Кіріспе
Феликс Андриес Венинг Майнез (30 шілде 1887 – 10 тамыз 1966) – голланд физигі және геодезист. Ол гравитацияны өлшеудің жоғары дәлдікті әдісін (гравиметрия) ойлап тапқанымен танымал. Оның өнертабысының арқасында теңізде гравитацияны өлшеу мүмкін болды, бұл оны мұхит түбіндегі гравитациялық аномалияларды ашуға жеткізді. Кейіннен ол осы аномалияларды құрлықтардың қозғалысына байланысты деп түсіндірді.
Felix Andries Vening Meinesz (30 July 1887 – 10 August 1966) was a Dutch geophysicist and geodesist. He is known for his invention of a precise method for measuring gravity (gravimetry). Thanks to his invention, it became possible to measure gravity at sea, which led him to the discovery of gravity anomalies above the ocean floor. He later attributed these anomalies to continental drift.
Өмірбаян
Венинг Майнестің әкесі, Сёрд Анн Венинг Майнез, алдымен Роттердам, содан кейін Амстердам қалаларының мэрі болды. Феликс Гаагада дүниеге келіп, қорғалған ортада өсті. 1910 жылы Делфт қаласында азаматтық инженерия мамандығын бітірді. Сол жылы ол Нидерландтың гравитациялық зерттеулерінде жұмыс істей бастады. 1915 жылы ол сол кезде қолданылған гравиметрлердің кемшіліктері туралы диссертация қорғады. Содан кейін Венинг Майнез KNMI (Нидерландтың Корольдік метеорологиялық институты) құрастырған жаңа гравиметрді жобалады. Аппаратта бір тіректе орналасқан, бірақ қарама-қарсы фазада қозғалатын екі бірдей маятник болды. Айналар мен жарық сәулелері арқылы екі маятниктің амплитудасының айырмашылығы пленкаға түсірілді. Венинг Майнез көлденең үдеулердің (мысалы, қайықтағы толқындар) екі маятниктің амплитуда айырмашылығына әсер етпейтінін анықтады. Осылайша, тіркелген айырмашылық теориялық, бұзылмаған маятниктің амплитудасын көрсетті. Енді гравитацияны дәлірек өлшеуге мүмкіндік туды. Венинг Майнез Нидерландтың барлық аймақтарында гравитацияны өлшеумен айналысты, осы мақсатта 51 бақылау станциясынан тұратын желі құрылды. Бұл жоба сәтті аяқталды, соның нәтижесінде ол теңізде де өлшеулер жүргізуге бел буды. «Серпіліс» ілінісінде орналасқан жаңа гравиметр жасалды. Эксперимент сәтті өтті. Теңізде гравитацияны өлшеу енді мүмкін болды. 1923 және 1929 жылдар аралығында бойы биік (2 метрден астам) Венинг Майнез шағын суасты кемелеріне мініп, қиын жағдайлардағы экспедицияларға қатысты. Оның мақсаты геоидтің және Жердің нақты пішінін анықтау болды. 1935 жылы HNLMS K XVIII суасты кемесімен жасаған экспедициясы фильмге түсірілгенде, Венинг Майнез голланд кинопубликасының сүйіктісіне айналды. Сонымен қатар, оның зерттеулері халықаралық ғылыми қауымдастықтың назарында болды. 1927 жылы ол Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1927 жылы ол Утрехт университетінде геодезия, картография және геофизикадан жартылай штатты профессор болды, ал 1937 жылы Делфт Технологиялық университетінде толық профессор атанды. 1936 жылы Говард Н. Поттс медалімен және кейінірек бірнеше маңызды геологиялық сыйлықтармен марапатталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Венинг Майнез голланд қарсыласының қозғалысына қатысты. Соғыстан кейін ол профессорлық қызметін жалғастыра алды. 1945 жылдан 1951 жылға дейін KNMI директоры болып жұмыс істеді. 1948 жылдан 1951 жылға дейін Венинг Майнез Халықаралық геодезия және геофизика одағының президенті болды. 1957 жылы зейнеткерлікке шығып, 1966 жылы Амерсфорт қаласында қайтыс болды.
Зерттеулер мен жаңалықтар
Оның экспедицияларынан алынған мол деректер сол кездегі басқа да голланд ғалымдары – Дж. Х. Ф. Умбгроув, Б. Г. Эшер және Ф. Х. Куэненмен бірге талданды және талқыланды. Нәтижелері 1948 жылы жарияланды. Маңызды жаңалық – мұхит шұңғымалары бойындағы созылған теріс гравитациялық аномалия белдеулерінің және Үнді мұхитының геоидтік төмендігі деп аталған үлкен дөңгелек аномалияның табылуы болды. Құрлықта да, теңізде де орташа гравитация күші бірдей болды, бұл изостазия принципімен сәйкес келеді. Венинг Майнезді ерекше қызықтырған нәрсе – мұхит шұңғымалары болды. Белсенді вулканизмнің, үлкен теріс гравитациялық аномалиялардың және жер бедерінің күрт өзгеруінің бірдей кездесуін тек Жер қыртысы осы жерлерде біріне-бірі қысылып, жиырылған деп есептеу арқылы түсіндіруге болады. Геофизик ретінде ол қыртыстың мұндай масштабта деформацияға ұшырау үшін тым қатаң деп санды. Оның ашқан жаңалығы 1950 жылдары тақталар тектоникасы теориясының дамуымен ғана түсіндірілді.