Кіріспе

Бүрханпур – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы қала. Бұл Мадхья-Прадеш штатындағы муниципалитет.

Бүрханпур – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы тарихи қала. Ол Бүрханпур ауданының әкімшілік орталығы. Қала Тапти өзенінің солтүстік жағасында, Мумбай қаласының солтүстік-шығысында және штаттың астанасы Бхопалдың оңтүстік-батысында орналасқан. Қала муниципалдық корпорация болып табылады.

Моғолдар дәуіріне дейінгі кезең

Бүрханпур 753–982 жылдар аралығында Раштракута әулетінің билігінде маңызды қала болған. Тапти өзені мен Асиргард бекінісіндегі қазба жұмыстары нәтижесінде тарихқа дейінгі дәуірге тән көптеген монеталар, қасиетті әйелдердің мүсіндері мен ғибадатханалар табылған. Дегенмен, Бүрханпур орта ғасырларда дамып, маңызға ие болды. 1388 жылы Хандеш Фаруки әулетінің сұлтаны Мәлік Насыр хан, Шейх Зайнуддиннің тілегі бойынша Бүрханпурді ашып, белгілі ортағасырлық суфи ғұламасы Бурхан уд Диннің құрметіне осы атпен атады. Бүрханпур Хандеш сұлтандығының астанасы болды. Кейіннен осы әулеттің тағы бір сұлтаны Миран Адил хан II (1457–1501 жылдары билік еткен) Бүрханпурда бекініс және бірнеше сарайлар салдырды. Оның ұзақ билігі кезінде Бүрханпур сауда және мата өндірісінің ірі орталығына айналды.

Моғолдар тұсында

1601 жылы моғол императоры Акбар Хандеш сұлтанатын аннексиялады және Бурханпур Хандеш субасының астанасы болды. Бұл Моғол империясының үш жаңа жоғары деңгейдегі провинциясының бірі болды, ол 1601 жылы (мысалы, 1869 жылғы Берар субасы және 1601-35 жылдардағы Ахмаднагар субасы) бастапқы он екі провинцияға қосылды, империя Деканның көп бөлігін бағындырған кезде. Қала Акбар мен Джахангирдің билігі кезінде Хандестің моғол губернаторы Абдул Рахим Хан и Хананның резиденциясы болды. Ол қалаға жаңа су құбырын, сондай-ақ бірнеше бақтарды салдырды. 1609 жылы моғол императоры Джахангир өзінің екінші ұлы Парвизді Деканның моғол провинцияларының губернаторы етіп тағайындады, ал ханзада Бурханпурды өзінің штабы және резиденциясы ретінде таңдады. Бурханпурдың айналасында көптеген тарихи ескерткіштер сақталған, олар негізінен ұлы моғол императоры Шах Джаханның билігіне жатады. Бурханпур – маңызды моғол бекінісі болды. Шах Джахан бұл қалада көп уақыт өткізді және Шахи Қиланың құрылысына көмектесті. Шахи Қила – Тапти өзенінің батысында орналасқан Бурханпурдағы сәнді сарай. Диван-и Аам және Диван-и Хас Қиланың террасасында салынған. Бүгінгі күні оның көп бөлігі сақталмаған, өйткені Қила көбінесе қираған. Дегенмен, сарайдың әлі де тұрған бөліктері тамаша мүсіндер мен ою-өрнектерді көрсетеді. Сарайдың басты тартымдылығы – хамам немесе патшалық монша. Бұл ғимарат Шах Джаханның әйелі Мүмтаз Махал үшін салынған, ол он төртінші баласын дүниеге келтірген кезде қайтыс болды. Дегенмен, бүгінгі күні де төбесінде көптеген күрделі суреттер бар. Олардың бірі – Тадж-Махалға шабыттандырған ескерткішті бейнелейді, ол оның соңғы бейіті болды. Ол алты ай бойы сол жерде жерленген, содан кейін басқа жерге көшірілді. Түпнұсқа қабір, Ахухана, бүгінде тозыққан. 1670 жыл шамасында Дауд хан Аурангзебтің билігі кезінде Хандеш провинциясының Субхадары (губернаторы) болды.

