Q кодтары: Радиобайланыстағы хабарламалар жүйесі

Кіріспе

Морзе кодының жұмыс сигналы түрі

Q коды – әрқайсысы "Q" әрпімен басталатын үш әріптік кодтардың стандартыланған жиынтығы. Бұл код бастапқыда коммерциялық радиотелеграф байланысы үшін жасалған, кейін басқа радио қызметтері, әсіресе радио әуесқойлары қолданды. Операторлар Q кодын сұрақ түрінде жіберген кезде, сол Q кодын мәлімдеме түрінде жібергеннен ажырату үшін оны әскери желідегі сұрақ белгісімен немесе стандартты Морзе сұрақ белгісімен толықтырады. Q кодтары радио тек Морзе коды қолданған кезде құрылған болса да, дауыстық хабар тарату енгізілгеннен кейін де қолданыла береді. Сандардың шатасуын болдырмау үшін хабар таратушының шақыру белгілері шектеледі; елдерге ITU префиксі ретінде қолданылмаған Q кодтары берілуі мүмкін, мысалы, Катар – QAT. QAA–QNZ диапазонындағы кодтар авиациялық қолдануға, QOA–QQZ – теңіздік қолдануға, ал QRA–QUZ – барлық қызметтерге арналған. "Q" әрпінің ресми мағынасы жоқ, бірақ кейде оған "сұрақ" немесе "сауал" сияқты есте сақтауға көмектесетін сөз тағайындалады, мысалы, QFE кодында: "сауалдағы алаңның биіктігі".

Кейінгі пайдалану

Жылдар бойы бастапқы Q кодтары радио байланысы практикасындағы өзгерістерді көрсету үшін өзгертілді. Мысалы, QSW / QSX бастапқыда «Мен ұшқыш жиілігін арттырайын ба/кемітейін бе?» деген сұрақты білдірген, бірақ 1920 жылдары құрлықтағы станциялардағы ұшқыш таратушыларға бірте-бірте тыйым салынды, бұл мағынаны қолданудан шығарды. 1970 жылдары радио операторларына арналған пошта басшылығында жүзден астам Q кодтары тізімделген, олар радио процедураларын, метеорологияны, радио бағытын табуды және іздеу-құтқару жұмыстарын қамтитын кең ауқымды тақырыптарды қамтиды. Кейбір Q кодтары, әсіресе QNE, QNH және QFE авиацияда қолданылады, олар белгілі бір биіктік өлшегіш параметрлерін көрсетеді. Бұл кодтар әуе қозғалысын басқарумен радиотелефондық байланыста қауіпсіздік пен тиімділік маңызды болғанда, түсінікті қысқарту ретінде қолданылады. Флорида штатының Майами-Дейд округі жергілікті басқару органы құқық қорғау және өрттен құтқару байланысы үшін Q кодтарының кіші жиынтығын пайдаланады, бұл Q кодтарының жердегі дауыс байланысында қолданылатын сирек жағдайлардың бірі. QAA–QNZ кодтық диапазоны Халықаралық азаматтық авиация ұйымы анықтаған әуе қызметтеріне қатысты сөздерді қамтиды. QOA–QQZ кодтық диапазоны теңіз қызметіне арналған. QRA–QUZ кодтық диапазоны барлық қызметтерге қатысты сөздерді қамтиды және Халықаралық телекоммуникация одағына берілген. QVA–QZZ кодтық диапазоны бөлінбеген. Көптеген кодтар бір жеке қызметтен тыс жерде тікелей қолданылмайды, мысалы, теңіз операциясы (көптеген QO немесе QU сериялы кодтар) немесе радиотелетип операциясы (QJ сериясы). Морзе кодын пайдаланатын көптеген әскери және басқа ұйымдар қосымша кодтарды қабылдады, соның ішінде Еуропа мен НАТО елдерінің көпшілігі қолданатын Z кодын. Z коды әскери радиохабарларды таратуға бейімделген командалар мен сұрақтарды қосады, мысалы, «ZBW 2» – «2-ші қосалқы жиілікке ауыс», және «ZNB abc» – «Менің тексеру сомам abc, сеніңікі қандай?». Қойылатын сұрақ/жауап ретінде қолданылғанда, Q кодың мағынасы жеке Q кодтың сұрақ немесе жауап ретінде жіберілуіне байланысты өзгереді. Мысалы, «QRP?» деген хабарлама «Жетілдіргіш қуатын азайтайын ба?» деген сұрақ білдіреді, ал «QRP» деген жауап «Иә, жетілдіргіш қуатын азайтыңыз» дегенді білдіреді, ал ешқандай сұраусыз айтылған «QRP» «Жетілдіргіш қуатын азайтыңыз» дегенді білдіреді. Q кодтарын осындай құрылымдалған түрде қолдану сирек кездеседі және қазіргі уақытта көбінесе әуесқой радио және әскери Морзе кодты (CW) трафик желілерімен шектеледі.

