Кіріспе

Mayday – халықаралық деңгейде дауыстық радиобайланыстағы апат сигналы ретінде қолданылатын төтенше жағдай сөзі. Ол негізінен авиаторлар мен теңізшілер тарапынан өмірге қауіп төндіретін төтенше жағдайды хабарлау үшін пайдаланылады, бірақ кейбір елдерде өрт сөндірушілер, полиция күштері және көлік ұйымдары сияқты жергілікті ұйымдар да осы терминді қолданады. Конвенция талабына сәйкес, төтенше жағдайды алғаш жариялағанда бұл сөз үш рет қатарынан қайталанады ("Mayday mayday mayday").

Тарих

"Mayday" процедуралық сөзін 1920-жылдардың басында Англияның Кройдон әуежайындағы радио қызметін басқарған офицер Фредерик Стэнли Мокфорд апаттық сигнал ретінде ойлап тапты. Оған барлық ұшқыштар мен жердегі қызметкерлерге апат жағдайында түсінікті болатын, қиындық туралы хабарлайтын сөзді табу тапсырылған. Ол кездегі әуе трафигінің көп бөлігі Кройдон мен Париждегі Ле Бурже әуежайы арасында болғандықтан, ол "mayday" терминін ұсынды, бұл француз тіліндегі m'aidez ("маған көмектесіңіз") немесе m'aider ("маған көмекке келіңіз") сөздерінің дыбысталу жағынан ұқсас нұсқасы. Бұл терминнің 1 мамыр мерекесімен ешқандай қатысы жоқ. Тестілеуден кейін, 1923 жылдың ақпан айында жаңа процедуралық сөз Ла-Манш арқылы жүзетасылатын рейстерде қолдануға енгізілді. Бұрынғы апаттық сигнал SOS Морзе коді болған, бірақ бұл дауыстық байланыс үшін қолайлы емес деп есептелді, себебі "телефон арқылы 'S' әрпін ажырату қиын еді".

Пана-пан

"Pan pan" (француз тілінен: panne, "бұзылу") "тезірек көмек қажет ететін ауыр және жақын қауіптен" төмен деңгейдегі шұғыл жағдайды, мысалы, механикалық ақауды немесе медициналық мәселені білдіреді. "Medico" қосымшасы бастапқыда Ұлыбритания суларындағы кемелер медициналық проблеманы көрсету үшін ("pan pan medico", үш рет қайталанады) немесе ұшу кезінде жолаушының өміріне қауіп төндірмейтін медициналық төтенше жағдайды хабарлайтын ұшақтар, немесе Женева конвенцияларына сәйкес медициналық көлік қызметін атқарушылар үшін қолданылуы тиіс еді. "Pan pan medico" енді ресми түрде қолданылмайды.

Төтенше жағдайды жариялау

Кейде авиацияда "төтенше жағдайды жариялау" деген тіркес "майдай" деп шақырудың орнына қолданылады. Мысалы, 1998 жылы Swissair 111 рейсі жағдай нашарлағаннан кейін, бұрын жарияланған "пан-пан" хабарынан кейін "Swissair one eleven heavy is declaring emergency" деп радио арқылы хабарлады. Дегенмен, Халықаралық азаматтық авиация ұйымы "төтенше жағдайды жариялау" орнына "пан-пан" және "майдай" стандартты шақыруларын пайдалануды ұсынады. Ұшқыштардың "пан-пан" және "майдай" сөздерін басқа сөздермен ауыстыруы ұшақты басқару кезінде жаңсақтыққа және қателіктерге себеп болды.

Басқа байланыс трафигін өшіру

"Seelonce mayday" (француз тіліндегі "демалыс" сөзінің шамамен айтылуы) – бұл арнаны тек апатқа ұшыраған кемелер мен осы апатпен айналысатын билік органдары ғана пайдалануы керек деген талап. "Seelonce feenee" хабарламасы таратылғанға дейін арнаны қалыпты жұмыс үшін пайдалануға болмайды. "Seelonce mayday" және "seelonce feenee" хабарламаларын тек апатты жағдайды басқаратын бақылау станциясы ғана жібере алады. "Таратуды тоқтатыңыз – mayday" деген тіркес "seelonce mayday" сөзінің авиациялық баламасы болып табылады. "Seelonce distress" және "prudonce" ITU WRC 07-ден бері қолданылмайды. "Seelonce mayday" форматы: MAYDAY, Барлық станциялар x3 немесе [кедергі келтіретін станция] x3, бұл [бақылау станциясы], SEELONCE MAYDAY. "Seelonce feenee" (француз тілінде "silence fini" – 'демалыс аяқталды') дегеніміз – төтенше жағдай аяқталды және арнаны енді қалыпты түрде пайдалануға болады. "Апаттық хабарлама аяқталды" – "seelonce feenee" сөзінің авиациялық баламасы. "Seelonce feenee" форматы: MAYDAY, Барлық станциялар x3, бұл [бақылау станциясы] x3, UTC бойынша күні мен уақыты, апатқа ұшыраған кеменің MMSI нөмірі, апатқа ұшыраған кеменің атауы, апатқа ұшыраған кеменің шақыру белгісі, SEELONCE FEENEE.