Кіріспе

Американдық бейсболшы Линн Нолан Райан (Lynn Nolan Ryan Jr.) (31 қаңтар 1947 жылы туған), «Райан Экспресс» деген лақап атымен белгілі, – американдық бұрынғы кәсіби бейсбол ойыншысы және спорт басшысы. 27 жылдық мансабында ол «Нью-Йорк Метс», «Калифорния Энджелс», «Хьюстон Астрос» және «Техас Рейнджерс» командаларында ойнады. 1993 жылы зейнетке шыққаннан кейін Райан «Техас Рейнджерс» командасының бас атқарушы директоры (CEO) және «Хьюстон Астрос» командасының кеңесшісі болды. 1999 жылы Бейсбол Даңқы залына енгізілді және барлық уақыттағы ең ұлы MLB питчерлерінің бірі саналады. Райан оң қолмен лақтыратын, сағатына 161 км/сағ (100 миль/сағ) астам жылдамдықпен доп беретін. Ол мансабының соңына дейін осы жылдамдығын сақтап, 40 жасқа дейін MLB-нің үздік питчерлерінің бірі ретінде танылды. Райан сонымен қатар өте жылдам және қиын 12–6 қисық допты лақтырумен де белгілі болды. Оның өмірлік жеңіс-жеңіліс көрсеткіші 324–292 (.526) және ол сегіз рет All-Star атанды. Оның мансабындағы соққылар саны – 5714, бұл MLB рекорды. Райан Хьюстон Пост газетін жеткізу қызметін жүргізіп, таңертеңгілікте ерте тұрып, 55 мильдік маршрут бойынша 1500 газет дайындауға мәжбүр болды. Балалары күнделікті жұмыстарға көмектесуі керек еді. Райанның отбасы Нолан алты апталық болған кезде Вудсборо қаласынан (Техас штаты, Рефугио округі) Альвин қаласына (Техас штаты, Бразория округі) көшіп келді. Бала кезінде Нолан кез келген нысанаға заттар лақтыруды ұнататын. Әкесі бейсбол оның қолына пайдалырақ болады деп ойлады, сондықтан оны осы спортқа баулуға ынталанды. Райан 9 жасында «Алвин» кіші лигасының бейсбол командасына қосылды, 11 және 12 жасында жұлдыздар құрамына ілікті, ал бірнеше жылдан кейін өміріндегі алғашқы «но-хиттер» ойынын өткізді. Райан питчерден басқа да түрлі позицияларда ойнады. Орта мектепте ол софтболын 100 метрден астам қашықтыққа лақтыратын. Тоғызыншы сыныптан кейін, болашақ NFL ойыншысы Норм Булайхтың соққысынан кейін футбол ойнауды тоқтатты және бейсболға назар аударуға шешім қабылдады. Райан өзінің орта мектеп мансабының барлық кезеңінде Альвин орта мектебінің жаттықтырушысы Джим Уотсонмен бірге ойнады. Ол 44 жыл бойы мектептегі бір ойындағы соққы рекордын ұстады – жеті иннингте 21 соққы. 2009 жылы бір апта ішінде Альвин орта мектебінің питчерлері Аарон Стюарт және Джош Лэнд бұл рекордты теңестірді. 1963 жылы Альвин орта мектебінің Лига-Сити қаласындағы (Техас штаты) Клир-Крик орта мектебімен өткен ойынында «Нью-Йорк Метс» клубының скауты Ред Мёрф Райанды алғаш рет байқады. Бапкер Уотсон Мёрфке кейбір қарсыластардың Райанға қарсы ойнаудан бас тартқанын және оның күшті доптары кейде ұстап алушылардың қолында сүйектерді сындыратынын айтты. Мёрф Метс командасына жолдаған есебінде Райанның «өмірімде көрген ең жақсы қолы» бар екенін жазды. Райан «Метс» командасымен келісімшартқа отырды және дереу Аппалачи лигасының «Марион Метс» және Флорида оқу лигасының «Метс» командаларында ойнады. Жалпы, 1965 жылы ол 6–9 есебімен, 4.33 ERA және 120 иннингте 150 соққы алды. 1966 жылы Райан Батыс Каролиналар лигасының А класындағы «Гринвилл Метс» командасында ойнады, онда ол 17–2 есебімен, 2.51 ERA және 183 иннингте 272 соққы алды. Содан кейін ол Шығыс лигасының AA класындағы «Уильямспорт Метс» командасына көтерілді, онда ол 0–2 есебімен, 0.95 ERA және 19 иннингте 35 соққы алды. Жалпы, 1966 жылы Райан 202 шағын лигалық ойында 307 соққы алды, бұл оған «Нью-Йорк Метс» командасына маусым соңында шақыру мүмкіндігін берді. Оның бұл техникасының тиімділігі Райанның командаластары мен жаттықтырушылары тарапынан күмәндалғанмен, ол «Метс» үшін 1969 жылғы плей-оффта жақсы ойнады. НЛК-дегі «Атланта Брейвс» командасына қарсы өткен ойында Райан 7 иннинг бойы жеңілдету арқылы «Метс» командасының жеңісіне көмектесті, бұл оның плей-оффтағы алғашқы жеңісі болды (басқа жеңіске жету үшін оған 12 жыл қажет болды). 1969 жылғы әлем чемпионатында Райан 3-ші ойынды сақтап қалды, «Балтимор Ориолс» командасына қарсы 2 1/3 иннинг бойы гол жібермеді. 3-ші ойындағы жеңіс «Метс» командасына Серияда 2–1 есебімен басымдық берді, олар бес ойыннан кейін жеңіске жетті. Бұл Райанның мансабындағы жалғыз әлем чемпионаты болды. 1970 жылдың 18 сәуірінде Райан бір ойында 15 соққы алып, «Метс» командасының рекордын теңестірді. Райан Сивер және «Метс» командасымен болған уақытын оны тек допты күшпен лақтырушыдан питчерге айналдырғаны үшін бағалайды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, бұл MLB тарихындағы старттық питчердің ERA-сының екінші жартысындағы ең үлкен өсімді көрсетті. Райан «Метс» командасынан сатылғысы келмеді, және бұл орын алғанда, оны таңдаған командаға деген өкпесі туды. Оның наразылығы «Рейнджерс» командасын басқарған кезде және бейсбол бизнесін жақсы түсінген кезде басылды. «Метс» командасында өткізген бес маусымда 105 ойын мен 74 стартта Райан 29–38 есебімен, 3.58 ERA, 1.39 WHIP, 344 доп және 511 иннингте 493 соққы алды.

