Кіріспе
1714 жылғы кемелік хронометрлер үшін британдық сыйлық, 2014 жылы құрылған ынталандыру сыйлығы конкурсы.
the inducement prize contest established in 2014
Ұзындық сыйлықтары – бұл Ұлыбритания үкіметінің теңізде кемелердің ұзындығын дәл анықтау үшін қарапайым және практикалық әдіс табуға ұсынған ынталандыру сыйлықтары жүйесі. 1714 жылы Парламент қабылдаған заң (Ұзындық туралы заң) арқылы құрылған сыйлықтарды Ұзындық кеңесі басқарды. Бұл мәселені шешу үшін ұсынылған алғашқы сыйлық емес еді. Испанияның Филипп II 1567 жылы, Филипп III 1598 жылы 6000 дукат және зейнетақы, ал Нидерландтың Генералдық штаты көп ұзамай 10 000 флорин ұсынды. 1675 жылы Роберт Гук өзінің серіппелі сағаттағы ойлап тапқандығы үшін Англияда 1000 фунт стерлинг сыйлық алуға өтініш білдірді. Алайда, бұл үлкен сомалар ешқашан жеңіліп көрген жоқ, бірақ маңызды жетістіктері үшін бірнеше адамға кішігірім сомалар берілді.
Негізгі дерек: ұзындық проблемасы
Ұзындықты өлшеу адамдар трансокеандық сапарларды бастаған кезде күрт айқындалған мәселе болды. Енін анықтау күннің ортатұстағы биіктігі арқылы, күннің сол күнгі жарық сызығын көрсететін кестелердің көмегімен салыстырмалы түрде оңай болды. Ал ұзындықты анықтау үшін алғашқы мұхит саяхатшылары кеменің бағыты мен жылдамдығын белгілі бір уақыт аралығында есептеуге негіделген, яғни «өлген есептеуге» сүйенуге мәжбүр болды (мұның көп бөлігі кеме капитанының және/немесе навигатордың сезімталдығына негізделген). Бұл ұзақ сапарларда, құрлық көрінісінен тыс жерде дәл болмады және мұндай сапарлар кейде трагедиямен аяқталды. Ұзындықты дәл анықтау, сондай-ақ, дұрыс «магниттік ауытқуды» анықтау үшін қажет болды, яғни, Атлант және Үнді мұхиттарының маңызды сауда ендіктерінде 10 градусқа дейін өзгешеленетін магниттік солтүстік пен нақты солтүстік арасындағы айырманы анықтау үшін. Сондықтан теңізде ұзындықты анықтаудың тиімді жолын табу ең маңызды мәселе болды. Ұзындық заңы теңіздегі ұзындықты анықтау мәселесін ғана қарастырды. Құрлықтағы ұзындықты 17 ғасырдан бастап Юпитердің Галилей айларын астрономиялық «сағат» ретінде пайдалану арқылы шамалы дәлдікпен анықтауға болады. Айларды құрлықтан байқау оңай болғанмен, кеме палубасынан оларды сенімді түрде байқауға жасалған көптеген әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1714 жылы Англияда Ұзындық заңы қабылданғанға дейін көптеген еуропалық елдер ұзақ мұхит сапарлары үшін навигациялық дәлдікті арттыру мәселесін ғасырлар бойы зерттеді. Португалия, Испания және Нидерланды 1598 жылдан бастап ұзындық мәселесін шешуге қаржылық көмек ұсынды. Ұзындық мәселесін шешу, негізінен, үш санатқа бөлінді: құрлықтық, аспандық және механикалық.
