Уолтер Смит: Футбол өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Шотландиялық футболшы және менеджер (1948–2021) – шотландтық футбол менеджері және бұрынғы ойыншы.

Қорғаушы, Смиттің ойыншылық мансабы Дунди Юнайтед клубында екі рет өтті, арасында Думбартон клубында қысқа ғана уақыт ойнады. Тобық жарақаты оның ойыншылық мансабын аяқтауға себеп болды, содан кейін Смит Дунди Юнайтед клубында жаттықтырушылық қызметке кірісті, бас жаттықтырушы Джим Маклиннің көмекшісі болды. Смит сондай-ақ Шотландияның 18 және 21 жасқа дейінгі құрамаларын басқарды және 1986 жылғы Мексикада өткен ФИФА әлем чемпионатында Шотландия құрамасының бас жаттықтырушысы Алекс Фергюсонға көмектесті, ал бұған дейін Рейнджерс клубына Грэм Саунесске көмекші болып келе жатқаны жарияланған еді. Смит 1991 жылы Рейнджерс клубының бас жаттықтырушысы болды, Саунесске ілесіп келді. Ол жеті жыл ішінде он үш маңызды кубок жеңіп алды, оның ішінде жеті рет тікелей лига титулын жеңді. 1997–98 маусымының соңында Рейнджерстен кеткеннен кейін, ол Англия Премьер-лигасының «Эвертон» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2002 жылы жұмыстан босатылғанға дейін Гудисон Паркте төрт маусым бас жаттықтырушылық етті. «Манчестер Юнайтед» клубында Алекс Фергюсонның көмекшісі болып қысқа ғана уақыт жұмыс істегеннен кейін, Смит 2004 жылдың желтоқсанында Шотландия құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Ол құраманың жағдайын жақсартты, ұлттық құраманы ФИФА рейтингінде 70 орынға көтерді. УЕФА Еуро-2008 іріктеу турнирінен кейін 2007 жылдың қаңтарында Шотландия құрамасының бас жаттықтырушысы лауазымынан кетіп, Рейнджерске қайта оралды. Рейнджерс клубының бас жаттықтырушысы болып екінші рет қызмет еткен кезеңінде сегіз кубок жеңіп алды және команданы 2008 жылғы УЕФА кубогының финалына жеткізді, содан кейін 2011 жылы жаттықтырушылық мансабын аяқтады. Смит – Билл Струттан кейін Рейнджерс тарихындағы ең табысты екінші менеджер.

Ерте өмір

Смит Ланаркта дүниеге келді, бірақ Глазгоның шығыс бөлігіндегі Кармайл ауданында өсті және бала кезінен-ақ «Рейнджерс» командасының жанкүйері болды. Ол Оңтүстік Шотландия электр энергиясы басқармасында жұмыс істеді, ал 1960 жылдары «Эшфилд» жастар лигасы командасында футбол карьерасын бастамас бұрын «Драмчапел Аматорлары» үшін жастар футболында ойнады.

