Кіріспе

Ұлыбританиядағы жалпақ ат жарысы

Дерби Стакс, сонымен қатар Дерби немесе Эпсом Дерби деп аталатын бұл жарыс, Англиядағы 1-топтық жалпақ ат жарысы болып табылады және үш жасар тайыншалар мен биелерге ашық. Ол Суррейдегі Эпсом Даунс жарыс жолында жыл сайын маусымның бірінші сенбісінде бір миль, төрт фурлонг және 10 ярд (2,423 метр) қашықтықта, шамамен 1½ мильге жуық өтеді. Алғаш рет 1780 жылы өткізілді. Бұл Ұлыбританиядағы ең жоғары сыйлық қоры бар және бес классикалық жарыстың ең беделдісі. Оны кейде "көк лента" деп те атайды. Бұл жарыс Ұлыбританиядағы жылқы жарыстарының тарихи маңызы бар Үштік Таждың ортаңғы кезеңі болып табылады, оған 2000 Гвинея жарысы алдын ала, ал Сент-Лежер жарысы одан кейін өтеді. Алайда, қазіргі заманда жарыстар мен селекциядағы басымдықтардың өзгеруіне байланысты, үш жарыстың барлығын жеңу өте сирек кездеседі, себебі бұл жарыс аттарға үлкен талап қояды. "Дерби" атауы (Дерби графының қолдауымен аталған) көптеген рет қабылданды, әсіресе АҚШ-тағы Кентукки Дербисі және көптеген басқа маңызды жарыстар мен спорттық іс-шараларды сипаттау үшін қолданылады. "Эпсом Дерби" термині АҚШ және басқа елдерде Дербиді Ирландия Дербисі немесе Германия Дербисі сияқты басқа жарыстардан ажырату үшін жиі қолданылады. Эпсомда өткізілетін Дерби жарысы Ұлыбританияда көбінесе "Дерби" деп аталады. Бұл Ұлыбританияның ұлттық спорттық іс-шараларының бірі және әлем бойынша үлкен теледидар аудиториясына ие.

Тарих

Стенли отбасы, Дерби графы, жылқы жарыстарының ұзақ тарихына ие болды. 1627 жылы Манн иелігін алған Дербидің 7-ші графы Джеймс Стенли Манн аралындағы Лангнесс түбегінде жылқы жарыстарын ұйымдастырып, «Манкс Дерби» деп аталған кубокты сыйлық ретінде тағайындады. Дерби 1779 жылы «Оукс Стейкс» жарысынан кейін өткен тойда пайда болды. Жаңа жарыс жоспарланды және оған үй иесі – Дербидің 12-ші графы немесе оның қонағы сэр Чарльз Банберидің есімі берілуі керек болды (кейінірек Ньюмаркеттегі Банбери кубогы оның құрметіне аталды). Аңыз бойынша, шешім тиянақты тастау арқылы қабылданды, бірақ жокейлер клубының стюарды Банбери өзінің үй иесіне басымдық берген болуы мүмкін. Дербидің тұңғыш жарысы 1780 жылдың 4 мамырында, бейсенбі күні өтті. Жеңіске сэр Чарльз Банбериге тиесілі «Диомед» атты тай жеңіп, 1065 фунт стерлинг 15 шиллинг жүлде алды. Алғашқы төрт жарыс ескі Орбикуляр жолының соңғы милінде өткізілді, ал 1784 жылы «Оукс» жарысына сәйкес қазіргі 1½ мильге дейін ұзартылды. Лорд Дерби 1787 жылы «Сэр Питер Тизл» атты жылқысымен алғаш рет жеңіске жетті. XIX ғасырда жарыстың басталу орны екі рет өзгертілді. Бірінші өзгеріс 1848 жылы Лорд Джордж Бентинктың ұсынысы бойынша жасалды, ал екіншісі 1872 жылы болды. 1991 жылы жарыстың нақты ұзындығы бір миль, төрт фурлонг және 10 ярд екені анықталды. Бастапқыда Дерби мамыр айының соңында немесе маусым айының басында, Пасха мерекесіне байланысты бейсенбі күні өткізілді. 1838 жылы жарыс теміржол кестесіне сәйкес келу үшін сәрсенбіге ауыстырылды, бірақ ол әлі де Пасханың жылжымалы мерекесіне байланысты болды. ХХ ғасырда жарыс 1994 жылға дейін негізінен мамыр айының соңында немесе маусым айының басында сәрсенбі күні өткізілді, содан кейін маусым айының басында сенбі күніне ауыстырылды. 1915 жылдан 1918 жылға дейін (Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде) жарыс сейсенбі күні өтті, ал ең соңғы жарыс күні 1917 жылдың 31 шілдесі болды. 1942 жылдан 1945 жылға дейін (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде), 1947 жылдан 1950 жылға дейін және 1953 жылы жарыс сенбі күні өткізілді. Дерби әлемдегі көптеген ұқсас жарыстарға түрткі болды. Еуропалық нұсқаларына Derby Italiano, Deutsches Derby, Irish Derby және Prix du Jockey Club (Британ аралдарында «Француздық дерби» деп белгілі) жатады. АҚШ-тағы бірнеше жарыстарда «Дерби» атауы бар, соның ішінде ең көнесі – Кентукки Дерби. Басқа ұлттық жарыстарға Австралиялық Дерби, Жаңа Зеландиялық Дерби және Жапондық Дерби кіреді. 1931 жылы Дерби әлемдегі алғашқы ашық спорттық жарыс болып теледидардан көрсетілді. Жарысқа ең көп 20 жылқы қатыса алады. 1993 жылдан бастап Дербиге жылдық тіркеу енгізілді. Бұл жүйе 2024 және 2022 жылғы жарыстарда COVID-19 пандемиясы кезінде тоқтатылды.