Сыйлықтарды белгілеу
1700-ші жылдардың басында бірнеше теңіз апаттары болды, соның ішінде 1707 жылы Силли аралдарында теңіз кемелерінің эскадрильясының құлауы болды. Сол кезде математик Томас Экс өзінің өсиетімен "шынайы географиялық ұзындықты" анықтауға бағытталған зерттеулер үшін 1000 фунт стерлинг сыйлық тағайындалды, сондай-ақ әлемдік карталарды түзетумен айналысатын ғалымдарға жыл сайын ақша төленуі тиіс болды. 1713 жылы Уильям Уистон мен Хамфри Диттонның ұзындыққа қатысты ұсынысы Парламент сессиясының ашылуында талқыланғанда, ұзындық мәселесіне деген жалпы түсінік парламенттік комиссия құруға және 1714 жылдың 8 шілдесінде Ұзындық заңының қабылдануына әкелді. 1 градусқа дейін (экватордағыдай) ұзындықты анықтауға қабілетті әдіс үшін £10,000 (2020 жылы £-ға баламалы). 40 минут ішінде ұзындықты анықтауға қабілетті әдіс үшін £15,000 (2020 жылы £-ға баламалы). 30 минут ішінде ұзындықты анықтауға қабілетті әдіс үшін £20,000 (2020 жылы £-ға баламалы). Бұған қоса, жағалауға 80 географиялық миль (кемелер үшін ең қауіпті аймақ) қашықтықта жұмыс істейтін әдіс тапқандарға, сондай-ақ тәжірибе жүргізу үшін қаржылық көмекке мұқтаж болатын перспективті идеялар ұсынғандарға сыйлықтар ұсынылды. Ұсынылған әдістерді сынау үшін, олар Ұлыбританиядан Батыс Индияның кез келген портына (шамамен алты апта) теңіз арқылы саяхат жасау арқылы, жоғарыда көрсетілген шектерден аспайтын ұзындықты сақтап қалу керек болды. Сондай-ақ, үміткерлер өз әдісінің дәлдігін, бұрыннан белгілі болған құрлықтағы нысанның ұзындығын анықтау арқылы көрсетуге тиіс болды. Парламенттік комиссия Ұзындық кеңесін де құрды. Бұл сарапшылар тобы ұсынылған шешімдерді қарастырып, сыйлық деңгейлерінің талаптарына толыққанды жауап бермеген, бірақ қолдауға лайық деп табылған перспективті жобаларға 2000 фунт стерлингке дейін аванс беруге өкілеттік алды. Ұзындық кеңесі 100 жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеді. 1828 жылы ресми түрде таратылғанда, 100 000 фунт стерлингтен астам қаржы жұмсалған.
Белгілі де танымал иелері
Ұзындық туралы заң ұзындық мәселесін шешуге үлкен ынталандыру жасады. Кейіннен Эйлер және Майер сияқты сыйлық алғандардың кейбіреуі ақшаның ынталандыру емес, керісінше, навигация мен картографияның маңызды жетістіктері екенін жария түрде мәлімдеді. Кендалл мен Харрисон сияқты басқалары өз жұмысы үшін лайықты сыйақы алу үшін Ұзындық кеңесіне және басқа да мемлекеттік шенеуніктерге жүгінуге мәжбүр болды. Тағы да басқалары радикалды және іс жүзінде қолданылмаған теорияларды ұсынды, олардың кейбіреулерін Гарвардтың Хоутон кітапханасындағы жинақтан көруге болады. Аспаптарды және астрономияны жақсартуға бағытталған, іс жүзінде қолданылатын және қолданылмаған схемалар мен идеялар Ұзындық кеңесінің сандықтандырылған архивтерінде сақталған. Ұзындық кеңесі бір ретке 20 000 фунт стерлинг мөлшерінде сыйлық бермесе де, аспаптарды жақсартуға немесе атлас пен жұлдыздық карталарды жариялауға жасаған еңбектері үшін әртүрлі адамдарға сомалар ұсынды.
