Кіріспе

Активті салқындату – электрондық құрылғылар мен ішкі ғимараттарда дұрыс жылу алмасу мен айналымды қамтамасыз ету үшін қолданылатын жылуды азайту механизмі. Пассивті салқындатудан өзгеше, активті салқындату жұмыс істеу үшін энергия тұтынуға толық тәуелді. Ол жылуды тарату үшін энергия жұмсайтын әртүрлі механикалық жүйелерді пайдаланады. Көбінесе температурасын пассивті тәсілдермен сақтай алмайтын жүйелерде қолданылады. Активті салқындату жүйелері әдетте электр немесе жылу энергиясымен жұмыс істейді, бірақ кейбір жүйелер күн немесе тіпті су электр энергиясымен де қуатталуы мүмкін. Олардың қажетті функцияларын орындауы үшін жақсы күтімде болуы және тұрақты жұмыс істеуі қажет, әйтпесе құрылымдардың ішінде зақымданулар пайда болуы мүмкін. Коммерциялық активті салқындату жүйелерінің мысалдары – үй ішіндегі кондиционерлер, компьютер желдеткіштері және жылу сорғылары.

Қысымды жылу сорғылары

Екі нұсқаның ең көп таралғаны болғандықтан, компрессиялық жылу сорғылары салқындатқыш циклді пайдалану арқылы жұмыс істейді. Ауадағы бу тәрізді салқындатқыш қысымға түсіп, температурасы жоғарылайды, нәтижесінде қызған бу пайда болады. Бұл бу кейін конденсатордан өтіп сұйық күйге айналады, осы процесте қосымша жылу шығарады. Сұйық салқындатқыш кеңейту клапаны арқылы өтетін кезде сұйық пен будың қоспасын құрайды. Буландырғыштан өткенде бу салқындатқыш пайда болып, ауаға таралады, соның арқасында салқындатқыш циклі қайталанады.

Тікелей

Бұл әдіс суды буландырып, одан кейін су буы тікелей ауа ағынымен таралып, шағын ылғалдылықты қамтамасыз етеді. Қоршаған кеңістіктің температурасын тиімді түрде төмендету үшін көбінесе суды көп мөлшерде пайдалану қажет.

Тікелей емес

Бұл әдіс суды екінші ауа ағынына буландырып, содан кейін оны жылу алмастырғыш арқылы өткізеді, бұл негізгі ауа ағынының температурасын ылғалдылықты арттырмай төмендетеді. Тікелей булану салқындатқыштарымен салыстырғанда, оның жұмыс істеуі және температураны төмендетуі үшін әлдеқайда аз су керек болады.

Қанаптағы белсенді салқындату (NIAC)

Жақынға батыру белсенді салқындату, немесе NIAC – бұл Wire + Arc Additive Manufacturing немесе WAAM (металлді 3D басып шығару технологиясы) процесінде пайда болатын жылудың жиналуын азайту мақсатында жақында зерттелген жылуды басқару техникасы. NIAC жұмыс резервуарда WAAM-ды қоршалап, металл қосылғанда су деңгейін көтеретін салқындату сұйықтығын қолданады. Сұйықтықпен тікелей жанасу WAAM-нан жылдамдырақ жылуды сырғытуға мүмкіндік береді, бұл температураны айтарлықтай төмендетеді. 2020 жылғы тәжірибеде зерттеушілер NIAC-ті қолдану мүмкіндігін анықтау және оның салқындату қабілетін сынап көргісі келді. Тәжірибе WAAM-нан пайда болатын температураны төмендетуде табиғи салқындату, пассивті салқындату және жақынға батыру белсенді салқындатудың тиімділігін салыстырды. Табиғи салқындату үшін ауа, пассивті салқындату үшін белгілі бір деңгейде тұратын салқындату сұйықтығы, ал NIAC үшін WAAM әрекеттеріне байланысты көтерілетін салқындату сұйықтығы қолданылды. Механикалық қасиеттер: NIAC, керісінше, табиғи және пассивті салқындатуға қарағанда, механикалық қасиеттерді, әсіресе серпімділікті теңестіруге бейім. Олар NIAC тиімді екенін және табиғи және пассивті салқындату сияқты дәстүрлі салқындату әдістерімен салыстыруға болатынын қорытындылады.

Пассивті салқындатумен салыстыру

Белсенді салқындату әдетте түрлі жағдайларда пассивті салқындатумен салыстырылады, осылайша салқындатудың қайсысы жақсы әрі тиімді екенін анықтауға болады. Екеуі де көп жағдайда қолданылуы мүмкін, бірақ бірнеше факторға байланысты, біреуі екіншісінен артық тиімді болуы мүмкін.

Артықшылықтар

Активті салқындату жүйелері температураны төмендету тұрғысынан, әдетте, пассивті салқындату жүйелерінен артық. Пассивті салқындату жұмыс істеу үшін көп энергия қажет етпейді, бірақ ұзақ мерзімде салқындатуға көбірек уақыт кететін табиғи салқындатудан пайдаланады. Көптеген адамдар ыстық немесе тропикалық климатта пассивті салқындатуға қарағанда активті салқындату жүйелерін пайдалануды жөн көреді, себебі ол температураны қысқа мерзімде тиімді түрде төмендетеді. Технологияларда бұл дұрыс жылулық жағдайды сақтауға көмектеседі, негізгі операциялық жүйелердің зақымдануы немесе қызып кету қаупін азайтады. Ол технологиядан бөлінетін жылуды жақсырақ теңгереді және оны тұрақты деңгейде ұстайды. Кейбір активті салқындату жүйелері термоэлектр генераторының қолданылуында көрсетілгендей, өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігіне ие, ал пассивті салқындату жұмыс істеу үшін табиғи құралдарға көп тәуелді.

Кемшіліктер

Активті салқындатудың пассивті салқындатумен салыстырғандағы басты мәселелері – қаржылық шығындар мен энергия тұтыну. Активті салқындатуға көп энергия қажет болғандықтан, ол энергия тиімділігін де, экономикалық тиімділігін де төмендетеді. Тұрғын үйлерде активті салқындату көбінесе бүкіл ғимаратты салқындату үшін көп мөлшерде энергия жұмсайды, бұл қаржылық шығындарды арттырады. Ғимарат инженерлері энергия тұтынудың артуының жаһандық климатқа теріс әсер ететінін де ескеруі керек. Активті салқындатуға қарағанда, пассивті салқындату көбінесе орташа немесе төмен температуралы аймақтарда қолданылады.