Эпсом жәрмеңкесі

Көптеген жылдар бойы Дерби сәрсенбі немесе бейсенбі күндері өткізілді және сол күні Лондоннан үлкен көпшілік жарысты ғана емес, басқа да көңіл көтерулерді көру үшін келетін. (XIX ғасырдың бір бөлігі мен XX ғасырдың көп бөлігінде Парламент мүшелерінің қатысуына мүмкіндік беру үшін отырыстар тоқтатылатын). Чарльз Диккенс 1850 жылдары жарысты тамашалау үшін Эпсом Даунсқа келген кезде, музыканттар, клоундар және фокусниктер сияқты әртүрлі ойын-сауықшылар өздерінің кәсібін жасайтын және көпшіліктің көңілін көтеретін. Көңіл көтерудің басқа түрлеріне кокос сататын дүкендер де кіретін. Көпшілік жиналған бұл шараны Уильям Пауэлл Фрит 1858 жылы "Дерби күні" деп аталатын картинасында бейнелеген; сыншылар картинаның алғы планында көңіл көтеру орындары көрсетілгенін, ал жарыс шетке ығысқандығын атап өткен. 1870 жылдары бумен жұмыс істейтін аттракциондар енгізілді. Олар Таттенхэм бұрышының жанында орналасқан, ал жәрмеңке он күнге созылып, жүздеген мың адамды қызықтырды. Үстірттің табиғи бейнесіне байланысты Дербиге әдетте 100 000-нан астам көрермен келеді, бұл Ұлыбританиядағы ең ірі спорттық іс-шаралардың біріне айналдырды.

Демеушілік

2021 және 2022 жылдары жарыс, Дерби фестиваліндегі тағы жеті жарыспен бірге, Cazoo компаниясының демеушілігінде өтті. Cazoo демеушілікті ұзарту мүмкіндігінен бас тартты және 2023 жылдың сәуір айында Betfred букмекерлік компаниясы Дерби мен Оукс жарыстарын демеушілік ету үшін үш жылдық келісімге келді. Investec 2009 және 2020 жылдар аралығында Дербидің бұрынғы демеушісі болған. Ал бұрынғыда жарысқа Ever Ready (1984–1994) және Vodafone (1995–2008) компаниялары қолдау көрсеткен.

