Кіріспе

macOS іздеу мүмкіндігі
macOS және iOS-тағы іздеу мүмкіндігі

Spotlight – Apple-дің macOS және iOS операциялық жүйелерінің жүйелік деңгейдегі үстел іздеу мүмкіндігі. Spotlight – жүйедегі барлық элементтер мен файлдардың индексін құратын таңдауға негізделген іздеу жүйесі. Ол пайдаланушыға компьютердегі әртүрлі нысандарды, соның ішінде құжаттарды, суреттерді, музыканы, қосымшаларды және жүйелік параметрлерді жылдам табуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, веб-браузер тарихындағы немесе закладтағы құжаттар мен веб-беттердегі нақты сөздерді іздеуге болады. Бұл мүмкіндік пайдаланушыға іздеуді жасау күні, өңдеу күні, көлемі, түрі және басқа да атрибуттары бойынша таңдауға мүмкіндік береді. Spotlight сонымен қатар кіріктірілген New Oxford American Dictionary-ден анықтамаларға және калькулятор функциясына жылдам қол жеткізуді ұсынады. Spotlight іздеуі сияқты функцияларды орындау үшін командалық қатар құралдары да бар. Spotlight алғаш рет 2004 жылдың маусым айында өткен Worldwide Developers Conference-те жарияланды, ал 2005 жылдың сәуірінде Mac OS X Tiger-мен бірге шығарылды. iPhone OS 3 үшін ұқсас мүмкіндік 2009 жылдың 17 наурызында жарияланды.

macOS

Файл жүйесінің метадеректерінің индекстерін Метадеректер сервері (жүйеде mds демоны немесе mdworker ретінде көрінеді) сақтайды. Метадеректер сервері macOS (бұрын Mac OS X, содан кейін OS X) жүктеліп іске қосылғанда launchd арқылы іске қосылады және клиенттік сұраныстар немесе ол бақылайтын файлдық жүйелердегі өзгерістер арқылы белсендіріледі. Ол компьютердің қатаң дискілеріндегі файлдар туралы ақпаратты mdimport демоны арқылы алады; CD немесе DVD сияқты тек оқуға арналған жылжымалы құралдарды индекстемейді, бірақ USB, FireWire немесе Thunderbolt және Secure Digital карталары арқылы қосылған жылжымалы, жазуға болатын сыртқы құралдарды индекстейді. Әрбір файл туралы атауы, көлемі және уақыт белгілері сияқты негізгі ақпараттан басқа, mdimport демоны файл мазмұнының қалай форматталғанын көрсететін импортер плагині болған жағдайда, кейбір файлдардың мазмұнын да индекстей алады. Spotlight Microsoft Word, MP3 және PDF құжаттары сияқты белгілі бір файл түрлері үшін импорттаушылармен бірге келеді. Apple әзірлеушілерге өз файл форматтары үшін Spotlight Importer плагиндерін жазуға мүмкіндік беретін API-ды жариялайды. Бұл құралдар Darwin жүйесінде де қолжетімді. Көпшілікке кеңінен таныстырылмаса да, Spotlight іздеулерінде логикалық өрнектерді пайдалануға болады. Егер бірнеше сөз қолданылса, Spotlight әдепкі бойынша сөздердің арасында "ЖӘНЕ" (AND) операторы бар сияқты іздейді. Егер сөздердің арасына '|' символын қойсаңыз, Spotlight "ИЛИ" (OR) сұранысын орындайды. Сөздің басына ' ' символын қою Spotlight-қа сол сөзді қамтымайтын нәтижелерді іздеуді тапсырады (NOT сұранысы). Қазіргі уақытта Spotlight SMB арқылы бөліскен NTFS томдарын индекстеуге және іздеуге қабілетсіз.