Сумма бойынша марапатталғандардың тізімі
Джон Харрисон – Басқармамен көп жылдық даулардан кейін жалпы сомада 23 065 фунт стерлинг сыйлық алды. Томас Мадж – 1777 жылы теңіз хронометрін жасағаны үшін 500 фунт стерлинг алдын ала алды, ал 1793 жылы арнайы комитет оның еңбектері үшін 3000 фунт стерлинг сыйлықты бекітті. Тобиас Майер – 1766 жылы "The National Almanac" басылымында жарияланған және Джеймс Кук саяхаттарында пайдаланған айлық арақашықтық кестелері үшін оның жесіріне 3000 фунт стерлинг сыйлық берілді. Томас Эрншоу – жылдар бойы хронометрлерді жобалау және жетілдіру үшін 3000 фунт стерлинг сыйлық алды. Чарльз Мейсон – Майердің ай кестелеріне қосқан үлесі мен оларды жетілдіргені үшін 1317 фунт стерлинг сыйлық алды.
Басқа ұсыныстар
Ұзындық комиссарларына ұсыныс білдірген екі әйел ғана белгілі – Элизабет Джонсон мен Джейн Сквайр. Келіп түскен ұсыныстар Лонгитудалық кеңестің сандықтандырылған құжаттарындағы хат алмасуларының ішінде табылуы мүмкін. Харрисонға 1737 жылы алғашқы 250 фунт стерлинг сыйақы берілді, бұл оның үміттенген H1 теңіз сағатын жетілдіруіне, нәтижесінде H2 құрылысына әкелді. H2 және H3 құрылысын жалғастыру және аяқтау үшін 1741–1755 жылдар аралығында 2000 фунт стерлинг сыйақы табысталды. 1760 жылдан 1765 жылға дейін Харрисон құрылыс, мұхиттық сынақтар және оның H4 теңіз сағатының нәтижелерімен байланысты түрлі шығыстар үшін 2865 фунт стерлинг алды. H4 құрылғысының көрсеткіштері түпнұсқа Ұзындық заңында көзделген ең жоғары сыйақының қажетті дәлдік деңгейінен асып түскеніне қарамастан, Харрисон құрылғысын жасау әдісін ашқаннан кейін 7500 фунт стерлинг (яғни 1762 және 1764 жылдары алған төлемдерді ескергенде 10 000 фунт стерлинг) сыйақы алды. Оған соңғы 10 000 фунт стерлинг төленуі үшін оның бір дана ғана машинасын қайта жасауға болатынын көрсетуі керек болды. Харрисон сұралған екі дананың орнына H4-тің бір данасын жасады, ал ол және оның отбасы мүшелері Лонгитудалық кеңес қосымша сыйақы туралы петицияларын қарастырмағаннан кейін Король Георг III-ге шағымданды. Парламент 1773 жылы 36 жыл ішінде жалпы сомасы 23 065 фунт стерлинг құрайтын төлем үшін 8750 фунт стерлинг сыйақы берді.
the performance of the H4 exceeding the accuracy requirement of the highest reward possible in the original Longitude Act, Harrison was rewarded £7,500 (that is, £10,000 minus payments he had received in 1762 and 1764) once he had revealed the method of making his device, and was told that he must show that his single machine could be replicated before the final £10,000 could be paid. Harrison made one rather than the requested two further copies of H4, and he and his family members eventually appealed to King George III after petitions for further rewards were not answered by the Board of Longitude. A reward of £8,750 was granted by Parliament in 1773 for a total payment of £23,065 spanning thirty six years.
Танымал мәдениетте
Руперт Т. Гулдтың 1923 жылғы "Теңіз хронометрі" теңіз хронометрі туралы толық анықтамалық еңбек болып табылады. Онда хронометр тарихы, ұзындықты өлшеуге жасалған алғашқы тырастар, сондай-ақ әртүрлі механизмдер мен оларды ойлап тапқандар туралы толыққанды талқылаулар мен суреттер келтірілген. 1996 жылы Дава Собелдің "Longitude" атты бестселлері Харрисонның өмірін баяндайды. 2000 жылы Granada Productions және A&E компаниялары "Longitude" фильмін шығарды, онда Майкл Гэмбон Харрисон рөлін, ал Джереми Айронс Руперт Гулд рөлін сомдады. Умберто Эконың "Кешегі арал" кітабы. Джонатан Свифттің "Гулливердің саяхаттары".