Кіріспе
Сириядағы тарихи қамал Маргат, сонымен қатар Маркаб (قلعة المرقب) деп аталады, Сирияның Банияс қаласына жақын жердегі крейсерлік қамал және госпитальерлер орденінің маңызды бекіністерінің бірі. Ол Жерорта теңізі жағалауынан шамамен және Баниястан оңтүстікке қарай орналасқан. 2007 жылға дейін қамал нашар сақталған күйде болды, содан кейін қалпына келтіру және жөндеу жұмыстары басталды.
Margat, also known as Marqab (قلعة المرقب), is a castle near Baniyas, Syria, which was a Crusader fortress and one of the major strongholds of the Knights Hospitaller. It is located around from the Mediterranean coast and approximately south of Baniyas. The castle remained in a poor state of preservation until 2007 when some reconstruction and renovation began.
Тарих
Маргат Триполи мен Латакия арасындағы жолдың теңіз деңгейінен жоғары, өшкен жанартаудың үстінде орналасқан. Араб деректеріне сәйкес, Маргат қамалы алғаш рет 1062 жылы мұсылмандармен бекітілген, олар Бірінші крест жорылынан кейін Антиохия христиан княздығының құрамында болды. 1104 жылы Харран шайқасында княздық жеңілгенде, Византия империясы олардың әлсіздігін пайдаланып, Маргатты мұсылмандардан тартып алды. Бірнеше жылдан кейін оны Антиохияның регенті, Галилея князі Танкред басып алып, княздықтың бір бөлігіне айналдырды. 1170 жылдары Маргатты Антиохияның Рейнальд II Мазоир, Триполи графының вассалы ретінде басқарды. Қамал үлкен болғандықтан, оның өз үй шаруашылық қызметкерлері мен көптеген кіші вассалдары болды. Рейнальд II-нің ұлы Бертран 1186 жылы оны Госпитальерлерге сатты, себебі Мазоир отбасы үшін оны күтіп ұстау тым қымбат болды. Госпитальерлер оны қайта жаңартып, кеңейткеннен кейін Сириядағы штаб-пәтеріне айналдырды. Госпитальерлердің басқаруында оның он төрт мұнарасы бұзылмайтын деп есептелді. 1188 жылы Саладин Крақ де Шевальерден жеңіл олжа іздеп, Маргатқа аттанды. Әбу'л Фиданың айтуынша, "Мақабтың бұзылмайтын екенін және оны басып алуға үміт жоқ екенін түсінген соң, ол Жабалаға жол тартты". Бұл Саладиннің басып алған жерлерінен христиандардың қолында қалған аздаған аумақтардың бірі болды. XIII ғасырдың басында Госпитальерлер айналасындағы жерлерді және жолдарды басқарып, жолаушылар мен паломниктерден үлкен пайда тапты. Англияның Ричард I үшінші крест жорылы кезінде Кипрді басып алғаннан кейін Кипрлік Исаак Комнен сол жерде тұтқынға алынды. 1240 жылдан кейін Маргатты жақын жердегі Валенция епископы да штаб-пәтері ретінде пайдаланды. Маргат көлемі мен күші жағынан оңтүстіктегі басқа Госпитальер қамалы, Крақ де Шевальерден кейін екінші орында тұрды. 1281 жылдың қыркүйегінде Маргат Госпитальерлері Сирияға моңғол шапқыншылығын қолдау үшін әскер жіберді, бірақ Египеттік мамлюк сұлтаны Қалавун Хомстағы коалицияны жеңіп, оны тоқтатып қалды. Госпитальерлерді жазалау үшін Қалавун Дамаскіде жасырын әскер жинап, 1285 жылдың 17 сәуірінде Маргатты қоршап алды. 38 күндік қоршау кезінде саперлер мен кенішілер қамал қабырғаларының астына бірнеше туннельдер қазды, содан кейін мина оңтүстік қабырғаның бір бөлігін қиратты. Қорғаушылар қорқып, қамалдың айналасындағы көптеген туннельдерді тапқаннан кейін 23 мамырда мамлюк қолбасшысы Фахр әл-Дин Мукриге берілді, екі күннен кейін Қалавун Маргатқа кірді. Қоршауға он бір жасар Әбу'л Фида және оның әкесі, Хаманың әйюбид әкімі куә