Кіріспе
Пластикалық дәнекерлеу – жартылай дайын пластикалық материалдарды дәнекерлеу болып табылады және ISO 472 стандартында материалдардың жұмсақ беттерін біріктіру процесі ретінде сипатталған, әдетте жылу көмегімен (еріткіштік дәнекерлеуден басқа). Термопластиктерді дәнекерлеу үш тізбекті кезеңнен тұрады: бетін дайындау, жылу және қысым қолдану, содан кейін салқындату. Жарым-жартылай дайын пластикалық материалдарды қосу үшін көптеген дәнекерлеу әдістері жасалған. Дәнекерлеу интерфейсінде жылу тудыру механизміне негізделген термопластиктерді дәнекерлеу әдістерін сыртқы және ішкі жылыту әдістері деп жіктеуге болады, бұл 1-суретте көрсетілген. Сапалы дәнекерлеуді жасау үшін дәнекерлеу әдістері ғана емес, сонымен қатар базалық материалдардың дәнекерлеуге жарамдылығы да маңызды. Сондықтан, пластиктер үшін реологиялық дәнекерлеуге қарағанда, дәнекерлеуге жарамдылықты бағалаудың маңызы зор (реологиялық дәнекерлеуге жарамдылығын қараңыз).
Plastic welding is welding for semi finished plastic materials, and is described in ISO 472 as a process of uniting softened surfaces of materials, generally with the aid of heat (except for solvent welding). Welding of thermoplastics is accomplished in three sequential stages, namely surface preparation, application of heat and pressure, and cooling. Numerous welding methods have been developed for the joining of semi finished plastic materials. Based on the mechanism of heat generation at the welding interface, welding methods for thermoplastics can be classified as external and internal heating methods, as shown in Fig 1. Production of a good quality weld does not only depend on the welding methods, but also weldability of base materials. Therefore, the evaluation of weldability is of higher importance than the welding operation (see rheological weldability) for plastics.
Ыстық газбен дәнекерлеу
Ыстық газбен дәнекерлеу, сондай-ақ ыстық ауамен дәнекерлеу деп те аталады, – бұл жылуды қолданатын пластик дәнекерлеу техникасы. Ыстық ауамен дәнекерлеуге арналған арнайы ыстық тапанша, біріктірілетін бөлшектерді де, пластик толтыру таяғын да жұмсартатын ыстық ауа ағынын шығарады. Бұл бөлшектердің барлығы бірдей немесе өте ұқсас пластиктен жасалуы тиіс. (ПВХ-ты акрилге дәнекерлеу – бұл ереженің ерекше жағдайы.) Ыстық ауа/газбен дәнекерлеу – химиялық ыдыстар, су ыдыстар, жылу алмастырғыштар және сантехникалық бөлшектер сияқты кішкентай заттарды жасаудың кең таралған өндірістік әдісі. Желдер мен пленкалар үшін толтыру таяғы қолданылмауы мүмкін. Екі пластик жапырақ ыстық газ (немесе қыздыру элементі) арқылы қыздырылып, содан кейін біріктіріледі. Бұл жылдам дәнекерлеу процесі және үздіксіз орындалуы мүмкін.
Дәнекерлеу таяқшасы
Пластикалық дәнекерлеу таяғы, сондай-ақ термопластикалық дәнекерлеу таяғы деп те аталады, екі пластик бөлігін біріктіру үшін қолданылатын дөңгелек немесе үшбұрышты қимасы бар таяқ. Олар негізгі материалдың түсіне сәйкес келетін кең түрлі түстерде ұсынылады. Орамдағы пластикалық дәнекерлеу таяғы "сплин" деп аталады. Пластикалық дәнекерлеу таяғын жобалау және өндірудің маңызды аспектісі – материалдың кеуектілігі. Жоғары кеуектілік таяқшаларда ауа көпіршіктерінің (бос кеңістіктер деп аталады) пайда болуына алып келеді, бұл дәнекерлеудің сапасын төмендетеді. Сондықтан ең жоғары сапалы пластикалық дәнекерлеу таяқшалары – кеуектілігі жоқ, яғни бос кеңістігі жоқ таяқшалар болып табылады.