МЛБ деректері

Райанның 51 жалпы МЛБ рекорды бар, оның ішінде: Ол сонымен қатар Техас штатының Үш өзен қаласында мейрамхананың иесі болды. 1995 жылдан 2001 жылға дейін Техас парктері мен жабайы табиғат комиссиясында қызмет етті. Бірнеше жыл бойы Advil өнімінің телеарнадағы жарнамашысы болды. Техас нарығында көрсетілген түрлі тележарнамаларда да пайда болды. Бейсболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Райан федералдық үкіметпен бірлесіп, дене шынықтыруды насихаттауға кірісті. Оның суреті 1994 жылы Президенттің дене шынықтыру және спорт жөніндегі кеңесі жариялаған «Нолан Райанның дене шынықтыру оқулығында» пайдаланылды. 2000 жылдың 25 сәуірінде Райанға жүрек талмасы орын алып, қос тамырларды айналып өту операциясы жасауға тура келді.

Техас Рейнджерс президенті және бас директоры (2008-2013)

2008 жылдың ақпан айында «Рейнджерс» клубы Райанды команда президенті етіп тағайындады. 2009 жылғы маусымнан кейін Райан мен Чак Гринберг «Рейнджерс» клубын иесі Том Хикстен сатып алу үшін өтініш білдірді. 2010 жылдың 5 тамызында түн ортасында Райан/Гринберг тобы, «Рейнджерс Бейсбол Экспресс» клубы, «Рейнджерс» клубын сатып алу бойынша соңғы аукционда жеңімпаз деп жарияланды, бұл шешім Бас лига бейсболының бекітілуінен кейін қабылданды. Франшизаны сатып алу үшін соңғы қолма-қол ақша сомасы 385 миллион долларды құрады. Басты қарсыласы – «Даллас Маверикс» клубының иесі Марк Кубан болды. Гринберг басқарушы серіктес және бас директор болды, ал Райан команда президенті қызметін атқарды. Гринберг 2011 жылдың наурыз айында Райанмен болған идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты топтан шықты. Райан президенттік лауазымын сақтап, бірден бас директор болып тағайындалды. Техас штатының мұнай магнаттары Рей Дэвис пен Боб Симпсон тең төрағалар болып қызмет етсе де, Райан франшизаның сөзсіз басшысы болды, ал Дэвис пен Симпсон көбінесе аға кеңесшілер ретінде жұмыс істеді. Райан Оңтүстік Методист университетінің Кокс бизнес мектебінде 2012 жылғы «Даллас-Форт-Уорт» қаласының үздік бас директоры атанды. 2013 жылдың 1 наурызында Аризона штатының Скоттсдейл қаласында өткен бейсбол клубтарының иелерінің мәжілісінде «Рейнджерс» клубы бас менеджері Джон Дэниелс өзінің лауазымына бейсбол операцияларының президенті қызметін қосатынын жариялады. Рик Джордж бизнестің президенті болып тағайындалды. Райанның лауазымы жай ғана бас директор болып өзгертілді, бірақ ол франшизаның операциялық басшысы болып қалды; Дэниелс пен Джордж екеуі де оған есеп берді. 2013 жылдың 17 қазанында Райан 2013 жылдың 31 қазанында «Рейнджерс» клубының бас директоры лауазымынан кететінін мәлімдеді.

Хьюстон Астросының арнайы көмекшісі (20142019)

2014 жылдың 11 ақпанында Райан «Хьюстон Астрос» клубының иесі Джим Крейннің атқарушы кеңесшісі лауазымына қабылданды. Райанның ұлы Рид Райан бір жыл бұрын «Астрос» клубының бизнес-операциялар жөніндегі президенті болып тағайындалған еді. «Астрос» 2017 жылғы Әлем сериясінде жеңіске жетті және 2019 жылғы Америка лигасының жеңімпазы атанды. Рид Райан 2019 жылғы Әлем сериясінен кейін «Астрос» командасы тарапынан қызметтен төмендетілді, содан кейін Нолан Райан бірден журналистке 2020 жылғы маусымда «Астрос» клубының бас кеңсесіне оралмайтынын хабарлаған мәтіндік хабарлама жіберді.