Данди Юнайтед

Смит 1966 жылы «Дунди Юнайтедтің» менеджері Джерри Керр шарт жасаған үш «Ашфилд» ойыншысының бірі болды. Ол клубқа қараша айында әріптестері Джим Кэмерон мен Джерри Эрноннан кейін қосылды. Ыңғайлы ойыншы Смит резервтік командада бірнеше позицияда, бастапқыда оң жартылай ретінде ойнады. 1967 жылдың 20 наурызында ол Шотландия футбол лигасының бірінші командасында «Килмарнокқа» қарсы матчта дебют жасады. Ол резервтерде үнемі ойнауын жалғастырды, бірақ 1970–71 маусымының соңында өзін бекіте алғанша, келесі төрт жыл бойына «Дунди Юнайтедтің» бірінші командасы үшін санаулы ойындар ғана ойнады. Ол сондай-ақ 1967 жылы «Даллас Торнадо» құрамында ойнады, олардың құрамына «Дунди Юнайтед» ойыншылары қосылған болатын. Смит 1974 жылға дейін «Юнайтедтің» бірінші командасының тұрақты ойыншысы болды, көбінесе орталық қорғаныста. Оның болашақ жаттықтырушысы Джим Маклин 1971 жылдың желтоқсанында менеджер болды, ал келесі айда оның болашақ менеджердің көмекшісі Арчи Нокс әріптесі болды. 1973 жылдың қыркүйегінде Смит «Дунди» дербисінде «Юнайтедтің» «Дундиді» жеңуіне әкелген ойынның жалғыз голын соқты; ол аяқ киіміне сүйісіп қуанды, кейін бұл әрекетіне ұялғанын айтты. Ол 1974 жылғы Шотландия кубогының финалында «Селтикке» қарсы ойнады, бұл «Дунди Юнайтедтің» ірі финалдағы тұңғыш қатысуы болды, бірақ 3–0 есебімен жеңіліс танып, күміс жүлдегер атанды.

Думбартон және Дунди Юнайтедке оралу

Смит 8000 фунт стерлингке Алекс Райт және бұрынғы «Рейнджерс» ойыншысы Дэви Уилсон басқаратын командамен «Думбартонға» келді. Уилсон Смиттің жас шағындағы кумирі болған, және Смиттің әкесімен бірге Камбуслангтың Вестберн ауылындағы жергілікті болат зауытында жұмыс істеді, сондай-ақ «Данди Юнайтед» командасының тәжірибелі ойыншысы болды. «Думбартонмен» өткізген кезеңінде клуб 1976 жылы Шотландия кубогының жартылай финалына сирек ілігіп, қайта матчтан кейін «Хартсқа» есе жіберді, ал Смит ерте гол соқтырып, өз қақпасына гол кіргізді. Ол «Думбартон» сапында 44 лига матчында ойнады, сосын Маклин оны 1977 жылдың ақпанында «Данди Юнайтедке» қайтару үшін 4000 фунт төледі. Бірақ көп ұзамай, Смит 29 жасында ауыр жамбас жарақатынан кейін ойыншылық мансабын аяқтауға мәжбүр болды. 1986 жылы ол «Данди Юнайтед» директорлар кеңесіне кірді. Смит ұсынысты қабылдады, және бірнеше аптадан кейін «Рейнджерс» «Данди Юнайтедке» ресми өтініш жасады, олар 50 000 фунт өтемақы талап етті. Сол кездегі «Рейнджерс» бас атқарушы директоры Дэвид Холмс осы соманы төледі, және Смит 16 сәуірде «Рейнджерске» қосылуға рұқсат алды. Смит бастапқыда бірінші команданы уақытша басқарды, ал Сонесс итальяндық «Сампдориямен» ойыншылық келісімшартын тоқтату туралы келіссөздер жүргізді. Сонесс 1988 жылға дейін тұрақты түрде ойнағандықтан, Смит көптеген матчтарда жаттықтырушылық штабтағы басты тұлға болды. Сонымен қатар, Сонесс дисквалификацияланғандықтан, Смит 1987 жылғы Шотландия Лига Кубогының финалында команданы жеке басқарды. Сонесс 1989 жылдың ақпанынан бастап ұзаққа созылған жаттықтырушылыққа тыйым салынды, бірақ ол жиі бұл шешімді айналып өту үшін өзін қосалқы құрамға тіркеді. 1991 жылдың сәуірінде Сонесс «Ливерпульге» кеткенде, Смит уақытша басқарушы болып тағайындалды. Смиттің басшылығымен команда қатарынан алты лига титулын жеңіп алды, соның ішінде 1992–93 маусымдарындағы отандық үштік. Барлық турнирлерде 44 матч бойы жеңіліссіз өтті. Дегенмен, таза шығындар тұрғысынан, әсіресе 1991 жылы Тревор Стивенді 5,5 миллион фунтқа және 1994 жылы Дункан Фергюсонды 4,3 миллион фунтқа сатудан кейін, ол сол кезде қала бойынша Томми Бернске «Селтикте» ұсынылған қолдау деңгейімен салыстырылды. 1996–97 маусымдарында «Рейнджерс» «Селтиктің» қатарынан тоғыз чемпионатты жеңуінің рекордын теңестірді. 1997–98 маусымдарында рекорды 10-шы жеңіске жету үшін «Рейнджерс» сегіз жаңа ойыншыға 13 миллион фунт жұмсады, бірақ 1998 жылғы Шотландия кубогының финалында «Хартсқа» есе жіберді.