Жылумен тұйықталу
Жылумен тығыздау – бір термопластикті басқа ұқсас термопластикке жылу және қысым қолдану арқылы тығыздау процесі. Термопластиктерді біріктіру немесе дәнекерлеу үшін тікелей байланыс әдісі үнемі қыздырылатын қалып немесе тығыздау таяқшасын пайдаланады, осы арқылы белгілі бір байланыс аймағына немесе жолына жылу қолданылады. Термопластикалық материалдарды, мысалы, пластик пленкаларды біріктіру үшін әртүрлі жылумен тығыздағыш құралдар бар: Ыстық таяқшалы тығыздағыш, импульстік тығыздағыш және т.б. Жылумен тығыздау көптеген қолданымдарда қолданылады, соның ішінде жылумен тығыздалатын жалғауыштар, жылумен белсендірілетін жабысқыштар және пленка немесе фольгамен тығыздау. Жылумен тығыздау процесінің кең таралған қолданылуы: Жылумен тығыздалатын жалғауыштар көптеген тұтынушы электроникасында, сондай-ақ медициналық және телекоммуникациялық құрылғыларда ЖКД-ны басылымды тізбек тақтасына (ПТТ) қосу үшін қолданылады. Термиялық жабысқыштармен жасалған өнімдерді жылумен тығыздау тұтынушы электроникасына және басқа да жабық термопластикалық жиналымдарға немесе құрылғыларға айналымды дисплейлерді орнату үшін қолданылады, бұл жағдайда бөлшектің конструкциялық талаптарына немесе басқа жиналымдық мәселелерге байланысты жылумен қалыптастыру немесе ультрадыбыстық дәнекерлеу мүмкін емес. Жылумен тығыздау қан, вирус және медициналық салада қолданылатын көптеген басқа да тесттік жолақтар үшін қанды сынау пленкасын және сүзгі материалдарын өндіруде де қолданылады. Ламинатталған фольгалар мен пленкалар көбінесе термопластикалық медициналық науалардың, микротитрлік (микроойықтар) пластиналардың, бөтелкелер мен контейнерлердің үстіне медициналық тест құрылғыларын, сынама жинау науаларын және тамақ өнімдеріне арналған контейнерлерді тығыздау және/немесе ластанудың алдын алу үшін жылумен тығыздалады. Медициналық және азық-түлік өнеркәсібі қаптарды немесе иілгіш контейнерлерді жасауда, қаптардың пластикалық материалының шетін дәнекерлеу және/немесе қаптарға порттар мен түтіктерді орнату үшін жылумен тығыздауды пайдаланады.
Еркін қолмен дәнекерлеу
Еркін қолмен дәнекерлеу кезінде дәнекерлеушіден шығатын ыстық ауа ағыны (немесе инерттік газ) бірден дәнекерлеу орнына және дәнекерлеу таяғының ұшына бағытталады. Таяқ қызғанда, ол біріктірілетін жерге итеріліп, детальдерге жабысады. Бұл әдіс көптеген басқа әдістерге қарағанда баяурақ, бірақ оны кез келген жағдайда қолдануға болады.
Тез дәнекерлеу
Тез дәнекерлеу кезінде пластикалық дәнекерлеуіш, сыртқы түрі мен қуаты бойынша дәнекерлеу теміріне ұқсас, пластикалық дәнекерлеу таяғын беруге арналған түтікшемен жабдықталады. Жылдамдық ұшы таяқ пен негізгі материалды қыздырады, сонымен бірге балқыған дәнекерлеу таяғын орнына басады. Жұмсақ пластмассадан жасалған дәнекерлеу тігісі қосылған бөлшектерге салынады, содан кейін бөлшектер мен дәнекерлеу таяғы біріктіріледі. Полипропилен сияқты кейбір пластик түрлері үшін балқытылған дәнекерлеу таяғын жартылай балқыған негізгі материалмен "араластыру" қажет. Бұл дәнекерлеу техникалары уақыт өте келе жетілдірілді және 50 жылдан бері халықаралық деңгейдегі кәсіби пластик өндірушілер мен жөндеушілер қолданып келеді. Жылдамдық ұшымен дәнекерлеу – бұл әлдеқайда жылдам дәнекерлеу әдісі, ал тәжірибемен тығыз бұрыштарда да қолдануға болады. Жылдамдық ұшының ("пистолет") бір түрі – кең, жалпақ ұшы бар дәнекерлеу темірі, ол дәнекерлеу тігісі мен толтырғыш материалды балқытып біріктіру үшін қолданылады.