Over the years the original Q codes were modified to reflect changes in radio practice. For example, QSW / QSX originally stood for, "Shall I increase / decrease my spark frequency? ", but in the 1920s spark gap transmitters were gradually being banned from land stations, making that meaning obsolete. By the 1970s, the Post Office Handbook for Radio Operators listed over a hundred Q codes, covering a wide range of subjects including radio procedures, meteorology, radio direction finding, and search and rescue. Some Q codes are also used in aviation, in particular QNE, QNH and QFE, referring to certain altimeter settings. These codes are used in radiotelephone conversations with air traffic control as unambiguous shorthand, where safety and efficiency are of vital importance. A subset of Q codes is used by the Miami Dade County, Florida local government for law enforcement and fire rescue communications, one of the few instances where Q codes are used in ground voice communication. The QAA–QNZ code range includes phrases applicable primarily to the aeronautical service, as defined by the International Civil Aviation Organization. The QOA–QQZ code range is reserved for the maritime service. The QRA–QUZ code range includes phrases applicable to all services and is allocated to the International Telecommunication Union. QVA–QZZ are not allocated. Many codes have no immediate applicability outside one individual service, such as maritime operation (many QO or QU series codes) or radioteletype operation (the QJ series). Many military and other organisations that use Morse code have adopted additional codes, including the Z code used by most European and NATO countries. The Z code adds commands and questions adapted for military radio transmissions, for example, "ZBW 2", which means "change to backup frequency number 2", and "ZNB abc", which means "my checksum is abc, what is yours?" Used in their formal question / answer sense, the meaning of a Q code varies depending on whether the individual Q code is sent as a question or an answer. For example, the message "QRP?" means "Shall I decrease transmitter power? ", and a reply of "QRP" means "Yes, decrease your transmitter power", whereas an unprompted statement "QRP" means "Please decrease your transmitter power". This structured use of Q codes is fairly rare and now mainly limited to amateur radio and military Morse code (CW) traffic networks.

Қызмет бойынша бөлу

QAA-дан QNZ-ға дейін – Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ICAO) берген. QNA-дан QNZ-ға дейін – Америка радиорелейлік лигасы (ARRL) осы жиілік диапазонында хабар алмасу үшін өзінің QN сигналдарын әзірледі. Бұл сигналдар басқа сигналдармен қабаттасқанымен, ARRL оларды NTS желілерінде ғана пайдалану шатасуды азайтады деп санайды. QOA-дан QQZ-ға дейін – Теңіздік мобильді байланыс үшін. QRA-дан QUZ-ға дейін – Халықаралық телекоммуникация одағының радиокоммуникация секторы (ITU R) берген.