Smith was brought to Dumbarton for a fee of £8,000 by the management team of Alex Wright and former Rangers player Davie Wilson, who was one of Smith's heroes as a teenage supporter. Wilson worked alongside Smith's father at a local steelworks in the village of Westburn, Cambuslang, and was a senior teammate at Dundee United. During his spell with Dumbarton, the club made a rare appearance at the semi final stage of the Scottish Cup in 1976, losing to Hearts after a replay, with Smith scoring an early own goal. He played in 44 league games for Dumbarton before McLean paid a fee of £4,000 to bring him back to Dundee United in February 1977. Shortly afterwards, however, a serious pelvic injury effectively curtailed Smith's playing career at the age of 29. He joined Dundee United's board of directors in 1986. Smith accepted the offer and within a few weeks Rangers made an official approach to Dundee United, who demanded £50,000 in compensation. The then Rangers chief executive David Holmes duly paid that amount, and Smith was allowed to join Rangers on 16 April. Smith was initially placed in temporary charge of the first team whilst Souness negotiated his own release from his playing contact with Italian side Sampdoria. With Souness continuing to play regularly until 1988, Smith was the principal figure in the dugout for many matches. In addition, Smith took sole charge of the team in the 1987 Scottish League Cup Final as Souness was suspended. Souness was subject to an extensive touchline ban from February 1989, although he frequently circumvented this by naming himself as a substitute. When Souness left for Liverpool in April 1991, Smith was appointed interim manager. Six more league titles in succession followed under Smith's tenure, including a domestic treble in 1992–93. and 44 matches unbeaten in all competitions. – although in terms of net spend, particularly due to the sales of Trevor Steven in 1991 for £5.5 million and Duncan Ferguson in 1994 for £4.3 million, it was comparable for much of that time to the type of support offered across the city to Tommy Burns at Celtic. Rangers equalled Celtic's record of nine successive championships in 1996–97. In an effort to secure a record breaking tenth success in 1997–98, Rangers spent £13m on eight new players. and then lost the 1998 Scottish Cup final to Hearts.

Эвертон

Туған жері Шотландияда жетістікке қол жеткізгеннен кейін Смит 1998 жылғы маусым айында Премьер-лига клубы «Эвертонның» бас жаттықтырушысы болып тағайындалып, бір ай ғана зейнетте болды. Алғашқыда Смит «Шеффилд Уэнсдей» клубының бас жаттықтырушысы қызметіне үміткер болған, бірақ «Эвертонның» төрағасы берген үлкен трансферлік қаражат пен шексіз амбиция туралы жалған уәделер Смитті «Гудисон Паркке» итермеледі. Оның орнына Дэвид Мойес келді, ол «Эвертонды» 15-орынға жеткізіп, лигада қалуын қамтамасыз етті.

Манчестер Юнайтед

2004 жылдың наурызында Смит футболға қайта оралды, 2003–04 маусымының соңында қысқа мерзімге Алекс Фергюсонның «Манчестер Юнайтед» клубындағы көмекші бапкері болып жұмыс істеді. Осы кезеңде «Манчестер Юнайтед» Кардиффтегі «Милениум» стадионында «Миллуоллды» жеңіп, 2004 жылғы Англия Кубогының финалында жеңіске жетті.