Экструзиялық дәнекерлеу
Экструзиялық дәнекерлеу бір ретте үлкен мөлшерде дәнекерлеу тігісін жасауға мүмкіндік береді. 6 мм-ден қалың материалды біріктіру үшін бұл әдіс артықшылықты таңдау болып табылады. Дәнекерлеу таяқшасы қолмен ұсталатын кішкентай пластикалық экструдерге салынып, пластикалық күйге келтіріліп, экструдерден шығарылып, біріктірілмек бөліктерге басылады. Бөліктер ыстық ауамен қыздырылып жұмсатылып, осылай біріктіру процесі жүзеге асырылады.
Контактты дәнекерлеу
Бұл нүктелік дәнекерлеуге ұқсас, бірақ жылу электр өткізгіштігінің орнына қысқыштардың ұштары арқылы жылу өткізілімімен қамтамасыз етіледі. Екі пластик бөлік бірге жақындастырылады, қыздырылған ұштар оларды қысып, ерітіп, осы процесте бөліктерді біріктіреді.
Ыстық табақпен дәнекерлеу
Контактты дәнекерлеуге қатысты, бұл әдіс үлкен бөлшектерді немесе күрделі дәнекерлеу тігісінің геометриясы бар бөлшектерді дәнекерлеу үшін қолданылады. Дәнекерленетін екі бөлік, пресс машинасының қарама-қарсы екі пластинасына бекітілген құралдарға орналастырылады. Дәнекерленетін бөлшектердің дәнекерлеу тігісінің геометриясына сәйкес келетін пішіндегі ыстық пластина, екі бөліктің арасына орналастырылады. Екі қарама-қарсы пластина бөлшектерді ыстық пластинамен жанастырады, сонда жылу пластиктің балқу температурасына дейін беткейлерін жұмсартады. Осы шарт орындалған кезде ыстық пластина алынып тасталады, ал бөлшектер біріктіріліп, дәнекерлеу тігісі салқындап, қайтадан қатып, берік байланыс құруға дейін ұсталып тұрады. Ыстық пластинамен дәнекерлеу жабдықтары көбінесе пневматикалық, гидравликалық немесе электрлік сервожетектермен басқарылады. Бұл процесте автомобильдің капот астындағы компоненттері, автомобильдің ішкі жинақтары, медициналық сүзгі құрылғылары, тұтыну тауарларының компоненттері және автомобильдің басқа да ішкі бөліктері дәнекерленеді.
Байланыссыз / ИЖ-пен дәнекерлеу
Ыстық табақпен дәнекерлеуге ұқсас, контактісіз дәнекерлеу ыстық табақ орнына дәнекерлеу бетін балқыту үшін инфрақызыл жылу көзін қолданады. Бұл әдіс материалдың ыстық табаққа жабысуының алдын алады, бірақ қымбатқа түседі және, әсіресе геометриялық түрі күрделі бөлшектерде, сапалы дәнекерлеуді тұрақты түрде жасау қиын.