Әуесқойлық радиода пайдалану үшін бейімделген Q-кодтар

Код Сұрақ Жауап немесе мәлімдеме QRA Сіздің станцияңыздың атауы (немесе шақыру белгісі) қандай? Менің станциямның атауы (немесе шақыру белгісі) QRG Менің нақты жиілігімді (немесе жиілігімді) айта аласыз ба? Сіздің нақты жиілігіңіз (немесе ) кГц (немесе МГц) болып табылады. QRH Менің жиілігім өзгеріп отыра ма? Сіздің жиілігіңіз өзгеріп тұрады. QRI Менің хабарлауымның тоны қандай? Сіздің хабарлауыңыздың тоны: 1. Жақсы; 2. Өзгермелі; 3. Жаман. QRJ Сіз қанша дауыс байланысын жасағыңыз келеді? Мен дауыстық байланыс орнатқым келеді. QRK Менің (немесе басқаның) сигналдарының оқуға қабілеттілігі қандай? Сіздің (немесе ) сигналдарыңыздың оқуға қабілеттілігі (1-ден 5-ке дейін). QRL Сізде жұмыс бар ма? Мен жұмыс істеймін (байланыста). Қосылмаңыз. QRM Сізде кедергі бар ма? Менде кедергі бар. QRN Сізді статикалық шу мазалайды ма? Мені статикалық шу мазалайды. QRO Қуаттылығын арттырайын ба? Қуаттылығын арттырыңыз. QRP Қуаттылығын азайтайын ба? Қуаттылығын азайтыңыз. QRQ Жылдамдату керек пе? Тез жіберіңіз ( ). QRS Баяулату керек пе? Баяу жіберіңіз ( ). QRT Операцияны тоқтатуды немесе үзуді қалайсыз ба? / Радионы өшіру? Операцияны үземін / Радионы өшіремін. QRU Маған бірдеңе бар ма? Менде сіздерге хабарлар бар. QRV Дайынсыз ба? Мен дайынмын. QRW Сізге кГц (немесе МГц) жиілікпен хабарласам ба? Мен кГц (немесе МГц) жиілікпен хабарласып отырмын. QRX Мен күтуде боламын ба? / Қай кезде тағы да хабарласасыз? Күте тұрыңыз / Мен сізге (сағат) сағат ішінде кГц (немесе МГц) арқылы қайта қоңырау шаламын. QRZ Маған кім қоңырау шалып жатыр? Сізді кГц (немесе МГц) арқылы шақырады. QSA Менің сигналдарымның (немесе басқаның) күші қандай? Сіздің (немесе ) сигналдарыңыздың күші (1-ден 5-ке дейін). QSB Менің сигналдарым әлсіреп бара ма? Сіздің сигналдарыңыз әлсіреп барады. QSD Менің кілтім ақаулы ма? Сіздің кілтіңіз ақаулы. QSG Бір мезгілде қанша жеделхат (хабарлама) жіберсем болады? Бір мезгілде жеделхаттар (хабарламалар) жіберіңіз. QSK Сіз мені сигналдарыңыздың арасында естисіз бе? Мен сізді сигналдарыңыздың арасында естимін. QSL Сіз қолхатты растай аласыз ба? Мен қолхатты растаймын. QSM Сізге жіберген соңғы жеделхатты (хабарламаны) немесе алдыңғы жеделхатты (хабарламаны) қайталайын ба? Маған жіберген соңғы жеделхатты (хабарламаны) қайталаңыз (немесе жеделхаттар / хабарламалар нөмірлері ). QSN Сіз мені (немесе (шақыру белгісін)) кГц (немесе МГц) жиілігінде естідіңіз бе? Мен сізді кГц (немесе МГц) жиілігінде естідім. QSO Сізбен тікелей немесе реле арқылы байланыса аласыз ба? Мен сізбен тікелей (немесе реле арқылы) байланыса аламын. QSP Сіз хабарды жеткізе аласыз ба? Мен хабарды жеткізем. QSR Менің қоңырау шақыруымды қайталап беріңіз бе? Қоңырау шақыруды қайталаңыз, мен сізді естімедім. QSS Қандай жұмыс жиілігін қолданасыз? Мен кГц (немесе МГц) жұмыс жиілігін қолданамын. QST Мен барлық әуесқойларға хабарласып, алдыңғы хабарламаны қайталасам ба? Міне, барлық әуесқойларға арналған хабар. QSU Осы жиілікте (немесе кГц (немесе МГц)) хабар жіберсем бе? Осы жиілікте (немесе кГц (немесе МГц) арқылы) хабарлаңыз немесе жауап беріңіз. QSW Сіз осы жиілікте (немесе кГц (немесе МГц)) хабар жібересіз бе? Мен осы жиілікте хабар жіберемін (немесе кГц (немесе МГц)). QSX Сіз кГц (немесе МГц) жиілігінде (шақыру белгісін) тыңдайсыз ба? Мен кГц (немесе МГц) жиілігінде (шақыру белгісін) тыңдап тұрмын. QSY Басқа жиіліктегі хабарды беруді ауыстырайын ба? Басқа жиілікпен (немесе кГц (немесе МГц) беруді ауыстырыңыз. QSZ Әр сөзді немесе топты бірнеше рет жіберсем болады? Әр сөзді немесе топты екі рет (немесе бірнеше рет) жіберіңіз. QTA Жеделхаттың (хабарламаның) нөмірін жібермегендей етіп жояйын ба? Жеделхаттың (хабарламаның) нөмірін жібермегендей жойыңыз. QTC Сізге қанша жеделхат (хабарлама) жіберу керек? Менде сізге (немесе ) жеделхаттар (хабарламалар) бар. QTH Сіздің ендік және бойлық бойынша орналасқан жеріңіз қандай? (немесе кез келген басқа көрсеткіш бойынша) Менің орналасқан жерім - ендік, бойлық. QTR Дұрыс уақыт қандай? Дұрыс уақыт UTC сағаттары. QTU Сіздер қандай уақытта жұмыс істейсіздер? Меннен сағаттан сағатқа дейін жұмыс істеймін. QTX Келесі хабарлауға дейін (немесе сағатқа дейін) сізбен байланыс үшін стансаңызды ашық ұстайсыз ба? Мен сізбен келесі хабарлауға дейін (немесе сағатқа дейін) байланыс орнымды ашық ұстаймын. QUA Сізде (шақыру белгісі) туралы жаңалық бар ма? Міне, (шақыру белгісі) туралы жаңалық. QUC Менен (немесе (шақыру белгісінен)) алған соңғы хабарламаның нөмірі (немесе басқаша белгісі) қандай? Мен сізден (немесе (шақыру белгісінен)) алған соңғы хабарламаның нөмірі (немесе басқаша көрсетілімі) QUD Сіз (ұялы байланыс станциясының шақыру белгісінен) жіберілген шұғыл сигналды алдыңыз ба? Мен (ұтқыр станцияның қоңырау белгісі) сағатта жіберген шұғыл сигналды алдым. QUE Сіз (тіл) тілінде сөйлей аласыз ба? Қажет болса аударма...

