Кіріспе

Шахматтық ноталау жүйесі 18 28 38 48 58 68 78 8817 27 37 47 57 67 77 8716 26 36 46 56 66 76 8615 25 35 45 55 65 75 8514 24 34 44 54 64 74 8413 23 33 43 53 63 73 8312 22 32 42 52 62 72 8211 21 31 41 51 61 71 81 ICCF сандық ноталау жүйесі – Халықаралық корреспонденциялық шахмат федерациясының ресми шахматтық ноталау жүйесі болып табылады. Бұл жүйе халықаралық корреспонденциялық шахматта алгебралық нотацияны қолданудан туындауы мүмкін шатасуды болдырмау үшін жасалған, себебі шахмат фигураларының аббревиатуралары тілдерге қарай өзгеше болады. ICCF сандық ноталау жүйесінде шахмат тақтасының әрбір шаршысы екі таңбамен белгіленеді. Бірінші таңба – бағанды (файлды) білдіреді; бағандар 1-ден 8-ге дейін, ақтардың қарауынан солдан оңға қарай нөмірленеді. Екінші таңба – қатарды (ранкті) білдіреді; қатарлар 1-ден 8-ге дейін, ақтардың қарауынан ең жақыннан ең алысқа қарай нөмірленеді. Әр жүріс төрт немесе бес таңбамен көрсетіледі: алғашқы екі таңба – фигураның бастапқы шаршысын, келесі екі таңба – фигураның соңғы шаршысын көрсетеді, ал қажет болған жағдайда бесінші таңба – түрленуді (промоушенді) білдіреді.

Егжей-тегжейлер

Сандық белгіде әр квадрат координаттар жүйесі арқылы екі таңбалы санмен белгіленеді. Бірінші таңба файлды, екіншісі қатарды көрсетеді. Файлдар 1-ден 8-ге дейін, ақтардың сол жағынан оң жағына қарай, ал қатарлар 1-ден 8-ге дейін, ақтардың жақын жағынан алыс жағына қарай нөмірленеді. Ғимарат бастапқы және соңғы квадраттарды біріктіру арқылы анықталады. Мысалы, алгебралық жазуда 1. e4 деп жазылатын ғимарат, сандық белгіде 1. 5254 болып жазылады: пион 52-ші квадраттан (5-ші файл, 2-ші қатар) басталып, 54-ші квадратқа (5-ші файл, 4-ші қатар) жылжып келеді. Сандық белгі жылжыған фигураның түрін нақты көрсете алмайды, әр ғимарат төрт таңбамен жазылады, егер ол түрлендіруге (promotion) әкелмесе. Түрлендіру үшін, ғимараттың белгісіне бесінші таңба қосылады: 1 – ферзь, 2 – мұнара, 3 – піл, 4 – ат. Мысалы, f7-дегі пион f8-ге жылжып, мұнараға түрленсе, 67682 деп жазылады. Соңғы қатарды жіберілген төрт таңбалы белгілеудің нұсқасы да бар (өйткені ол ақтар үшін әрқашан 8, ал қаралар үшін 1 болады) (мысалы, 6762); алайда, бұл шатастыратын және стандартқа қайшы келеді. Рокада патшаның бастапқы және соңғы орны арқылы жазылады. Ақтар үшін қысқа рокада 5171, ал ұзақ рокада 5131 деп жазылады, ал қаралар үшін қысқа рокада 5878, ал ұзақ рокада 5838 деп жазылады. Мұнараның бастапқы және соңғы орны түсініледі.

Тарих

Геттингендегі неміс профессоры Ж. В. Д. Вилдт шамамен 1803 жылы сандық белгілеу жүйесін жасады. Иоганн Кох осы жүйені 25 жыл өткен соң қолданды; кейде бұл жүйе оның атымен аталады. Иван Савенков 1877 жылы оны қолдауға көмектесті, және Ресейде осы жүйе оның есімімен байланысты.