, 122 ұпай (бесінші орын) әкелді және .314 (алтыншы орын) соқты. Ол AL MVP дауыс беруде бесінші орынды иеленді және тағы да Silver Slugger сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ «үлкен шлемді» соқты – Twins клубына қарсы 13–12 есебімен жеңіске жеткен, жаңбырға толы қосымша таймдағы соңғы соққы. 2003 жылы орташа көрсеткіші .250-ге дейін төмендесе де, ол лигадағы жүріс саны бойынша (129) үшінші рет, HBP (21) және базаға шығудың пайызы бойынша (19.4%) көшбасшы болды, өте жоғары базалық пайызын сақтап қалды (.412; лигада үшінші орын), 41 хомран соқты (төртінші орын) және 107 RBI (сегізінші орын) көрсетті. Сондай-ақ, ол ұшқыш доп пайызы бойынша (52.0%) бас лигада екінші орынды иеленді. Ол үлкен лигадағы ең шыдамды соққышылардың бірі болды. Сонымен қатар, ол лигадағы страйк-ауттар саны бойынша (140) көшбасшы болды, бұл көрсеткіш бойынша лиганың алғашқы ондығына енген жалғыз маусым. 2004 жылдың 30 шілдесінде сараптама нәтижелері Джанбидің қатерлі емес ісігі бар екенін растады, ол оны мүгедектер тізіміне енгізді. Ол ісігін емделіп, 14 қыркүйекте Канзас-Сити Роялс клубына қарсы ойынға командаға оралды. Сол жылы Джанби 2004 жылғы MLB All-Star ойынындағы бастапқы бірінші базалық ойыншы ретінде дауыс берді, бірақ жылды .208 орташа көрсеткішпен және 12 хомранмен аяқтады. Джанбидің 2004 жылғы өнертабысы соншалықты нашар болғандықтан, ол Янкилердің плей-офф тізіміне қосылмады. 2005 жылғы маусымның ортасында Джанби мансабында қайта жанданды. 31 шілдеде ол Лос-Анджелес Энджелс клубының Эстебан Яннан өзінің 300-ші мансаптық хомранын соқты. Бұл оның айдағы 14-ші хомраны болды, ол Микки Мантлмен теңесіп, Янкилердің шілде айындағы хомрандар бойынша рекордын жаңартты. Джанби 2005 жылғы маусымды базаға шығу пайызы бойынша (20.6%) лигада көшбасшы болып аяқтады және мансабында төртінші рет Американдық лигадағы жүріс саны бойынша (109) көшбасшы болды, сондай-ақ үшінші рет OBP бойынша (0.440, сондай-ақ ұшқыш доп пайызы 47.7%; MLB-де Тодд Хелтоннан кейін екінші орын) көшбасшы болды, ал OPS 0.975 болды, ол оны AL-де бесінші орынға қойды. Ол 32 хомран соқты (лигада 10-шы орын), мансабында 30-дан астам хомран соққан жетінші рет, ал HBP бойынша (19) және хомранға жету үшін қажетті соққылар саны бойынша (13.0) төртінші орынды иеленді. Джанби «Жылдың қайта оралған ойыншысы» атанды. 2006 жылы Джанби сәуір айындағы айдың үздік ойыншысы атанды, ол .344 соққысын 9 хомранмен және 27 ұпаймен аяқтады. Алайда, ол 2006 жылғы Американдық лиганың жұлдыздар тізіміне енбеді. Ол маусымды базаға шығу пайызы бойынша (19.8%) көшбасшы және лигадағы қабылданған питчтер саны бойынша (64.4%) екінші орынды иеленді, 110 жүріс, 16 HBP және ПА-ға (4.37) питчтер саны бойынша көшбасшы болды, бесінші хомранға (12.1), алтыншы базаға шығу пайызы (.416), жетінші хомран (37) және slugging пайызы (.558), сегізінші қасақана жүріс (12) және тоғызыншы RBI (113) көрсетті, тек 139 ойында (олардың жартысы DH-де, жартысы 1B-де) екінші жыл қатарынан ойнағанына қарамастан. Ол хиттер санымен тең RBI көрсеткішін көрсетті және мансабында үшінші рет страйк-ауттан көп жүрді. 2007 жылы жарақаттан кейін Джанбидің көрсеткіштері күрт төмендеді, ол 14 хомранмен және 39 RBI-мен .236 соқты. Ол 83 ойында ғана ойнады, оның 53-і атаулы соққышы ретінде. 2008 жылғы маусымда Джанбидің бастауы жаман болды, ол бір айдан астам уақыт бойы .200-ден төмен соқты. Алайда маусымға қарай ол маусымды өзгертіп, команданың ең өнімді ойыншыларының біріне айналды. 2008 жылдың 3 қыркүйегінде Джанби Флоридада «Тампа Бей Рэйз» клубына қарсы ойын алдында қонақ үй бөлмесінің есігіне соқтығысты. Апаттан кейін ол көз жасын жарып алды, бірақ сол түні жарақаттан кейін ойнап, 1 шайбадан 4 шайбаға 1 шайба соқты, бұл серияның екінші ойында Янкилерге жеңіске жетуге көмектесті. 2008 жылдың 21 қыркүйегінде Джанби Янки стадионында Брет Гарднерді RBI синглмен ұрып, соңғы соққыны жасады. Джанби маусымды әр 14.3 соққыда гол соғумен аяқтады, Алекс Родригесті аз айырмашылықпен жеңіп, команданы бастап кетті. Ол 2008 жылы шұңқырдан гол соққан үш ойыншының бірі болды және оны екі рет жасаған жалғыз ойыншы. Алайда, 2008 жылдың 4 қарашасында Янкилер 2009 жылғы маусымда Джанбиге өздерінің опциясын ұсынбады, оны еркін агентке айналдырды.