Code Question Answer or statement QRA What is the name (or call sign) of your station? The name (or call sign) of my station is QRG Will you tell me my exact frequency (or that of )? Your exact frequency (or that of ) is kHz (or MHz). QRH Does my frequency vary? Your frequency varies. QRI How is the tone of my transmission? The tone of your transmission is (1. Good; 2. Variable; 3. Bad) QRJ How many voice contacts do you want to make? I want to make voice contacts. QRK What is the readability of my signals (or those of )? The readability of your signals (or those of ) is (1 to 5). QRL Are you busy? I am busy (in contact with ). Please do not interfere. QRM Do you have interference? I have interference. QRN Are you troubled by static? I am troubled by static. QRO Shall I increase power? Increase power. QRP Shall I decrease power? Decrease power. QRQ Shall I send faster? Send faster ( ). QRS Shall I send more slowly? Send more slowly ( ). QRT Shall I cease or suspend operation? / shutoff the radio? I am suspending operation / shutting off the radio. QRU Have you anything for me? I have messages for you. QRV Are you ready? I am ready. QRW Shall I inform that you are calling (him) on kHz (or MHz)? Please inform that I am calling (him) on kHz (or MHz). QRX Shall I standby? / When will you call me again? Please standby / I will call you again at (hours) on kHz (or MHz) QRZ Who is calling me? You are being called by on kHz (or MHz) QSA What is the strength of my signals (or those of )? The strength of your signals (or those of ) is (1 to 5). QSB Are my signals fading? Your signals are fading. QSD Is my keying defective? Your keying is defective. QSG Shall I send telegrams (messages) at a time? Send telegrams (messages) at a time. QSK Can you hear me between your signals? I can hear you between my signals. QSL Can you acknowledge receipt? I will acknowledge receipt. QSM Shall I repeat the last telegram (message) which I sent you, or some previous telegram (message)? Repeat the last telegram (message) which you sent me (or telegram(s) / message(s) numbers(s) ). QSN Did you hear me (or (call sign)) on kHz (or MHz)? I did hear you (or (call sign)) on kHz (or MHz). QSO Can you communicate with direct or by relay? I can communicate with direct (or by relay through ). QSP Will you relay a message to ? I will relay a message to QSR Do you want me to repeat my call? Please repeat your call; I did not hear you. QSS What working frequency will you use? I will use the working frequency kHz (or MHz). QST Should I repeat the prior message to all amateurs I contact? Here follows a broadcast message to all amateurs. QSU Shall I send or reply on this frequency (or on kHz (or MHz))? Send or reply on this frequency (or on kHz (or MHz)). QSW Will you send on this frequency (or on kHz (or MHz))? I am going to send on this frequency (or on kHz (or MHz)). QSX Will you listen to (call sign(s) on kHz (or MHz))? I am listening to (call sign(s) on kHz (or MHz)) QSY Shall I change to transmission on another frequency? Change to transmission on another frequency (or on kHz (or MHz)). QSZ Shall I send each word or group more than once? Send each word or group twice (or times). QTA Shall I cancel telegram (message) number as if it had not been sent? Cancel telegram (message) number as if it had not been sent. QTC How many telegrams (messages) have you to send? I have telegrams (messages) for you (or for ). QTH What is your position in latitude and longitude? (or according to any other indication) My position is latitude longitude. QTR What is the correct time? The correct time is hours UTC. QTU At what times are you operating? I am operating from to hours. QTX Will you keep your station open for further communication with me until further notice (or until hours)? I will keep my station open for further communication with you until further notice (or until hours). QUA Have you news of (call sign)? Here is news of (call sign). QUC What is the number (or other indication) of the last message you received from me (or from (call sign))? The number (or other indication) of the last message I received from you (or from (call sign)) is QUD Have you received the urgency signal sent by (call sign of mobile station)? I have received the urgency signal sent by (call sign of mobile station) at hours. QUE Can you speak in (language) – with interpreter if necessary – if so, on what frequencies? I can speak in (language) on kHz (or MHz). QUF Have you received the distress signal sent by (call sign of mobile station)? I have received the distress signal sent by (call sign of mobile station) at hours.