Жоғары жиілікті дәнекерлеу
Жоғары жиілікті дәнекерлеу, сондай-ақ диэлектрлік тығыздау немесе радиожиілік (RF) жылу дәнекерлеу деп те аталады, 1940 жылдардан бері қолданылып келе жатқан өте дамыған технология. Радиожиілік диапазонындағы жоғары жиілікті электромагниттік толқындар кейбір полимерлерді қыздырып, пластмассаны жұмсартады, осылайша оларды біріктіруге мүмкіндік береді. Қысыммен қыздырылған пластмассалар біріктіріледі. Жылу полимердің кейбір химиялық дипольдерінің жылдам қайта бағытталуы арқылы пайда болады, бұл қыздырудың локальды және үздісіз болуын қамтамасыз етеді. Радиожиілік толқындарымен тек дипольдері бар белгілі бір полимерлерді ғана қыздыруға болады, әсіресе жоғары шығыс қуаты бар полимерлерді. Олардың ішінде ПВХ, полиамидтер (PA) және ацетаттар осы технологиямен жиі дәнекерленеді. Іс жүзінде, материалдың екі бөлігі үстел пресіне орналастырылады, ол екі бетке де қысым түсіреді. Дәнекерлеу процесін бағыттау үшін формалар (dies) қолданылады. Пресс жабылғанда, жоғары жиілікті толқындар (әдетте 27.120 МГц) дәнекерленетін жердегі форма мен үстел арасындағы кішкентай аумақтан өтеді. Бұл жоғары жиілік (радиожиілік) пластмассаны қыздырады, ол қысым астында дәнекерленеді және форманың пішінін қабылдайды. RF дәнекерлеуі жылдам және салыстырмалы түрде оңай орындалады, тіпті қалың қабаттарды дәнекерлегенде де полимердің аз ғана деградациясына әкеледі, түтін шығармайды, орташа мөлшерде энергия қажет етеді және су, ауа және бактерияларға өткізбейтін дәнекерлеуді қамтамасыз етеді. Дәнекерлеу параметрлері – дәнекерлеу қуаты, (жылу және салқындату) уақыты және қысым, ал температура әдетте тікелей бақыланбайды. Кейбір дәнекерлеу мәселелерін шешу үшін қосымша материалдарды да қолдануға болады. Бұл дәнекерлеу түрі полимерлік пленкаларды қосу үшін қолданылады, олар берік, тұрақты және герметикалық тығыздама қажет болатын түрлі салаларда қолданылады. Текстиль өнеркәсібінде RF көбінесе ПВХ және полиуретан (PU) жабылған маталарды дәнекерлеу үшін қолданылады. Осы технологияны қолдана отырып, жиі дәнекерленетін басқа материалдар – нейлон, ПЭТ, ПЭВА, ЕВА және кейбір АБС пластмассалары. Полиуретанды дәнекерлегенде сақтық таныту қажет, себебі ол балқығанда улы цианид газын бөліп шығаруы мүмкін.
Индукциялық дәнекерлеу
Электрлік оқшаулағыш, мысалы пластик, жоғары электр өткізгіштігі бар материалмен, мысалы металл немесе көміртек талшықтарымен біріктірілген кезде, индукциялық дәнекерлеу жүзеге асырылуы мүмкін. Дәнекерлеу аппаратында радиожиілік электр тогымен қуатталатын индукциялық катушка болады. Бұл электр өткізгіш немесе ферромагниттік дайындамаға әсер ететін электромагниттік өріс тудырады. Электр өткізгіш дайындамада негізгі қыздыру әсері – кедергілік қыздыру, ол индукцияланған токтар, яғни тұнбалы токтардың нәтижесінде пайда болады. Көміртек талшығымен күшейтілген термопластикалық материалдарды индукциялық дәнекерлеу, мысалы, аэроғарыш өнеркәсібінде жиі қолданылатын технология. Ферромагниттік дайындамада пластиктерді металл немесе ферромагниттік қосылыстармен қосып, оларды сіңіргіштер деп атап индукциялық дәнекерлеуге болады. Бұл сіңіргіштер индукциялық катушкадан электромагниттік энергияны сіңіріп, қызып, жылу өткізгіштігі арқылы айналасындағы материалға жылу энергиясын береді.