Мұра

Райан 1900 жылдан бері үлкен лига тарихында кез келген ойыншыдан көп маусым (27) ойнады. (Барлық уақытта ол Кап Ансонмен тең бірінші орында тұр). Райан барлық уақыттағы страйктар саны бойынша бірінші орында (5714), тоғыз иннингке шаққанда ең аз соққы жібергендігі (6.56) және но-хиттер (7) саны бойынша да бірінші орында. Ол сонымен қатар, тақтаға шыққан ойындар саны бойынша бесінші (5386), бастаған ойындар саны бойынша екінші (773), шабуылдарды тоқтату бойынша жетінші (61), жеңістер саны бойынша тең 14-ші (324) және жеңілістер саны бойынша үшінші (292) орында. Оның мансабында қарсыластар Райанға қарсы .204-ке соқты, бірақ оған қарсы базаға шығу көрсеткіші .309 болды. Сондай-ақ, ол соққыларды .298 соққы пайызымен шектеді. Райан жеті АҚШ президентінің кезінде ойнады: Линдон Б. Джонсон, Ричард М. Никсон, Джеральд Форд, Джимми Картер, Рональд Рейган, Джордж Г.В. Буш және Билл Клинтон. Бұл көрсеткіш 20 ғасырда Джим Кааттың көрсеткен рекордымен теңестірілді. Райан төрт "теріс" рекорд бойынша да жоғары көрсеткіштерге ие: барлық уақыттағы ең көп қадамдар саны бойынша бірінші (2795), жабайы лақтырулар бойынша бірінші (277), жеңілістер саны бойынша үшінші (292 – 1920 жылдан кейінгі тірі доп дәуірінде ең көп), және соққы алған ойыншылар саны бойынша тоғызыншы (158). Оның ішінде Дана Ховитке соңғы соққы алған ойыншы, Райанның мансабындағы соңғы ойыншы; бұл рекорд кейіннен жаңаланды. Билл Джеймс Райанның оң және теріс статистикасы арасындағы қарама-қайшылыққа назар аударады. Оны барлық уақыттағы 24-ші ең жақсы питчер деп санап, ол былай дейді: "Райан зейнеткерлікке шыққанға он жылдай болды [2001 жылы], тағы он жылда біз оның туралы толыққанды пікірге ие бола бастаймыз. Райанның керемет жетістіктерінің тізімі Билл Клинтонның қара кітабындай қалың; оның кемшіліктері мен сәтсіздіктерінің тізімі ұзақ, бірақ құрғақ, және оны жақсы оқуға болмайды". Басқа жазушылар Джеймстің жалпы алаңдаушылықтарының егжей-тегжейлі жағына көбірек тоқталды. 2003 жылы ESPN журналисі Роб Нейер Райанның Екінші дүниежүзілік соғыстан бері 20 үздік питчердің қатарында болғанына қарамастан, "оның соққыға түсуі қиын болды, [және] ол өз орнын қорғауда жақсы болмады" деп жазды. Басқа бір мақаласында Нейер Райанның Даңқ залына лайық екенін айтса да, оның рекордтық қадамдар санына назар салып, оның базаға шығу көрсеткішінің .309 екенін атап өтті, бұл "тіпті ең жақсы 100 ойыншының қатарына да кірмейді". Райан мен Фрэнк Робинсон – олар ойнаған үш командада өздерінің нөмірін зейнеткерлікке шығарған жалғыз екі