Радиотелеграфтық Q-кодтарға жауап беру туралы ескертулер

Радиотелеграфтың Q кодына жасалған сұранысқа немесе Q кодының хабарламасына берілетін жауап кодқа байланысты өзгеше болуы мүмкін. Q кодының хабарламаларына немесе тек қабылданғаны расталуы қажет сұрақтарына жауап ретінде әдетте "Роджер" деген мағына беретін "R" әрпі қолданылады, яғни "Дұрыс қабылданды". "R" әрпін жіберу, кодтың дұрыс қабылданғанын ғана білдіреді, ал оны алған оператор басқа да шаралар қолданғанын міндетті түрде білдірмейді. Егер Q кодына оң жауап беру қажет болса, әдетте испан тіліндегі "Si" сөзіне ұқсас "C" әрпімен жауап беріледі. Q кодына жоқ деп жауап беру қажет болса, әдетте "жоқ" деген мағынада "N" әрпі қолданылады. Тек түсінілгені расталуы қажет Q кодының хабарламаларына жауап ретінде әдетте "түсінілді" деген мағынаны білдіретін просигнал (немесе) қолданылады. Телеграф кабель желілерінде "KK" жиі Q кодына берілген жауаптың соңында "Жарайды" немесе "Расталды" деген мағынада қолданылған. Бұл практика радио әуесқойлығынан бұрын пайда болған, өйткені 19 ғасырдың соңында телеграф операторлары оны қолданғандары мәлім.