Инъекциялық дәнекерлеу
Инъекциялық дәнекерлеу экструзиялық дәнекерлеуге ұқсас немесе бірдей, бірақ қолдағы дәнекерлеушінің белгілі бір ұштарын қолдану арқылы, әртүрлі өлшемдегі пластикалық ақау тесіктеріне ұшты енгізіп, оларды іштен сыртқа қарай жамауға болады. Бұл әдіс ақау тесігінің арт жағына қатынау қажеттілігін жояды. Балама ретінде жамау қолданылады, бірақ жамауды түпнұсқа пластикпен бірдей қалыңдыққа дейін тегістеу мүмкін емес. Полиэтилен (PE) және полипропилен (PP) осы процеске ең қолайлы материалдар болып табылады. Drader injectiweld мұндай құралдың мысалы.
Ультрадыбыстық дәнекерлеу
Ультрадыбыстық дәнекерлеуде, қосылатын материалдардың арасындағы үйкеліс арқылы жылу тудыру үшін жоғары жиілікті (15 кГц-тан 40 кГц-қа дейін) және төмен амплитудалы діріл қолданылады. Екі бөліктің қосылатын жері максималды дәнекерлеу күші үшін энергияны шоғырландыру мақсатында арнайы жасалған. Ультрадыбыстық дәнекерлеуді дерлік барлық пластик материалдарға қолдануға болады. Бұл қолжетімді ең жылдам жылумен біріктіру технологиясы.
Сырқаттануды дәнекерлеу
Сүргішпен дәнекерлеуде құрастырылатын екі бөлік ультрадыбыстық дәнекерлеуге қарағанда төменгі жиілікте (әдетте 100–300 Гц) және жоғары амплитудада бірге сүртіледі. Қозғалыс тудыратын үйкеліс екі бөлік арасындағы қысыммен бірігіп, жылуды пайда етеді, ол екі бөліктің жанасқан беттерін балқыта бастайды. Осы кезде пластикаланған материалдар бір-бірімен өріліп, қабаттар құрай бастайды, нәтижесінде берік дәнекерлеу пайда болады. Дәнекерлеу қозғалысы тоқтағаннан кейін, дәнекерлеу тігісі салқындап, балқыған пластик қайтадан қатып қалғанша бөлшектер біріктіріліп ұсталады. Үйкеліс қозғалысы тура сызықты немесе орбиталық болуы мүмкін, ал екі бөліктің құрастырылған конструкциясы осы қозғалысқа мүмкіндік беруі тиіс.
Спиндік дәнекерлеу
Спиндік дәнекерлеу – фрикциялық дәнекерлеудің ерекше түрі. Бұл процесте дөңгелек дәнекерлеу тізбегі бар бір компонент бекітіліп тұрады, ал оған сәйкес келетін компонент жоғары жылдамдықпен айналып, бекітілген компонентке басылады. Екі компонент арасындағы айналмалы үйкеліс қызу тудырады. Қосылатын беттер жартылай балқыған жағдайға жеткен кезде, айналатын компонент күрт тоқтатылады. Дәнекерлеу тізбегі салқындап, қайтадан қатқанша екі компонентке әсер ететін күш сақталады. Бұл ойыншықтар, сауда арбалары, қайта өңдеуге арналған контейнерлер сияқты пластикалық дөңгелектерді жасаудың кең таралған тәсілі. Сондай-ақ, бұл процесс автомобильдердің капот астындағы бөліктеріне түрлі порттарды дәнекерлеу үшін де қолданылады.
Көзқарас лазерлік пластмассаны дәнекерлеу
Жаңа талшықты лазер технологиясы лазер сәулесінің ұзын толқынды ұзындығын шығаруға мүмкіндік береді, ең жақсы нәтижелер әдетте 2000 нм шамасында, дәстүрлі лазерлік пластик дәнекерлеуге қолданылатын 808 нм-ден 1064 нм-ге дейінгі диодты лазерге қарағанда едәуір ұзын. Осы ұзын толқынды ұзындықтар термопластиктермен дәстүрлі пластик дәнекерлеудің инфрақызыл сәулесіне қарағанда оңай сіңіріледі, сондықтан екі мөлдір полимерді бояғыштар немесе сіңіретін қоспаларсыз дәнекерлеуге болады. Көбінесе қолданылатын салалар – медицина, катетерлер және микросұйықтық құрылғылары сияқты құрылғылар. Медициналық құрылғы өндірісінде мөлдір пластиктердің, әсіресе TPU, TPE және PVC сияқты икемді полимерлердің кең қолданылуы, мөлдір лазерлік дәнекерлеуді табиғи шешімге айналдырады. Сонымен қатар, бұл процеске лазер сәулесін сіңіретін қоспалар мен бояғыштар қажет болмайды, бұл сынақтан өтуді және биологиялық үйлесімділік талаптарын орындауды едәуір жеңілдетеді.