Атлетикамен екінші кезеңі (2009)
2009 жылдың 6 қаңтарында Джанби «Окленд Атлетикасымен» келісімшартқа қол қоюға келісті. Ол келесі күні «А» клубына ресми түрде қайта қосылды және бұрынғы 16 нөмірі берілді. 2009 жылдың 25 сәуірінде «Атлетикасқа» оралғаннан кейін Гиамби алғашқы хоум-ранын соқты. 2009 жылдың 23 мамырында «Аризона Даймондбэкске» қарсы 8–7 есебімен өткен ойында Гиамби карьерасындағы 400-ші хоум-ранын соқты. 20 шілдеде ол жарақат алғандар тізіміне енгізілді. Ол кезде Гиамбидің басып беру көрсеткіші лигадағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі болды, ал Америка лигасы бойынша соққы беру пайызы төртінші ең төменгі көрсеткішті құрады.
Колорадо Рокиз таулары (2009-2012)
Плей-оффқа қатысу үшін тәжірибелі ойыншы іздеген «Колорадо Рокис» командасы 2009 жылдың 23 тамызында Джанбимен келісімге келді. Ол команданың «ААА» лигасындағы «Колорадо Спрингс Скай Сокс» клубына қосылды. Джанби жейдесінің нөмірін 23-ке таңдады. «Рокис» сапындағы алғашқы RBI-ін 2009 жылдың 1 қыркүйегінде, сол күні команда құрамын кеңейтіп, негізгі құрамға қосылғаннан кейін, алғашқы соққысында базаны толтырып, серіктей ойынмен (walk) жасады. Сол жылы ол шешуші соққылардың көптеген авторларының бірі болды, бұл «Рокис» командасын Ұлттық лиганың жолдамасы үшін күресте ұстап тұрды. Ол Колорадодағы жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды. 2010 жылдың 23 қаңтарында Джанби «Рокис» командасына қайта оралуға келісті. 12 қыркүйекте Джанби «Аризона Даймондбэкс» командасына қарсы ойында жеңіс әкелетін соққы жасады, бұл «Рокис» командасының жеңіс тізбегін 10 ойынға дейін ұзартты. «Колорадо Рокис» 2011 жылдың 17 қаңтарында Джанбиді 2011 жылғы маусымға дайындық лагеріне шақырумен команданың екінші лигасына қосып, келісім жасады. Джанби дайындық лагерінен өтіп, 2011 жылғы маусымның ашылу ойынына қатысты. 2011 жылдың 19 мамырында «Филадельфия Филлис» командасына қарсы өткен ойында Джанби бір ойында үш рет хоум-ран соқты, оның мансабындағы тұңғыш рет болды. Үш хоум-ранды ол алғашқы үш соққысында жасады. Джанби осындай жетістікке қол жеткізген екінші ең үлкен ойыншы; 41 жасында Стэн Музиал 1962 жылдың 8 шілдесінде бір ойында үш хоум-ран соққан ең үлкен ойыншы болды. 2012 жылғы маусымнан кейін Джанби бос агент мәртебесіне ие болды және «Рокис» командасының бас жаттықтырушысы лауазымына үміткерлердің бірі болды, бірақ бұл лауазым ақырында Уолт Вайсқа берілді. Джанбиге «Колорадо» командасының соққы жаттықтырушысы лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты.
