Кіріспе

Мемлекеттік бас мүфтилер тағайындалды

Бас мүфти (сондай-ақ Басты мүфти, Мемлекеттік мүфти және Жоғарғы мүфти деп те аталады) – мемлекеттің аймақтық мүфтилерінің, ислам заңгерлерінің басшысы. Бұл лауазым ерте заманада Осман империясында пайда болған және кейіннен көптеген қазіргі елдерде қабылданған. Мүфтилер – ислам заңдарының (шариғат) бір мәселесі бойынша міндетті емес пікір (фатва) беруге білікті ислам заңгерлері. 15 ғасырда Осман империясының мүфтилері, бұрын тәуелсіз ғалымдар ретінде жұмыс істеген, діни мекемелер мен ғалымдардың иерархиялық бюрократиясына енгізіле бастады. 16 ғасырдың соңында Стамбулдың үкімет тағайындаған мүфтияты Шейх әл-Ислам (түрікше: şeyhülislam) атағымен осы иерархияға жауапты Бас мүфти ретінде мойындалды. Османдық Бас мүфти бірнеше функцияларды атқарды, оның ішінде сұлтанға діни мәселелер бойынша кеңес беру, үкімет саясатын заңдастыру және судьяларды тағайындау. Осман империясының тарауынан кейін Бас мүфти лауазымы мұсылман әлемінің көптеген елдерінде қабылданды, көбінесе үкімет саясатына діни қолдау көрсету рөлін атқарады. Осман империясы бір мүфтиге, басқалардан жоғары, Бас мүфти ретінде ресми тану мен мәртебе беру практикасын бастады. Ол ғана емес, беделді болды, сонымен қатар діни заң ғалымдарының бюрократиялық жауаптылығын жүктеді және билеушілерді тақтан түсіру сияқты маңызды мемлекеттік саясаттар бойынша заңдық шешімдер қабылдады.

Бас мүфтилер тізімі

Бұл тізімге қазіргі таңда тағайындалған, белгіленген күні қызметке кірісетін және басқару комитеті тағайындаған бас мүфтилердің есімдері кірген.