Еріткішпен дәнекерлеу
Еріткішпен дәнекерлеу кезінде бөлме температурасында полимерді уақытша ерітетін еріткіш қолданылады. Бұл орын алғанда полимер тізбектері сұйықта еркін қозғалып, екінші компоненттегі ұқсас еріген тізбектермен бірігуге мүмкіндік алады. Жеткілікті уақыт өткен соң, еріткіш полимер арқылы сіңіп, қоршаған ортаға шығып, тізбектер өздерінің қозғалмалылығын жоғалтады. Нәтижесінде, өзара байланысқан полимер тізбектерінен тұратын қатты масса пайда болады, осымен еріткішпен дәнекерлеу орындалады. Бұл техника әдетте ПВХ және АБС құбырларын қосу үшін қолданылады, мысалы, үй шаруашылығындағы сантехникада. Пластмассадан (поликарбонат, полистирол немесе АБС) жасалған модельдерді біріктіру де еріткішпен дәнекерлеу процесі болып табылады. Дихлорметан (метилен хлориді) поликарбонатты және полиметилметакрилденді еріткішпен дәнекерлеуге қолданылады. Ол кейбір еріткіш цементтердің негізгі құрамына кіреді. АБС пластигі көбінесе ацетон негізіндегі еріткіштермен дәнекерленеді, олар жиі бояуларды сұйылту ретінде немесе кішкентай ыдыстарда шелақ жою құралы ретінде сатылады. Еріткішпен дәнекерлеу пластик өндірісінде кең таралған әдіс болып табылады және дүкендегі дисплейлер, буклеттерге арналған ұстағыштар, презентациялық корпус және шаңнан қорғайтын қаптамаларды шығарушылар қолданады. Еріткіштерді хобби саласында инъекциялық қалыптау арқылы жасалған жиынтықтардан ұшақтардың, кемелердің және автомобильдердің масштабты модельдерін құрастыру үшін де пайдалану кең таралған, мұнда негізгі материал полистирол пластигі болып табылады.
Пластикалық дәнекерлерді сынау
Пластикалық дәнекерлеуді сынау үшін инспекторға да, сынау әдісіне де бірнеше талаптар қойылады. Сонымен қатар, дәнекерлеу сапасын тексерудің екі түрі бар: бұзушы және бұзушы емес сынақтар. Бұзушы сынақ дәнекерлеу тігісінің қабілетін анықтау және сандық бағалау үшін жүргізіледі, ал бұзушы емес сынақ аномалияларды, үзілістерді, жарықтарды және/немесе жарықшаларды анықтауға көмектеседі. Аталған сынақтардың есімдерінен көрініп тұрғанындай, бұзушы сынақ сынақ үлгісін жояды, ал бұзушы емес сынақ оны кейін пайдалануға мүмкіндік береді. Әрбір сынақ түрінде қолданылатын бірнеше әдіс бар. Осы бөлімде пластикалық дәнекерлеуді сынау талаптары, сондай-ақ пластикалық дәнекерлеуге қолданылатын бұзушы және бұзушы емес сынақ әдістері сипатталады, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері де қарастырылады.