Кливленд Индиандары (20132014)
2013 жылдың 9 ақпанында «Кливленд Индианс» командасы Гиамбимен кіші лигалық келісімшартқа қол қойды. Гиамби жазғы жаттығулардан кейін «Индианс» командасының негізгі құрамына ілікті. 2013 жылдың 29 шілдесінде Гиамби ойынды жеңіске жеткізетін соққыны (walk-off home run) соққан ең ескі ойыншы атанды. 2013 жылдың 24 қыркүйегінде «Ақ соққыларға» (White Sox) қарсы өткен ойында «Индианс» командасының жеңісіне үлкен үлес қосып, ол ең ескі ойыншы ретінде бұрынғы рекордын жаңартты. 2013 жылдың 31 қазанында Гиамбимен бір жылдық кіші лигалық келісімшартқа қайта қол қойылды. Келісімшартқа көктемгі жаттығуларға шақыру да кірді. 2014 жылдың 7 наурызында Эдвин Джексонның тастаған добынан Гиамби жарақат алды. Нәтижесінде қабырғасы сынды және ол маусымның алғашқы 18 ойынын қатыстыра алмады. 21 сәуірде ол қайтадан ойынға қосылды. 2014 жылдың 2 тамызында Гиамби Джим Томге 25 нөмірін берді, осылайша «Индианс» командасы бұл нөмірді ресми түрде зейнеткерлікке шығарды; сол күні Гиамби өзінің нөмірін 72-ге ауыстырды. Томге берген футболкасына Гиамби мынадай хабарлама жазды: «Джим, «Кливленд Индианс» тарихында сіздің формаңызды киген соңғы адам болғаным үшін мақтан тұтамын! – Джейсон Гиамби». Бұл құпия жанкүйерлерден, ойыншылардан, Томнің өзінен және оның отбасынан жасырылды, Том бір күндік келісімшартқа қол қойып, алғашқы допты лақтырғаннан кейін болды. 2015 жылдың 16 ақпанында Гиамби карьерасын аяқтағанын жариялады.
BALCO туралы аңыз
2003 жылдың соңында ФБР қызметкерлері Гиамбиді Бей-Ареа зертханасы кооперативінің (БАЛКО) тергеуі барысында, жаттықтырушы Грег Андерсоннан анаболикалық стероидтар алған деп саналатын бейсболшылардың бірі ретінде атады. 2004 жылдың желтоқсанында «Сан-Франциско Хроникл» газеті БАЛКО тергеуі бойынша 2003 жылғы сот алқасының алдындағы Гиамбидің куәлігін көргенін хабарлады. Газетте айтылғандай, куәлігінде Гиамби 2001-2003 жылдар аралығында бірнеше түрлі стероидтарды қолданғанын және 2003 жылғы маусымда өзіне өсу гормоны инъекциялағанын мойындады. 2005 жылғы маусымға дейінгі баспасөз конференциясында Гиамби бұқаралық ақпарат құралдары мен жанкүйерлерінен алдын ала кешірім сұрады, бірақ қандай үшін екенін нақты айтпады. Куәлікті заңсыз жариялаған адвокат кейіннен кінәсін мойындап, 2,5 жылға бас бостандығынан айырылды. Гиамби 2007 жылдың 16 мамырында тағы да кешірім сұрады, бұл жолы стероидтар қолданғаны үшін нақты айтып, спорттағы басқаларын да солай етуге шақырды. «Мен сол затты қолданғаным үшін қателестім», - деді ол USA Today газетіне. «Біз көп бұрын жасаған қатемізді мойындап, ойыншылар, клуб иелері, барлығымыз «Біз қате жасадық» деуіміз керек еді». Гиамбиден стероидтарды не үшін қолданғанын сұрағанда, ол: «Бір күні бұл туралы айтармын, бірақ қазір емес», - деп жауап берді. Гиамби Джордж Дж. Митчеллмен сөйлесті, бірақ Бад Селиг оны осыған мәжбүрледі. Содан кейін, 2007 жылдың желтоқсанында Митчеллтің баяндамасында Гиамби және оның інісі Джереми Гиамби де болды, ол да мансабында стероидтар қолданғанын мойындады. Барри Бондс жалған куәлік бергені туралы істе айыптау тарапы Джейсон мен Джереми Гиамбиді Бондстың 2009 жылғы наурыз айындағы сотта қарсы куәлік беру үшін шақыруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Жеке өмір
2002 жылдың 2 ақпанында Джямби Кристианға үйленді. Оның әйелі Brulee деп аталатын ішкі киім және үй киімдерінің дизайнері және иесі. Джямби Мексиканың Кабо-Сан-Лукаста орналасқан Casa Cielo иелерінің бірі (Остин, Техас штатындағы SCC Development компаниясының Скотт Дескинске де тиесілі). Бұл үй Педрегал таңбасының үстінде орналасқан. Оның бірлескен меншігіндегі мүлік 2019 жылы аукционға қойылды. Джямбидің бауырларының арасында 2022 жылы қайтыс болған бұрынғы жоғары лига ойыншысы Джереми Гиамби және Джули атты қарындасы бар.
Басқа медиа
Джанби 2007 жылы ESPN телеарнасында тұңғыш рет көрсетілген "The Bronx Is Burning" атты теледрамада такси жүргізушісі рөлінде де ойнады.