Жеңімпаздар

Жыл Жеңімпаз Жокей Бапкер Иесі Қашықтық Уақыты 1780 Диомед Сэм Арнулл Р. Тисдейл Сэр Чарльз Банбери 1781 Жас Тұтылу Чарльз Хиндли Деннис О'Келли 1782 Қасқыр Сэм Арнулл Франк Нил 3-ші Эгремонт графы 1783 Салтрам Чарльз Хиндли Франк Нил Джон Паркер 1784 Сержант Джон Арнулл Деннис О'Келли 1785 Аимвелл Чарльз Хиндли Джон Пратт 1-ші Клермонт графы 1786 Нобель Дж. Уайт Франк Нил Томми Пантон 1787 Сэр Питер Тиизл Сэм Арнулл Сондерс Дербидің 12-ші графы 1788 Сэр Томас Уильям Саут Франк Нил Уэльс ханзадасы 1789 Аспан қыртысы Сэм Чифни Мэтт Стивенсон Бедфордтың 5-ші герцогы 1790 Радамантус Джон Арнулл Джон Пратт 1-ші Гровенор графы 1791 Асыққан Мэтт Стивенсон Мэтт Стивенсон Бедфордтың 5-ші герцогы 1792 Джон Булл Франк Бакл Джон Пратт 1-ші Гровенор графы 1793 Вакси Билл Клифт Роберт Робсон Сэр Фердинанд Пул 1794 Даэдал Фрэнк Бакл Джон Пратт 1-ші Гровенор графы 1795 Шығып тұрған Бүркіт Энтони Уитли Ричард Принс Сэр Фрэнк Стэндиш 1796 Диделот Джон Арнулл Ричард Принс Сэр Фрэнк Стэндиш 1797 Фиджеттен туған тайынша Джон Синглтон, кіші Мэтт Стивенсон Бедфордтың 5-ші герцогы 1798 Сэр Гарри Сэм Арнулл Франк Нил Джозеф Куксон 1799 Аркгерцог Джон Арнулл Ричард Принс Сэр Фрэнк Стэндиш 1800 Чемпион Билл Клифт Том Перрен Кристофер Уилсон 1801 Элеонора Джон Соундерс Дж. Фрост Сэр Чарльз Банбери 1802 Тиран Франк Бакл Роберт Робсон 3-ші Графтон герцогы 1803 Сол Билл Клифт Джон Лонсдейл Сэр Хедворт Уильямсон 1804 Ганнибал Билл Арнулл Франк Нил 3-ші Эгремонт графы 1805 Кардинал Бофорт Деннис Фитцпатрик Диксон Бойс 3-ші Эгремонт графы 1806 Париж Джон Шепард Ричард Принс 3-ші Барон Фоули 1807 Сайлау Джон Арнулл Диксон Бойс 3-ші Эгремонт графы 1808 Пан Франк Коллинсон Джон Лонсдейл Сэр Хедворт Уильямсон 1809 Папа Том Гудиссон Роберт Робсон 3-ші Графтон герцогы 1810 Уһал Билл Клифт Роберт Робсон 3-ші Графтон герцогы 1811 Фантом Франк Бакл Джеймс Эдвардс Сэр Джон Шелли 1812 Октавий Билл Арнулл Диксон Бойс Роберт Ладбрук 1813 Смоленско Том Гудиссон Крауч Сэр Чарльз Банбери 1814 Блюхер Билл Арнулл Диксон Бойс 2-ші Ставелл бароны 1815 Уискер Том Гудиссон Роберт Робсон 4-ші Графтон герцогы 1816 Принц Леопольд Уилл Уитли Уильям Батлер Йорк герцогы 1817 Азор Джем Робинсон Роберт Робсон Джон Пейн 1818 Сэм Сэм Чифни, кіші Уильям Чифни Томас Торнхилл 1819 Тиресий