Кіріспе

Харьяна штатындағы қала, Үндістан. Карнал – Харьяна штатында орналасқан қала және Карнал ауданының әкімшілік орталығы. Қала 01 ұлттық тас жолында орналасқандықтан, байланыс жағынан жақсы қамтамасыз етілген. Қаланың оңтүстігінде Панипат және Сонепат қалалары, ал солтүстігінде Курукшетра және Ямунагар қалалары жатыр. Қаланың шығысында Ямуна өзені ағып өтеді, оның қарсы жағалауында Үттар-Прадеш штатының Сахаранпур және Шамли аудандары орналасқан. 1857 жылғы Үндістан көтерілісі кезінде Карнал қаласы Шығыс Үндістан компаниясы әскері үшін Делидегі пана ретінде пайдаланылды. 1739 жылы осы қалада Парсы патшасы Надир шаһ пен Моғол империясы арасында Карнал шайқасы болды.

Этимология

Қала өзін Үндістанның "Махабхарата" эпосынан танымал Карна кейіпкерімен байланыстырады.

Ежелгі

Біздің заманымыздың 6-шы ғасырының соңында бұл аймақ Танесардың Вардана әулетінің билігінде болды. VII ғасыр діни синкретизм кезеңі болды, себебі буддизм төмендеп, индуизм Индо-Ганг жазығында қайта жанданды. 770 жылдан 810 жылға дейін аймақ Бенгалдың Пала императорлары тұсында Канаудж билігінде болды. 836-885 жылдар аралығында Канаудждың Пратихара билеушісі Михира Бхожаның билігі Карналды қоса Пеховаға дейін жетті. Х ғасырдың басында Пратьяхара билігінің әлсіреуімен Томаралар тәуелсіздік алды. Томара әулетінің билеушісі Аманпал Томар Дели қаласын құрып, оны астана етіп белгіледі, оның құрамында Карнал және қазіргі Харьяна аймағы болды. Томаралар Шакамбари Чуахандарымен қақтығысқа түсті, бірақ XII ғасырдың ортасына дейін Харьяна елін билеуді жалғастырды, содан кейін Чхамана Вигнараджа IV оларды жеңді. Сатлуж және Ямуна арасындағы аймақ, Карналды қоса, бір жарым ғасыр бойы салыстырмалы бейбітшілікте өмір сүрді, бірақ Гази Махмудтың шабуылдары мен жаулап алулары болды. Мұхаммед Гори аймақты басып алған Тарани шайқасынан кейін аймақ Гуридтер билігіне көшті. 1526 жылға дейін Дели сұлтандығының құрамында болды. 1526 жылы Панипат шайқасында моғол императоры Бабур Дели сұлтаны Ибрахим Лодиді жеңіп, Солтүстік Үндістанның бір бөлігін, Дели мен Панипатты басып алды. Одан кейін Солтүстік Үндістанда Моғол империясын құрды. Карнал Моғол әкімшілігінің "Айн-и Акбари" еңбегінде Дели саркарының құрамындағы паргана ретінде тізімделген, императорлық қазынаға 5,678,242 дам табыс түсірді және 800 жаяу әскер мен 50 атты әскермен қамтамасыз етілді. 1739 жылы Парсы шаһы Надир шах Моғол империясына шабуыл жасады, ал Карнал танымал Карнал шайқасының орын алған жері болды, онда Надир шах Моғол императоры Мұхаммед шаһты шешуші түрде жеңді. Мұхаммед шаһ зор әскерімен Карналда мықты бекінілген лагерьде орналасқан болатын, бірақ оның жабдықталу жолдары Шаһ тарапынан тоқтатылды және ол қарсыласудан бас тартуға мәжбүр болды. 18 ғасырда сикхтер пайда болды. Карналдың маңызы Джинд мемлекетінің Раджа Гаджпат Сингх тұсында өсті, ол 1763 жылы қаланы басып алып, қабырға мен бекініс салған, және оның билігінде қала көлемі едәуір ұлғайды. 1764 жылдың 14 қаңтарында сикх басшылары Дуррани губернаторы Зайн-хан Сирхинді жеңіп, өлтірді және Панипатқа дейін созылған Сирхинд провинциясын, Карналды қоса, иеленді.

Қазіргі заманғы

Үндістанның тәуелсіздік күресі барысында Карнал қаласында Лала Ладжпат Рай төрағалық еткен аудандық саяси конференция өткізілді.

Мекемелер

"Свачх Сурекшан 2019" үкіметтік сауалнамасы бойынша 4000-нан астам қаланың ішінде Карнал қаласы 24-орынды (Харяна штатында бірінші) иеленді. Карнал қаласы Орталық үкіметтің "Смарт қалалар миссиясы" жоспары аясында "Смарт қала" ретінде дамытылатын 100 қаланың қатарына ілікті.

Білім

Сент-Тереза әйелдер монастырының жоғары сатыдағы мектебі. Қалпана Чавла атындағы мемлекеттік медициналық колледж. Пратап жекеменшік мектебі. Махарана Пратап егіншілік университеті. Пандит Дин Даяль Упадайя денсаулық ғылымдары университеті.