Сынау талаптары
Кейбір стандарттар, мысалы, Американдық дәнекерлеу қоғамы (AWS), тексеру немесе сынақ жүргізетін мамандардың белгілі бір біліктілік деңгейіне ие болуын қажет етеді. Мысалы, AWS G1.6 – ыстық газбен, ыстық газ экструзиясымен және қыздырылатын құралдармен термопластикалық дәнекерлеуге арналған пластикалық дәнекерлеу инспекторларының біліктілігін анықтайтын ереже. Бұл стандартқа сәйкес, пластикалық дәнекерлеуді тексеру үшін инспектор 3 түрлі біліктілік деңгейінің біріне ие болуы керек. Бұл деңгейлер: пластикалық дәнекерлеудің көмекші инспекторы (APWI), пластикалық дәнекерлеу инспекторы (PWI) және пластикалық дәнекерлеудің аға инспекторы (SPWI). Әр деңгейдің міндеттері мен жауапкершілігі әртүрлі. Мысалы, APWI тексеру жүргізу үшін немесе есеп дайындау үшін PWI немесе SPWI-дің тікелей қадағалауында жұмыс істеуі тиіс. Осы үш сертификация деңгейінің әрқайсысының қабілет, білім және емтихан талаптары да әртүрлі. Сонымен қатар, олар осы біліктілікті әр 3 жыл сайын жаңартып тұруы керек.
Тартылу сынағы
Тартылу сынағын жүргізген кезде сынақ үлгісі сынғанша тартылады. Бұл сынақ сандық болып табылады және егер үлгіге экстенсометрлер орнатылған болса, соңғы тартылу беріктігін, деформациясын, сондай-ақ сынуға дейінгі энергияны анықтайды. Сонымен қатар, тартылу сынағының нәтижелерін сырғанау сынағының нәтижелерімен салыстыруға болмайды. Үлгіні тарту жылдамдығы материалдың түріне байланысты. Үлгінің пішіні де маңызды рөл атқарады. Бұл сынақтың артықшылығы – дәнекерлеудің ұзақ мерзімдік қасиеттері туралы сандық мәліметтер беруі, бірақ кемшіліктері де бар. Үлгіні дайындауға көп еңбек жұмсалады, сондай-ақ үлгінің қайдан алынғаны және оны алу әдісі туралы жазба жасау қажет. Бұл өте маңызды, өйткені үлгіні негізгі бөлшектен алу тәсілі сынақ нәтижелеріне елеулі әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ, сынақ ортасын қатаң бақылау қажет. Ортаның температурасының өзгеруі сырғанаудан жарылу уақытын күрт өзгертуі мүмкін. Кейбір жағдайларда температураның 1 градус Цельсийге өзгеруі сырғанаудан жарылу уақытына 13% әсер еткен. Көрнекі тексерудің артықшылығы – оның жылдамдығы, қарапайымдылығы, төмен құны және оны жүргізу үшін қарапайым құралдар мен өлшегіштердің ғана қажеттігі. Бұл сынақ өте жылдам болғандықтан, үлгіге қосымша бұзбайтын сынақтар жүргізу алдында дәнекерлеу тігісін міндетті түрде көрнекі тексеруден өткізу қажет. Алайда, тексеруді тәжірибелі және білікті маман жүргізуі керек. Сонымен қатар, бұл сынақ дәнекерлеу тігісінің сапасы туралы мәлімет бермейді. Құны төмен болғандықтан, егер бөлшекте ақаулар күдікті болса, бастапқы инвестициясыз қосымша сынақтар жүргізуге болады.
Рентгендік зерттеу
Пластмассаны рентгенмен сынау металл дәнекерлеуін сынауға ұқсас, бірақ пластмассаның металлдан төмен тығыздығы болғандықтан, сәулелену интенсивтілігі әлдеқайда төмен болады. Рентгенмен сынау бет астындағы ақауларды табу үшін қолданылады. Бұл ақауларға көпіршіктік, қатты қоспалар, бос кеңістіктер, жіктер және т.б. жатады. Рентген сәулесі сыналып жатқан нысан арқылы фильмге немесе камераға сәулеленуді жібереді. Бұл фильм немесе камера бейне жасайды. Нысанның әртүрлі тығыздықтары бейнеде әртүрлі түстермен көрінеді, осылайша ақаулардың орналасқан жерін көрсетеді. Рентгеннің бір артықшылығы – ол беттегі де, дәнекерлеу тігісінің ішіндегі де ақауларды жылдам көрсетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, рентгенді көптеген материалдарды сынау үшін қолдануға болады. Оны болашаққа арналған жазба ретінде сақтауға болады. Рентгеннің бір кемшілігі – ол қымбатқа түседі және көп еңбек талап етеді. Тағы бір кемшілігі – оны дәнекерлеу тігісінің сапасын бағалауда немесе процестік параметрлерді оңтайландыруда қолдануға болмайды. Сонымен қатар, егер ақау сәулелену шоғымен дұрыс бағытталмаса, оны анықтау қиын болуы мүмкін. Төртінші кемшілік – сыналып жатқан бөлшектің екі жағына да қол жеткізу қажет. Соңында, рентген процесінде таралатын сәулелену денсаулыққа қауіп төндіреді.