Билл Клифт Ричард Принс 4-ші Портленд герцогы 1820 Теңізші Сэм Чифни, кіші Уильям Чифни Томас Торнхилл 1821 Густавус Сэм Дэй Крауч Джон Хантер 1822 Моисей Том Гудиссон Уильям Батлер Йорк герцогы 1823 Эмилиус Франк Бакл Роберт Робсон Джон Удни 1824 Седрик Джем Робинсон Джеймс Эдвардс Сэр Джон Шелли 1825 Миддлтон Джем Робинсон Джеймс Эдвардс 5-ші Джерси графы 1826 Лап-ит Джордж Докерей Р. Стивенсон 3-ші Эгремонт графы 1827 Мамелюк Джем Робинсон Джеймс Эдвардс 5-ші Джерси графы 1828 Кадланд Джем Робинсон Диксон Бойс 5-ші Ратленд герцогы 1829 Фредерик Джон Форт Джон Форт Уильям Гратвик 1830 Приам Сэм Дэй Уильям Чифни Уильям Чифни 1831 Спаниель Уилл Уитли Дж. Роджерс Висконт Лоутер 1832 Сент-Джайлс Билл Скотт Дж. Уэбб Роберт Ридсдейл 1833 Қауіпті Джем Чэппл Исаак Сэдлер Исаак Сэдлер 1834 Толық өкілетті Патрик Коннолли Джордж Пейн Станлейк Батсон 1835 Мюндіг Билл Скотт Джон Скотт Джон Боус 1836 Бэй Миддлтон Джем Робинсон Джеймс Эдвардс 5-ші Джерси графы 1837 Фосфор Джордж Эдвардс Джон Доу Лорд Бернерс 1838 Амато Джем Чэппл Ральф Шервуд Сэр Гилберт Хиткот 1839 Блумсбери Сим Темплмен Уильям Ридсдейл Уильям Ридсдейл 1840 Кішкентай Ғажайып Уильям Макдональд Джон Форт Дэвид Робертсон 1841 Коронация Патрик Коннолли Бен Пейнтер Авраам Роулинсон 1842 Аттила Билл Скотт Джон Скотт Джордж Ансон 1843 Котерстон Билл Скотт Джон Скотт Джон Боус 1844 Орландо Нат Флэтмэн У. Купер Джонатан Пил 1845 Шадыман Паттер Белл Джон Форт Уильям Гратвик 1846 Пиррус Бірінші Сэм Дэй Джон Дэй Джон Галли 1847 Коссак Сим Темплмен Джон Дэй Т. Х. Педли 1848 Сурплис Сим Темплмен Джон Кент, кіші 3-ші Клифден виконты 1849 Ұшқыш Голландиялық Шарльз Марлоу Джон Фоберт 13-ші Эглинтон графы 1850 Вольтижер Жоб Марсон Роберт Хилл 2-ші Зетланд графы 1851 Теддингтон Жоб Марсон Алек Тейлор, аға Сэр Джозеф Хоули 1852 Даниэль О'Рурк Фрэнк Батлер Джон Скотт Джон Боус 1853 Батыс Австралиялық Фрэнк Батлер Джон Скотт Джон Боус 1854 Эндер Альфред Дэй Джон Дэй Джон Галли 1855 Уайлд Дэйрелл Роберт Шервуд Джон Рикаби Фрэнсис Попхэм 1856 Эллингтон Том Алдкрофт Том Доусон Октавиус Вернон Гаркорт 1857 Блинк Бонни Джек Чарльтон Уильям Ай'Ансон Уильям Ай'Ансон 1858 Мұңдық Джон Уэллс Джордж Мэннинг Сэр Джозеф Хоули 1859 Мусджид Джон Уэллс Джордж Мэннинг Сэр Джозеф Хоули 1860 Торманби Гарри Кастанец Мэтью