үлкен лига ойыншысы. Калифорниялық "Энджелс" 16 маусымда 30 нөмірін зейнеткерлікке шығарды; Техас "Рейнджерс" 15 қыркүйекте 34 нөмірін зейнеткерлікке шығарды; ал Хьюстон "Астрос" 29 қыркүйекте 34 нөмірін зейнеткерлікке шығарды. "Рейнджерс" командасының алғашқы зейнеткерлікке шығарған нөмірі осы болды. Райан 1999 жылы Бейсбол Даңқы залына сайланды, алғашқы сайлауда 98,79% дауыспен (491 дауыс 497 мүмкіндіктен), бір ауыздан сайлаудан алты дауыс кем және тарихтағы бесінші ең жоғары пайызбен, Мариано Ривера (100%, 425 дауыс 425 мүмкіндіктен), Дерек Джетер (99,75%, 396 дауыс 397 мүмкіндіктен), Кен Гриффи-младший (99,32%, 437 дауыс 440 мүмкіндіктен) және Том Сивер (98,84%, 425 дауыс 430 мүмкіндіктен) артынан. Ол Техас мұрасын көрсету үшін Даңқ залының тақтасына "Рейнджерс" шапкесін киюді таңдады, сондай-ақ оның 300-ші жеңісі, 5000-ші соққысы және соңғы екі но-хиттері "Рейнджерс" сапында келді. Ол "Даңқ залына" алғаш рет "Рейнджерс" ойыншысы ретінде кірді. Алайда, Даңқ залы Лос-Анджелес "Энджелс" командасын оның негізгі командасы деп таниды. 1999 жылы ол "The Sporting News" журналының 100 ең үздік бейсболшыларының тізімінде 41-орынды иеленді және Үлкен лига бейсболының ғасырлық командасына сайланды. 2003 жылы Техас "Рейнджерс" Даңқ залына енгізілді, ал 2006 жылы "Рейнджерс" және "Астрос" командаларының "Ауыл батыры" атағын алды - екі франшизаның осылай атаған жалғыз ойыншысы. 2020 жылы The Athletic спорт жазушысы Джо Поснанскидің "Бейсбол 100" тізімінде Райанды 50-орында орналастырды. 2011 жылы ол Ирландиялық америкалық бейсбол Даңқ залына енгізілді. 1992 жылы АҚШ Монета жасау зауыты Олимпиадалық бейсболды құрметтеу үшін 1 долларлық ескерткіш монета шығарды, онда АҚШ бейсбол формасындағы питчер бейнеленген, бұл Райанның 1991 жылғы Флиер бейсбол картасындағы суретіне ұқсас. Содан кейін бұл монетаны "Нолан Райан доллары" деп атады. 1995 жылы Техас штатының заң шығарушы органы Альвин қаласының жанынан өтетін 288 мемлекеттік тас жолын Нолан Райан экспресс-жолы деп жариялады. Алвин тәуелсіз мектеп ауданы Нолан Райан кіші орта мектебін ашты, ол Пирлендте, Техаста, 11500 Shadow Creek Parkway (FM 2234) мекенжайында орналасқан, Нолан Райан экспресс-жолынан бірнеше жүз метр қашықтықта. Нолан Райан қоры – Техас штатының коммерциялық емес ұйымы, жастарды, білім беруді және қоғамдық дамуды қолдайды және Раунд-Рок қаласында орналасқан. Техас Даңқ жолы 2009 жылы Райанды қабылдады. Техас каубой Даңқ залы 2010 жылы Райанды қабылдады. 2022 жылы "Facing Nolan" атты деректі фильм шықты.