болды. Қалавун Госпитальерлерге өздері алып кете алатын барлық мүліктерін алып кетуге рұқсат берді. Маргатты басқа қамалдар сияқты қиратпай, оның қорғанысын жөндеп, стратегиялық маңызын ескере отырып, мықты гарнизон орнатты. Мұсылмандар Марқат деп атаған Марқат Триполи провинциясының бір бөлігіне айналды, ал аймақты күтіп ұстауға шығындар сұлтан төледі. Батыл саяхатшы Ибн Батута қамалды аралап, оның сыртында шетелдіктерге арналған қалашық салынғанын байқады, оларға қамалға кіруге рұқсат берілмеді. Марқаб қамалындағы округ әкімі "20 мамлюк әмірінің" әскери шеніне ие болды. Оның міндетіне жағалауды, әсіресе Кипр аралынан келетін қауіптерден қорғау және күзет мұнаралары мен бақылау бекеттерін ұстау кірді. Буржи мамлюк кезеңінде Маргат аймақта көптеген жоғары санаттағы тұтқындарды ұстаған император түрмесімен танымал болды. XV ғасырдың мұсылман тарихшысы Халил әл-Захири Марқаб қамалы Триполи провинциясының ең маңызды орындарының бірі болғанын атап өтті. Марқаб "көптеген ауылдарды қамтитын аумақты басқаратын, бұзылмайтын жер" болды. Қамалдың соңғы белгілі иесі – Әл Маркаби отбасы (Әл Марқаби) болды, атауы қамалдың атынан шыққан. 2023 жылы қамал ақпан айындағы жер сілкінісі кезінде зақымдалды.
Сәулет
Еуропадағы қамалдар иелеріне салтанатты тұрғын үйлерді ұсынып, әкімшілік орталықтар ретінде де қызмет етті. Левант аймағында қорғаныс қажеттілігі басты мақсат болды және бұл қамалдардың құрылысына әсер етті. Тарихшы Хью Кеннеди былай дейді: "Жауынгерлік машина ретінде ғылыми тұрғыдан жобаланған қамал Маргат және Крак де Шевалье сияқты ең маңызды құрылыстарда өзінің шыңына жеткені даусыз". Крак де Шевалье сияқты, Маргат та концентрлі қамалдың көптеген типік элементтері бар ірі қамал. Онда қақпа мұнарасының негізінен өтетін қисық кіреберіс бар. Ішкі қорғаныстың ерекшелігі – үлкен дөңгелек мұнара, кейде оны донжон деп атайды (бірақ оны орталық қамалмен шатастырмау керек). Крак де Шевальеден өзгеше, Маргаттың ірі сыртқы ауласы бар, бұл оның жалпы ауданын кеңейтеді.
Әл-Марқаб ауылы
Әл-Марқаб ауылы (المرقب) қамалдың солтүстігінде, Баниас жағалау қаласына апаратын жолдың бойында орналасқан. Баниасқа жақын жердегі елді мекендердің ішінде шығыста Талин, оңтүстік-шығыста Осайба, ал оңтүстікте Басатин әл-Асад және әл-Байда бар. Сирияның Орталық Статистика бюросының (ОСБ) мәліметінше, 2004 жылғы халық санауы бойынша Әл-Марқабтың халқы 2618 адамды құрады. Ауыл тұрғындарының көп бөлігі – суннит мұсылмандары. Әл-Марқаб, Басатин әл-Асад және әл-Байда бірге, көбінесе алауиттер қауымының өкілдері тұратын аймақтағы, негізінен суннит мұсылмандары шоғырланған анклавты құрайды. Крепостің сыртында кемінде 12 ғасырдың соңынан бері, крестоносшылар билігі тұсында қалашық болған. Осы кезеңде оның басты экспорт тауарлары – сумақ, шарап, жүзім шырыны, бадам, инжір және қыш ыдыстар еді. 1325 жылы Солтүстік Африка саяхатшысы Ибн Батута осы қалашықты аралады. 1938 жылы Әл-Марқаб бекіністің етегінде орналасқан және аймақтағы бес суннит мұсылман ауылының бірі болды, сонымен қатар бірнеше алауит, грек православтық, грек католиктік және маронит ауылдары да болды. 1945 жылы, француз мандатының аяқталуымен Әл-Марқабтың халқы 832 адамды құрады. 1968 жылдан бастап, Ирак Мұнай Компаниясының құбыр желісі мен Баниастағы мұнай портын салу арқасында ауыл елеулі дамуды бастан өткерді.