Доусон Джеймс Мерри 1861 Кеттлдрам Ральф Буллок Г. Оутс Чарльз Таунли 1862 Каракатус Джон Парсонс Роберт Смит Чарльз Снюинг 1863 Макарони Том Чалонер Джеймс Годдинг Ричард Нейлор 1864 Блэр Атхол Джим Сноуден Уильям Ай'Ансон Уильям Ай'Ансон 1865 Гладиатор Гарри Гримшоу Том Дженнингс, аға Фредерик де Лагранж 1866 Лорд Лион Гарри Кастанец Джеймс Довер Ричард Саттон 1867 Гермит Джон Дэйли Г. Блосс Генри Чаплин 1868 Көк көйлек Джон Уэллс Джон Портер Сэр Джозеф Хоули 1869 Претендент Джон Осборн кіші Том Доусон Джон Джонстон 1870 Кингкрафт Том Френч Мэтью Доусон 6-шы Фалмут виконты 1871 Фавониус Том Френч Джозеф Хэйхоу Майер А. де Ротшильд 1872 Кремрон Чарли Мейдмент Уильям Гилберт Генри Савиль 1873 Донкастер Фред Уэбб Роберт Пек Джеймс Мерри 1874 Джордж Фредерик Гарри Кастанец Том Лидер У. С. Картрайт 1875 Галопин Джек Моррис Джон Доусон Густав Баттиани 1876 Кисбер Чарли Мейдмент Джозеф Хэйхоу Александр Балтацци 1877 Сильвио Фред Арчер Мэтью Доусон 6-шы Фалмут виконты 1878 Сефтон Гарри Констебл Алек Тейлор, аға Уильям Стирлинг Кроуфорд 1879 Сэр Бевис Джордж Фордхэм Джозеф Хэйхоу Лионель де Ротшильд 1880 Бенд Ор Фред Арчер Роберт Пек 1-ші Вестминстер герцогы 1881 Ирокез Фред Арчер Джейкоб Пинкус Пьер Лорилард IV 1882 Шотовер Том Кэннон, аға Джон Портер 1-ші Вестминстер герцогы 1883 Сент-Блейз Чарльз Вуд Джон Портер Сэр Фредерик Джонстон 1884 (dh) Харвестер Сент-Гейтиен Сэм Лоутс Чарльз Вуд Джеймс Джуит Роберт Шервуд Сэр Дж. Уиллоуби Джек Хаммонд 1885 Мелтон Фред Арчер Мэтью Доусон 20-шы Барон Хейстингс 1886 Ормонде Фред Арчер Джон Портер 1-ші Вестминстер герцогы 1887 Мерри Хэмптон Джон Уоттс Мартин Гурри Джордж Александр Бэйрд 1888 Эйршир Фред Барретт Джордж Доусон 6-шы Портленд герцогы 1889 Донован Томми Лоутс Джордж Доусон 6-шы Портленд герцогы 1890 Сэйнфойн Джон Уоттс Джон Портер Джеймс Миллер 1891 Коммон Джордж Барретт Джон Портер Сэр Фредерик Джонстон 1892 Сэр Хьюго Фред Аллсопп Том Уодлоу 3-ші Брэдфорд графы 1893 Изингласс Томми Лоутс Джеймс Джуит Гарри Маккалмонт 1894 Ладас Джон Уоттс Мэтью Доусон 5-ші Роузбери графы 1895 Сэр Висто Сэм Лоутс Мэтью Доусон 5-ші Роузбери графы 1896 Персимон Джон Уоттс Ричард Марш Уэльс ханзадасы 1897 Гальте Море Чарльз Вуд Сэм Дарлинг Джон Губбинс 1898 Джедда Отто Мэдден Ричард Марш Джеймс Ларнах 1899 Ф...