Мемлекеттік мәртебесі Белгіленген мерзімі
Албания ( – ) Албания мұсылман қауымдастығы (KMSH) тарапынан Албания мұсылман қауымдастығының төрағасы тағайындалды. Наурыз 2019
Австралия ( – ) Австралия ұлттық имамдар кеңесі тарапынан Австралияның бас мүфтиі тағайындалды. Қыркүйек 2016
Босния және Герцеговина ( – ) Босния және Герцеговинаның ислам қауымдастығы тарапынан Босния және Герцеговинаның бас мүфтиі тағайындалды. Қыркүйек 2012
Бруней ( – ) Бруней сұлтаны Хассанал Болкиа тарапынан Брунейдің бас мүфтиі тағайындалды. 1 қыркүйек 1994
Болгария Мустафа Хаджи ( – ) Болгарияның Жоғары мұсылман кеңесі тарапынан Болгарияның бас муфтиі тағайындалды. 1997 – 2005 (бірінші мерзім) 2005 –
Канада Сиед Сохарварди (1955 – ) Канаданың ислам жоғары кеңесінің төрағасы (Канаданың бас мүфтиі). 2000
Кавказ аймағы ( – ) Кавказ мұсылмандарының рухани басқармасының төрағасы және шейх-уль-ислам және Кавказдың бас мүфтиі тағайындалды. 1980 – 1992 (бірінші қызмет) 1992 –
Қытай Чэнь Гуанюань Силалудин ( – ) Қытай ислам қауымдастығының төрағасы. Қараша 2016
Мысыр ( – ) Әл-Азхардың аға ғалымдар кеңесі тарапынан Мысырдың бас мүфтиі тағайындалды және Мысыр президенті Мохаммед Морси бекітті. Ақпан 2013
Га́на ( – ) Гананың ұлттық бас имамы (де-факто)
Гвинея ( – ) Гвинеяның бас имамы (де-факто)
Үндістан Шейх Абубакр Ахмад (19 қазан 19 – 2019) Үндістанның сүнни мұсылмандары тарапынан Үндістанның бас мүфтиі тағайындалды. 2019 –
Ирак Махди Аль Сумайдаи ( – ) Ирак сүннилерінің бас мүфтиі (де-факто)
Жапония Яхья Тошио Эндо ( – ) Жапония мұсылман қауымдастығының төрағасы. 2021
Иордания ( – ) Иордания кабинеті және Абдул Хафез Рабта Иордания Корольдігінің бас ислам әділеті ретінде Иордания Корольдігінің бас мүфтиі тағайындалды. 11 қараша 2019
Қазақстан ( – ) Қазақстан мұсылмандарының рухани басқармасы тарапынан, бұрынғы бас мүфти Серікбай Қажы Ораздың ұсынымы бойынша Қазақстанның бас мүфтиі тағайындалды. 7 ақпан 2020
Косово ( – ) Косово ислам қауымдастығы тарапынан Косовоның бас мүфтиі тағайындалды. Қазан 2003
Қырғызстан ( – ) Қырғызстанның муфтиі тағайындалды. 2014
Ливан ( – ) Ливанның жоғары ислам кеңесі тарапынан Ливанның бас мүфтиі тағайындалды. 10 тамыз 2014
Ливия ( – ) Ұлттық ауысу кеңесі тарапынан Ливияның бас мүфтиі тағайындалды. Мамыр 2011
Литва ( – ) Литваның бас мүфтиі (де-факто)
Македония ( – ) Македония ислам діни қауымдастығының Рейс-уль-улемасы
Малайзия ( – ) Федералды аумақтардың муфтиі (Веб-сайт: muftiwp.gov.my) 16 мамыр 2020
Дато Хж Яхья бин Ахмад Жохор муфтиі (Веб-сайт: mufti.johor.gov.my) Қараша 2018
Сейік Фаздил Аванг Кедах муфтиі (Веб-сайт: mufti.kedah.gov.my) 20 шілде 2017
Мохамад Шукри Мохамад Келантан муфтиі (Веб-сайт: muftikelantan.gov.my)
Абдул Халим Тавил Малакка муфтиінің міндетін атқарушысы (Веб-сайт: muftimelaka.gov.my)
Мохд Юсоф Ахмад Негери Сембилан муфтиі (Веб-сайт: muftins.gov.my) 1 сәуір 2009
Абдул Рахман Осман Паханг муфтиі (Веб-сайт: mufti.pahang.gov.my)
Ван Салим Ван Мохд Нур Пенанг муфтиі (Веб-сайт: mufti.penang.gov.my) 7 маусым 2014
( – ) Перак муфтиі (Веб-сайт: mufti.perak.gov.my) Желтоқсан 1985
( – ) Перлис муфтиі (Веб-сайт: mufti.perlis.gov.my) 2 ақпан 2015
Бунгсу Азиз Джаафар Сабах муфтиі (Веб-сайт: mufti.sabah.gov.my) 10 тамыз 2012
Кипли Яссин Саравак муфтиі (Веб-сайт: muftinegeri.sarawak.gov.my)
( – ) Селангор муфтиі (Веб-сайт: muftiselangor.gov.my) 16 наурыз 1998
Зулкифли Муда Теренггану муфтиі (Веб-сайт: mufti.terengganu.gov.my) 1 сәуір 2013
Мали Шериф Усман Мадани Хайдара Малидің жоғары ислам кеңесінің төрағасы. Сәуір 2019
Мавритания Ахмед Ульд Мурабит Мавританияның бас мүфтиі
Черногория ( – ) Черногория ислам қауымдастығының Рейс-уль-улемасы
Жаңа Зеландия ( – ) Жаңа Зеландияның бас мүфтиі тағайындалды
Нигерия ( – ) Нигериядағы Фатуа және ислам істері жоғары кеңесі тарапынан Нигерияның бас мүфтиі тағайындалды
Оман ( – ) Оман сұлтаны Қабус бин Саид тарапынан Оман сұлтанатының бас мүфтиі тағайындалды. 1975
Пәкістан Муфти Муниб Ур Рехман Пәкістанның бас мүфтиі
Палестина ( – ) Палестина ұлттық басшылығының президенті Махмуд Аббас тарапынан Иерусалимнің бас мүфтиі тағайындалды. Шілде 2006
Польша ( – ) Польша мұсылман діни одағы тарапынан Польша Республикасының муфтиі тағайындалды. 2004
Румыния ( – ) (Мурад Юсуф) Румынияның бас мүфтиі. 2005
Ресей ( – ) 1992 ( – ) Ресейдің бас мүфтиі тағайындалды. 2014
Сауд Арабиясы ( – ) Сауд Арабиясы королі Фахд Сауд Арабиясының бас мүфтиі тағайындалды. Маусым 1999
Сербия ( – ) Сербия ислам қауымдастығы тарапынан Сербияның муфтиі тағайындалды. Шілде 2016
Сингапур Назирудин Мохд Насир Сингапурдың мәдениет, қауымдастық және жастар министрлігінің мемлекеттік органы Маджлис Угама Ислам Сингапура тарапынан Сингапур Республикасының муфтиі тағайындалды. 1 наурыз 2020
Оңтүстік Африка Муфти Мохамед Акбар Хазарви Сүнни Улама кеңесі, Сүнни Улама Кейп және Кейптаун Улама кеңесі тарапынан муфти тағайындалды. 20 маусым 2000
Тунис ( – ) Тунис президенті Зин Эль Абидин Бен Али 2008 жылы және Беджи Каид Эссебси 2016 жылы Тунис бас мүфтиі тағайындалды. 2008 – 5 қаңтар 2016 (2016 жылы қажылық сапары үшін отставкаға кетті) 12 қаңтар 2016 – (президенттің бір аптадан кейін қайта тағайындауы)
Түркия ( – ) Түркия президенті Реджеп Тайип Эрдоғанның дін істері басқармасының президенті тағайындалды, ол елдің бас мүфтиі ретінде әрекет етеді. 17 қыркүйек 2017
Біріккен Араб Эмираттары ( – ) Дубай ислам істері және қайырымдылық қызметі департаменті тарапынан Дубайдың бас мүфтиі тағайындалды
Америка Құрама Штаттары Хишам Каббани (1945 – ) Америка ислам жоғары кеңесінің төрағасы (Америка Құрама Штаттарының бас мүфтиі). 1998
Өзбекстан ( – ) Өзбекстанның бас мүфтиі. 8 тамыз 2006
Зимбабве Исмаил ибн Муса Менк (1975 ж.т.) Зимбабве бас мүфтиі.