Жеке өмір

1967 жылы 25 маусымда Райан мектептегі сүйіктісі Рут Холдорфқа үйленді. Нолан мен Рут Альвин орта мектебінде бірге оқыды. Рут мектептегі штатта теннис чемпионы болған. Олардың үш баласы бар: Рид, Риз және Венди. Рид пен Риз екеуі де ТКУ «Қыңғыр жабайы» командасының питчерлері болды. Рид сондай-ақ, қысқа мерзімге кіші лигада доп тастады. 2013 жылдың 17 мамырында Рид «Хьюстон Астрос» командасының президенті болып тағайындалды. Нолан көбінесе маусым арасында доп тастағанда, Рут жиі қақпашылық жабдықты киіп, оның қақпашысы болып тұратын. Рут Райан бірнеше жаз бойы ұлдарының кіші лига командаларын жаттықтырды.

Саяси қызмет

Райан өзінің 1992 жылғы "Көремет адам" атты автобиографиясында 1976 жылы Джеральд Фордқа қарағанда Джимми Картерге дауыс бергенін, бірақ содан бері көбінесе республикашыл ретінде танылғанын, алайда ол автоматты түрде осылай дауыс бермейді және әр кандидатты жеке қарастырады, сондай-ақ екі үлкен партияның "расисті немесе қылмыскер" таңдауын ұсынған бір сайлаудан қатты ашуланғанын айтты. Ол 2002 жылы партиялық шекараны кесіп, Техас штатының вице-губернаторы лауазымына демократ кандидатты қолдаған республикашылдар мен тәуелсіздер тобының басшысы болды. Райан Буш отбасымен ондаған жылдық достығын сақтап келеді, себебі Джордж У. Буш Райан сол жерде ойнаған кезде "Рейнджерс" командасының бір бөлігінің иесі болған. Дегенмен, 1992 жылғы кітабында Райан аға Буштың (Джордж Буш) ішкі саясатты басқаруына қатысты бірнеше сын айтты және ол сол күзде Бушқа дауыс беруге міндетті емес екенін мәлімдеді. 1996 жылы Райан Техастың 14-ші округінен Конгресске сайлауда Рон Полды қолдады; оның туған қаласы Альвин осы округтің құрамында болды. 2011 жылдың 7 сәуірінде Тодд Стейплс Нолан Райанның вице-губернаторлыққа кандидаттығын зерттеу комитетінің штаттық төрағасы болатынын жариялады. Райан: "Тодд Стейплс 2014 жылы Техас Республикалық партиясының ең перспективті үміткері" деді. Алайда Стейплс бұл жарыста Хьюстонның қазіргі вице-губернаторы Дэн Патрикке жеңіліп қалды.