Уақыт шкаласы

1805 ж. Көрермендердің бірі жылқыны құлатты. 1825: Миддлтон Дербиде жеңіске жеткеннен бұрын да, кейін де жарысқа қатыспады. 1838: Амато Дербиде жеңіске жеткеннен бұрын да, кейін де жарысқа қатыспады. 1844: Бастапқы жеңімпаз Раннинг Рейн, ол шын мәнінде Маккабей атты төрт жасар жылқы болғандықтан, құлатылды. 1881: Ирокез британдық үштік тақтың бір бөлігін жеңген алғашқы американдық тұқымды жылқы болды. 1884: Жарыс Харвестер мен Сент-Гатиен арасында тең түсті. 1887: Мерри Хэмптон бұрын жеңіске жетпеген жылқылардың Дербиде жеңіске жеткен соңғысы. 1894: Жеңімпаз сол кездегі премьер-министр, Розберидің 5-ші графына тиесілі болды. 1901: Механикалық старт қақпасы алғаш рет қолданылды. 1909: Минору Дербиде жеңіске жеткен алғашқы жылқы болды, ол бұрын екі рет Уэльс принці ретінде жеңіске жеткен король Эдуард VII-ге тиесілі болды. 1913: Титаник кемесіндегі J. Брюс Исмейдің інісі Чарльз Б. Исмейге тиесілі 6/4 фавориті Краганур даулы түрде дисквалификацияланды, нәтижесінде жарыс 100/1 аутсайдері Абуерге берілді. Суфражистка Эмили Дэвисон король Георг V-нің аты Анмердің соққысына ұшырады және төрт күннен кейін қайтыс болды. 1916: Фифинелла, сондай-ақ The Oaks жеңімпазы, 2022 жылға дейін жарысты жеңген алты бикештің соңғысы болды. Бұрынғы бес бикеш: Элеонора (1801), Блинк Бонни (1857), Шотовер (1882), Синьоринетта (1908), Тагали (1912). 1921: Жеңімпаз Юморист жарыстан екі апта өткен соң қайтыс болды. 1927: BBC арнасы алғаш рет Дербиді көрсетті. 1931: Джон Логи Бэрд пен оның компаниясы BBC таратушысын пайдаланып, алғашқы ашық ауадағы спорттық оқиға теледидардан көрсетілді. 1932: "Сәуірдің бесіншісі" Эпсомда оқытылған соңғы жеңімпаз. 1946: Airborne Дербиде жеңіске жеткен төрт сұр жылқының соңғысы (2017 жылға дейін). 1953: Пинза жокей сэр Гордон Ричардс үшін 27 сәтсіз әрекеттен кейін жарыстың жалғыз жеңімпазы болды. 1960: 1930 жылдардың басында жарыстың тәжірибелік теледидар трансляциясы болғанымен, Дербидің тұрақты теледидарлық көрсетілімі осы жылы басталды, бастапқыда BBC және ITV арналарында. 1962: Ларкспур 22/1 коэффициентімен жеңіске жетті, ал Таттенхэм бұрысына жақын жерде жеті жылқы құлатылды; бір жылқы өлді, ал төрт жокей ауруханаға жатты. 1967: Бастау бағаналары алғаш рет қолданылды. 1989: Екінші орын алған Теримон Дербиде 500/1 коэффициентімен ең жоғары бағаланған жылқы болды. 1996: Алекс Гривс жарысқа қатысқан алғашқы әйел жокей болды. Ол португалдық Лил атты бикешпен 20 жүгірушінің соңғы орынында болды. Хейли Тернер жарысқа қатысқан екінші әйел жокей болды, ол Cavaleiro атты жылқымен жарысты аяқтады, бұл 1907 жылдан бері ең төменгі көрсеткіш болды. 2014: Эйдан О'Брайен жарыстың үш жыл қатарынан жеңімпазын оқытқан алғашқы адам болды. 2017: Эйданның қызы Ана О'Брайен жарысқа қатысқан үшінші әйел жокей болды, ол The Anvil атты жылқымен жарысты. 18 жүгірушінің ішінде 17-ші орынды иеленген ол екінші жылқыдан озат болған алғашқы әйел болды. 2019: Кевин Маккарти және Майкл Черч (Ресми Дерби тарихшысы) "Бірінші Дерби қайдан басталды?" деген талқыланған мәселені шешу үшін 17 беттік академиялық эссе жазды. (Қараңыз www.michaelchurchracingbooks.com). Бұл оның бұрынғы Орбикуляр немесе Кубок жолындағы Майл Посттан, бүгінгі жүгіру жолынан бірнеше метр қашықтықта екендігін дәлелдеді. 2019 жылғы Дербиге бір апта қалғанда Эпсом басшылығы алғашқы Дербидің басталу орнын еске алу үшін тақта орнатты.