Қашар

Mac OS X Leopard-пен Apple бірнеше қосымша мүмкіндіктерді ұсынды. Tiger-дегі Spotlight арқылы пайдаланушылар тек компьютерлеріне қосылған құрылғыларды ғана іздеуге болады. Leopard-пен Spotlight, файлдарды ортақтастыру мүмкіндігі қосылған Leopard (клиенттік және серверлік нұсқалары) жүретін желідегі Mac-тарды іздеуге қабілетті. GUI-ға Quick Look деп аталатын жаңа функция қосылды, ол іздеу нәтижелерінде файлдардың тікелей алдын ала қарауын көрсетеді, сондықтан пайдаланушыға дұрыс файлды тапқанын растау үшін бағдарламаларды ашудың қажеті жоқ. Синтаксис сонымен қатар сөздік бульдік операторларды ("AND", "OR" және "NOT") қолдау үшін кеңейтілді. Операторлардың осы түрлері жергілікті тілге бейімделген; жүйе тілі ағылшын тіліне орнатылған пайдаланушылар "AND" операторын пайдаланса, неміс тіліндегі пайдаланушылар, мысалы, "UND" операторын қолдануы керек. Символдық түрлері кез келген жүйе тілімен жұмыс істейді. Сонымен қатар, Spotlight Tiger серверлік нұсқасында қолжетімді болмаса, Leopard серверлік нұсқасында бар. Бұрын Spotlight Tiger өзіндік және бөлек терезе дизайнына ие болса, Leopard-тегі Spotlight енді Finder терезелерін бөліседі, бұл бірыңғай GUI-ге мүмкіндік береді. Tiger-дегі Spotlight-тың ерекше терезесі іздеу нәтижелерін Finder басқаратын кез келген метадеректер бойынша сұрыптауға және қарауға мүмкіндік берді; ал Leopard-тегі Spotlight Finder терезелері тек соңғы ашылған күні, файл атауы және түрі бойынша элементтерді қарауға және сұрыптауға бейімделген. Leopard-та Spotlight арқылы ашылған Finder терезесі үшін терезе параметрлерін сақтау мүмкіндігі жоқ. Leopard-тан бастап Spotlight мәзірі калькулятордың да қызметін атқарады, оның мүмкіндіктері Google іздеуіне өте ұқсас (бірақ интернетке қосылудың қажеті жоқ), сондай-ақ ағылшын сөзінің анықтамасын macOS-ке кіретін Оксфорд сөздігі арқылы табуға мүмкіндік беретін сөздік ретінде де жұмыс істейді.

Йосемиті

OS X Yosemite жүйесінде Spotlight іздеу интерфейсі толығымен жаңадан жасалды. Бұрын төмен ашылатын мәзір ретінде жұмыс істегені орнына, енді ол әдепкі бойынша экранның ортасында орналасқан, бірақ іздеу жолағын (немесе терезенің өзін) пайдаланушы қалаған жерге сүйреп жылжытуға болады. Spotlight-тың бұрынғы нұсқаларындағы мүмкіндіктерге қоса, Yosemite жаңартуы оң жақта алдын ала қарау немесе ақпарат тақтасын (сол жақта нәтижелермен) қосады, сондай-ақ Wikipedia, Карталар және басқа да дереккөздерде іздеуді қолдайды.

iOS жүйесі

Spotlight деп аталатын іздеу құралы iPhone OS 3-тен бастап iOS (бұрынғы iPhone OS) құрылғыларына қосылған. Бұл мүмкіндік пайдаланушыларға контактілерді, электрондық поштаның деректерін, күнтізбелерді, медиа және басқа да мазмұнды іздеуге көмектеседі. iOS 9-бен Spotlight іздеуі қосымшалардағы мазмұнның нәтижелерін де қамту үшін жаңартылды. 2021 жылы Apple iOS-тағы Spotlight-қа келіндірілген суреттерді іздеу мүмкіндігін қосты. Spotlight енді интеллектуалды мүмкіндіктерді пайдаланып, суреттерді орын, адамдар, көріністер немесе нысандар бойынша іздейді, ал Live Text технологиясын қолдана отырып, суреттердегі мәтін мен қолжазбаны таба алады.

Құпиялылық мәселесі

Yosemite жүйесі шығарылғаннан бері Spotlight әдетте енгізілген барлық сұраулар мен орналасқан жер туралы ақпаратты Apple компаниясына жібереді. Деректерге бірегей идентификациялық код қоса беріледі, Apple компаниясы оны әр 15 минут сайын жаңа идентификатормен ауыстыратынын мәлімдейді. Жеке құпиялылыққа қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде Apple компаниясы олардың деректерді пайдаланушылардың жеке басын анықтау үшін пайдаланбайтынын, ал сұраулар мен орналасқан жер туралы ақпаратты тек қана серіктесі Bing компаниясымен, ақпаратты жарнамалық мақсаттарда пайдалануға тыйым салатын қатаң шарт бойынша бөлісетінін айтты. 2017 жылы Bing Spotlight-тің іздеу жүйесі ретінде Google-мен алмастырылды. Сонымен қатар, Apple компаниясы Spotlight нақты орналасқан жерді жасыруға тырысатынын, бірақ ақпарат көбінесе халық тығыз қоныстанған аймақтарда дәлірек, ал сирек қоныстанған аймақтарда нашаррақ болатынын мәлімдеді. Spotlight деректерін бөлісуді Spotlight жүйелік қалауларындағы (System Preferences) Spotlight ұсыныстары тіркемесінен белгісін алып (deselecting) өшіруге болады. Мұндай шара қолданылғанда деректер Apple компаниясымен бөліспейді.