Бұрынғы Бас мүфтилер тізімі

Мемлекеттік мәртебесі Қызмет мерзіміБосния және Герцеговина ( – )Тағайындалған Босния және Герцеговинаның Бас мүфтиі1993 сәуір – 2012 қарашаБруней ( – )Бруней мемлекеттік мүфтиі тағайындалды1962–1994Үндістан ( – )Мұғал императоры Акбар тағайындаған Үндістанның Бас мүфтиі, ол мансабының көп бөлігін мүфтиатта өткізді.16 ғасыр – 17 ғасыр ( – )Соңғы Мұғал императоры Бахадур Шах Зафар тағайындаған Үндістанның Бас мүфтиі.19 ғасыр ( – )20 ғасыр ( – )Электораль коллегиямен сайланды және Үндістан Ислам қауымдастығы тағайындады.20 ғасыр ( – )Электораль коллегиямен сайланды және Үндістан Ислам қауымдастығы тағайындады.20 ғасыр ( – )Электораль коллегиямен сайланды және Үндістан Ислам қауымдастығы тағайындады.20 ғасыр – 2018 жылдың 20 шілдесіЖапония Садық Ёсио ИмаидзумиӨзін тағайындаған Жапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы1953 – 1960Умар Рёичи МитаЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1960 – 1962Абдулкарим Ацухира СайтоЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1962 – 1971Абу Бакр Такео МоримотоЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1971 – 1974Абдулмунир Сёжи ВатанабэЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1974 – 1977Омар Ёдзиро ИокибеЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1977 – 1984Абдул Салам Дзиро АримиЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1984 – 1986Зубейр Хакуро СузукиЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1986 – 1990Халид Мимасака ХигучиЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды1990 – 2003Амин Кимиаки ТокумасуЖапония мұсылмандары қауымдастығының төрағасы тағайындалды2003 – 2021Малайзия ( – )Федералды аумақтардың мүфтиі тағайындалды2014 жылдың 20 маусымы 2020 жылдың 16 мамырыПалестина ( – ) (Ханафи)1869–1908 ( – ) (Ханафи)Иерусалимнің Бас мүфтиі тағайындалды1908–1921 ( – ) (Ханафи)Бірінші дүниелік соғыс кезінде Осман империясымен қади тағайындалды.1914–1918 ( – )Иерусалимнің Бас мүфтиі тағайындалды1921–1937 ( – )Иерусалимнің Бас мүфтиі тағайындалды1948–1952 ( – )Иерусалим Ислам уақыфынмен Иерусалимнің Бас мүфтиі тағайындалды1952–1993 ( – )Иерусалимнің Бас мүфтиі тағайындалды1993–1994 ( – )Иерусалимнің Бас мүфтиі тағайындалды1994 жылдың қазаны – 2006 жылдың шілдесіФилиппин ( – )Бангсамороның Бас мүфтиі2023 жылдың шілдесіне дейінСауд Арабиясы ( – )Сауд Арабиясының Бас мүфтиі тағайындалды1953–1969 ( – )Сауд Арабиясының Бас мүфтиі тағайындалды1992–1999Сирия ( – )Сирияның Бас мүфтиі тағайындалды1964 жылдың 26 қазаны – 2004 жылдың 1 қыркүйегі ( – )Президенттің Президенті Башар әл-Ассад тағайындаған Республиканың Бас мүфтиі2005 жылдың шілдесі – 2021 жылдың қарашасы