Бейресми пайдалану

QAC South Hampshire International Telegraphy Society's Articles of Association, para 9: " және олар өзара QAC Кодын қолдануға ынталандырады, ол "Барлық құттықтаулар" дегенді білдіреді және мыналарды қамтиды: VY 73 73 OM CUL BCNU & mni tnx fer nice/FB/rotten QSO GL GB hpe cuagn wid gud/btr/wrse condx mri Xms Hpi Yr Nw mni hpi rtrns gtgs fer Rosh Hoshanah/Id el Fitr/May Day/Tksgvg 88 to XYL/YL/Widow Ciao Cheerio & gud/FB/best DX немесе оның кез келген бөлігі, кез келген түрдегі алмастыру немесе комбинациясы. QLF – "Сіз сол аяғыңызбен жіберіп жатырсыз ба? Сол аяғыңызбен жіберіп көріңіз!" – адамның жіберу сапасы туралы әзілдеуші, сыни пікір. QNB – QNB? “Радиоңызда неше түйме бар?” “QNB 100/5” – 100 түйме бар, және мен олардың 5-і нені істейтінін білемін. QSK – "Мен сізді хабар таратқанда ести аламын" – Морзе кодын қолданудың ерекше режимі, көбінесе QSK режимі (толық үзіліс) деп аталады, онда қабылдағыш диттер мен дахтар арасындағы үзілістерде жылдам қосылады, бұл басқа операторға хабар таратуды тоқтатуға мүмкіндік береді. Көптеген заманауи трансиверлерде бұл функция бар, кейде толық үзіліс деп аталады, ал жартылай үзілісте трансивер қабылдау режиміне ауысу алдында қысқа кешігу болады. QSY – "Басқа жиілікке ауысу"; сөйлеу тілінде "қоныс аудару [=адресті өзгерту]". Мысалы: "ГКБ QSY Нортхольттан Портсхедке қашан ауысты?" QTH – "Менің орналасқан жерім"; сөйлеу немесе жазбаша түрде "орналасқан жер". Мысалы: "OCF [антенна түрі] қызықты конструкция, бірақ менің QTH-мда көңілі толмады". QTHR – "Тіркелген орналасқан жерде"; көбінесе британдықтар қолданады. Тарихи тұрғыдан алғанда, басылған Callbook-тағы орын; қазіргі уақытта "Менің шақыру таңбам үшін онлайн үкіметтік тізілімдерде көрсетілгендей". Мысалы: "Сіз маған QTHR арқылы хабарласа аласыз". QBL – Quit Be'ina Lid. QBL әуесқой радио операторлары арасында CW хабарларын жіберуде әзілдік элементтерді көрсету үшін қолданылады. QBL көбінесе кодты дұрыс түсіне алатын операторлардың шағын тобы қолданады, бірақ ол кез келген адамға қол жетімді.

QAC Taken from the Articles of Association of the South Hampshire International Telegraphy Society, para 9: " and amongst themselves they shall promote the Use of the Code QAC, which shall be taken as implying "All Compliments" and shall include: VY 73 73 OM CUL BCNU & mni tnx fer nice/FB/rotten QSO GL GB hpe cuagn wid gud/btr/wrse condx mri Xms Hpi Nw Yr mni hpi rtrns gtgs fer Rosh Hoshanah/Id el Fitr/May Day/Tksgvg 88 to XYL/YL/Widow Ciao Cheerio & gud/FB/best DX or any Part or Parts thereof in any Permutation or Combination. QLF – "Are you sending with your left foot? Try sending with your left foot!" A humorously derogatory comment about the quality of a person's sending. QNB – QNB? “How many buttons on your radio?” “QNB 100/5” Means there are 100 and I know what 5 of them do. QSK – "I can hear you during my transmission" – refers to a particular mode of Morse code operating often called QSK operation (full break in) in which the receiver is quickly enabled during the spaces between the dits and dahs, which allows another operator to interrupt transmissions. Many modern transceivers incorporate this function, sometimes referred to as full break in as against semi break in in which there is a short delay before the transceiver goes to receive. QSY – "Change to transmission on another frequency"; colloquially, "move [=change address]". E. g., "When did GKB QSY from Northolt to Portishead?" QTH – "My location is "; colloquially in voice or writing, "location". E. g., "The OCF [antenna type] is an interesting build but at my QTH a disappointing performer." QTHR – "At the registered location "; chiefly British use. Historically, the location in the printed Callbook; modernly, "as given in online government records for my callsign". E. g., "You can contact me QTHR". QBL – “Quit Be'ina Lid” QBL is used among amateur radio operators to indicate humour in their CW transmission. While QBL is generally used by a small subsection of operators who can properly decode, it is available to anyone.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс қолданысы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Блетчли Парктің Тунни туралы жалпы баяндамасына сәйкес, неміс радиотелепринтер желілері Q кодтарын тізбектерді орнату және сақтау үшін пайдаланды. Атап айтқанда: QEP [бастапқы құжаттағы баспа өте анық емес болғандықтан, "QKP" емес, "QEP" болуы керек] әрбір хабарлама үшін Лоренц шифр машинасының параметрлерін көрсетуге арналған еді, ал QZZ күнделікті кілттің жіберуші станциясында ауыстырылатынын білдіретін.