Кіріспе

Көлденең доғалы шам сахна мен экранды жарықтандыруда қолданылады. Клейг жарығы – әсіресе кино түсіруде қолданылатын қарқынды көміртек доғалы шам. Ол өнертапқыш Джон Клайгл мен оның ағасы Антон Клайглдың есімімен аталған. Клейг шамдары әдетте шар тәрізді рефлекторлы Френель линзасына немесе екі плано-конвекс линзадан тұратын немесе бір қадамдық линзасы бар эллипсоидты рефлекторға ие болады.

Фильм

Көміртекті доға көзі соншалықты жарық болғандықтан, ол кинорежиссерлерге күндізгі түсірілімдерді түнде түсіруге мүмкіндік берді. Бұл шамның шығарған ультракөк сәулелері кейбір актерлерде "Клиг көзі" деп аталатын көзге қабынуға себеп болды.

Сахна

Шамдардың алғашқы жылдары "Клиг жарығы" аталымы кез келген эллипсоидты шағылыстырғыш прожекторға (ERS), басқа көміртекті доғалы шамдарға немесе кез келген күшті жарық көзіне теңес болды. Бастапқыда фильмдер үшін жасалған Клиг жарығы 1911 жылы қыздырылатын сахналық шам ретінде қолданыла бастады. Нақты сенімді болмаса да, алғашқы эллипсоидты шағылыстырғыш прожектор атағы көбінесе 1933 жылғы Klieglight-қа беріледі, ол алғаш рет Нью-Йоркте ашық аспандағы қойылымды жарықтандыру үшін пайдаланылды. Century Lighting сол жылы Levy & Kook жасаған Lekolite-ті таныстырды, содан бері "Leko" деген ат қолданылып келеді. Kliegl Brothers Universal Electric Stage Lighting Company 1896 жылы құрылып, әлемдегі ең ірі сахна жарық компаниясы болып өсті. Компания 1990-шы жылдары жабылды, алайда бастапқы Kliegl отбасының мүшелері бүгінгі күнге дейін жарық индустриясында кәсіби қызметін жалғастыруда.

Басқаша атау

Kliegls неміс туған болса да, олардың сахна және кино шамдарының "klieg жарығы" деген жалпы атауы 1920 жылдары Еуропаның ең ірі киноиндустриясы дамыған Германияда ешқашан танымал болған жоқ. "Kliegl Leuchte" қабылдамады және дерлік белгісіз болды, себебі Kliegl Brothers компаниясы континенттік Еуропада шектеулі бизнес жүргізді. Оның орнына, "Jupiterlicht", яғни "Юпитер жарығы" немесе француз тілінде "lampes Jupiter" деген жалпы термин қолданылды, бұл атау неміс және еуропалық студиялар мен театр сахналарын жабдықтандырған берлинлік компанияның құрметіне берілген. Техникалық бренд атауы тез арада кино туралы метафора ретінде танымал болды. Мысалы, көрнекті неміс-американдық кинотеоретик және әлеуметтанушы Зигфрид Кракауэр 1926 жылы Сергей Эйзенштейннің "Броненосец Потемкин" фильмін сынағанда "Die Jupiterlampen brennen weiter" деген тақырыпты пайдаланды; бұл классикалық мәтін, кинотануда жиі қолданылады, ағылшын тіліне "The Klieg Lights Stay On" деп аударылған, ал француз тілінде "Les lampes Jupiter restent allumées" деп аударылған.