Ультрадыбыстық тексеру
Ультрадыбыстық сынақ дәнекерлеу тігісі арқылы жоғары жиілікті дыбыс толқындарын пайдаланады. Толқындар қандай да бір ақауға соғылса, кері шағылысады немесе сындырылады. Кері шағылысқан немесе сындырылған толқынның таратушыдан қабылдағышқа жетуге қажетті уақыты, егер ақау болмаса, басқаша болады. Осы уақыттың өзгеруі арқылы ақаулар анықталады. Ультрадыбыстық сынақтың бірінші артықшылығы – ол дәнекерлеу тігісінің ішіндегі ақауларды салыстырмалы түрде жылдам анықтауға мүмкіндік береді. Бұл сынақ әдісі детальдің терең ішіндегі ақауларды да анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оны детальдің тек бір жағынан қол жеткізу арқылы жүргізуге болады. Керісінше, ультрадыбыстық сынақты қолданудың бірнеше кемшіліктері бар. Біріншісі – ол процестік параметрлерді оңтайландыруға немесе дәнекерлеу тігісінің сапасын бағалауға қолданылмайды. Екіншіден, бұл сынақ қымбатқа түседі және көп еңбек талап етеді. Сондай-ақ, сынақты жүргізу үшін тәжірибелі мамандар қажет. Соңғысы – ультрадыбыстық толқындардың кейбір пластиктер арқылы өтуінің шектеулі болуына байланысты пластик материалдардың қолданылуында шектеулер бар. 6-суретте ультрадыбыстық сынақтың мысалы көрсетілген.
Жоғары кернеудегі ақауды сынау
Жоғары кернеулі сынақ, шабыт сынағы деп те аталады. Бұл сынау түрі дәнекерлемені электр өткізгіш ортамен жабуды қолданады. Дәнекерлеме жабылғаннан кейін, оған жоғары кернеулі зонд тигізіледі. Дәнекерлеме арқылы доға байқалса, бұл сынақ дәнекерлемеде ақау бар екенін көрсетеді. Бұл сынаудың артықшылығы – дәнекерлеу тігісіндегі ақауларды жылдам анықтауға және дәнекерлеудің тек бір жағына қол жеткізуге болатындығында. Алайда, бұл сынау түрінің бір кемшілігі – дәнекерлеу тігісінің сапасын бағалау мүмкін емес. Сонымен қатар, дәнекерлеме өткізгіш материалмен қапталуы керек.
Сырғанаққа беріктікті тексеру
Сырқатпайтындық сынағы немесе ақау іздеу сынағы, бөлшекті қысымға келтіру үшін сұйық немесе газ қолданады. Мұндай сынақ көбінесе түтіктерде, ыдыстарда және резервуарларда жүргізіледі. Осындай конструкцияның сырқаттығын тексерудің тағы бір жолы – оған вакуум қолдану. Бұл сынақтың артықшылығы – дәнекерлеудегі ақауларды жылдам және оңай анықтау мүмкіндігі. Сонымен қатар, оны әртүрлі материалдар мен бөлшек пішіндерінде қолдануға болады. Дегенмен, кемшіліктері де бар. Біріншіден, дәнекерлеу тігісінің сапасын бағалауға болмайды. Екіншіден, сынақ кезінде артық қысым туындаса, жарылыс қаупі бар. Соңғысы, бұл сынақ көбінесе құбыр тәрізді конструкциялар үшін ғана қолданылады.