Маратхалардың жаулауы

1750 жылдары Хайдарабад низамын жеңген Садашиврао Бау басқаратын Маратха әскері қаланы бақылауға алды. Маратха империясы құлдыраған кезде қала Маратха сардары Холкар мен Синдияға берілді, ал 1818 жылы Маратхалар оны британдықтарға тапсырды.

География

Бүрханпур Мадхья-Прадеш штатының оңтүстік-батыс шекарасында, Тапти өзенінің жағасында орналасқан.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша, 2011 жылы Бурханпурдың халқы 210 886 адамды құрады, оның ішінде ерлер мен әйелдер саны тиісінше 108 187 және 102 699 адамды құрады. 0-6 жас аралығындағы халықтың саны 28 930 адамды құрады, оның ішінде 15 035 еркек, 13 895 әйел болды. Бурханпур қаласындағы сауатты адамдардың саны 147 056-ға жетті, бұл халықтың 69,7%-ын құрайды. Еркектердің сауаттылығы 73,3%, әйелдердің сауаттылығы 65,9% болды. 7 жастан асқан халықтың сауаттылық деңгейі 80,8%-ды құрады, оның ішінде еркектердің сауаттылығы 85,1%, әйелдердің сауаттылығы 76,3% болды. Жоспарлы касталар мен тайпалардың саны тиісінше 14 440 және 2 179 адамды құрады. 2011 жылы Бурханпурда 38 118 шаңырау болды. Халықтың 50,5%-ы ислам дінін, 45,8%-ы индуизм дінін ұстанады, ал сикхтер мен христиандардың саны аз.

Өнеркәсіп саласы

Бүрханпур тоқыма өнеркәсібімен танымал. Штаттағы электр тоқымашылық өндірісінің ең ірі орталығы осы қала. Сонымен қатар, қалада бір ҰТК (Ұлттық тоқыма корпорациясы) жобасы бар. Бүрханпурда интерлининг маталары, Grey Markin, ақталған дхоти, камбрик, электр тоқыма матасы, бакрам және басқа да мата түрлерімен танымал бірнеше тоқыма компаниясы орналасқан. Қала ішінде бірнеше мақта және май заводтары да бар.

Туризм

Бүрханпур бірнеше әулеттердің билігінде болғандықтан, тарихи маңызы бар көптеген көрікті орындары бар. Мұнда Тапти, Утавали және Мохна деген үш өзен ағып өтеді, сонымен қатар Бүрханпурға келгендерге табиғи көрікті жерлер де жеткілікті. Қаланың төрт кішкентай гаты бар. Әртүрлі халықтардың мекені болғандықтан, Бүрханпурда танымал гурудуара, мешіт, шіркеу және әлемдік деңгейдегі Дарға бар. Асиргарх қамалы – Ахир әулетінің Аса Ахир салған бұл қамалы тарихи архитектурасымен ерекшеленеді. Қамалды биік жерге салғандықтан, оны бағындыру қиын болған, қабырғаларының көп бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Ол Бүрханпур-Хандва тас жолында, Бүрханпурдан орналасқан. Шахи Қила – террасасында толыққанды бағы бар сирек кездесетін қамал. Ол Фаруки әулеті тұсында салынды және Шахжахан ұзақ жылдар бойы осы қамалмен биледі. Оның сүйікті әйелі Мүмтаз осы жерде қайтыс болды, және сол кезде ақ мрамор жетіспегендіктен жоспар тоқтатылғанға дейін Тадж Махалды Бүрханпурда салуға шешім қабылданған делінеді. Мүмтаздың денесі Тадж Махал толыққанша салынысқа дейін алты айға осы жерге жерленген. Жама мешіті – Жама мешіті тарихи ескерткіш және ғибадат ететін орын. Ол Ганди Чокта орналасқан. Жама мешітінің құрылысы Фаруки әулетінің кезінде басталды. Ескерткіштің құрылысы ұзаққа созылды және Фаруки басшысы Адил Шах қайтыс болғаннан кейін де жалғасты. Кейіннен император Акбар мешіттің құрылысын бақылап, аяқтады. Онда екі үлкен минарет, үш дөңгелек күмбез және симметриялық бағаналарындағы әсем өнер жұмыстары жақсы сақталған.