Шотландия ұлттық құрамасы

Смит 2004 жылғы 2 желтоқсанда Шотландия ұлттық құрамасының бас жаттықтырылушысы болып тағайындалды, ол Берти Фогтстың орнына келді. Смиттің басшылығымен құраманың жағдайы жақсарды, оның ішінде Италиямен өз алаңында тең ойнап, Норвегияны сырт алаңында жеңді. Бірақ, Белоруссияға қарсы өткен ойында 1:0 есебімен жеңілгеннен кейін 2006 жылғы әлем чемпионатына қатысу үміті жойылды. Оның қызмет ету кезеңінде Шотландияның әлемдік рейтингісі жетпіс сатыға көтерілді. Шотландия Хэмпден стадионында өткен УЕФА Еуро-2008 іріктеу турнирінде әлем чемпионатының күміс жүлдегері Францияға қарсы тарихи жеңіске жетіп, турнир кестесінде үш ұпаймен көш бастады. 2006 жылғы 11 қазанда Украинаға 2:0 есебімен жеңілу науқандағы алғашқы жеңіліс болды.

Рейнджерлерге қайта оралу

2007 жылдың 5 қаңтарында баспасөз құралдары "Рейнджерс" клубының Смитпен келісімге келгенін, оны қайтадан бас бапкер етіп тағайындауды көздеп отырғанын хабарлады. Ол Пол Ле Гуеннің орнын басты, ол "Рейнджерс" 2006–07 жылғы Шотландия Лига Кубогынан бірінші дивизиондық "Сент-Джонстон" командасымен жеңілгеннен және 2006–07 жылғы Шотландия Премьер-лигасында "Селтик" клубынан 17 ұпайға қалып қойғаннан кейін клубты өзара келісім бойынша тастап кеткен еді. Уақытша бас бапкер Иан Дуррант (бұрын оның басшылығында ойнаған) жаттықтырушылар штабында қалды. Смиттің екінші мерзіміндегі алғашқы ойыны 13 қаңтарда "Данди Юнайтед" клубына қарсы өткізіліп, 5:0 есебімен жеңіспен аяқталды. Смиттің оралғаннан кейінгі алғашқы финалы 2007–08 жылғы Шотландия Лига Кубогында "Хартс" клубымен өткізіліп, 2:0 есебімен жеңіске жетті. "Рейнджерс" 2008 жылғы Шотландия Лига Кубогының финалында "Данди Юнайтед" клубымен кездесті; ойын негізгі уақытта 1:1, қосымша уақытта 2:2 есебімен тең аяқталды. Жеңімпаз команда пенальтилер сериясы арқылы анықталды. "Рейнджерс" 3:2 есебімен жеңіске жетті, Крис Бойд жеңіс голын соқты (сонымен қатар негізгі және қосымша уақытта да гол соқты). "Рейнджерс" лига титулына да жақын болды, бірақ кубок ойындарының нәтижесінде маусым соңындағы матчтардың қалыптасуына байланысты титулдан қағылды. Олар 2007–08 жылғы Шотландия Кубогын "Куин оф Саут" клубымен өткізген 68-ші матчтарында жеңіспен қосты; кейін Смит ассистенті МакКоист Шотландия Кубогында команданы басқарып отырғанын мәлімдеді. 2008–09 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының екінші іріктеу кезеңінде "Рейнджерс" 30 шілдеде "Иброкс" стадионында литвалық "ФБК Каунас" клубымен 0:0 есебімен тең ойнады және жауапты матчта 2:1 есебімен жеңілді. "Каунасқа" қарсы жеңіліс "Рейнджерс" клубының еурокубоктерден ерте шығуына себеп болды. "Рейнджерс" 24 мамыр 2009 жылы SPL титулын жеңіп алды. Смит бір аптадан кейін Шотландия Кубогын жеңіп алып, маусымды Лига және Кубоктың қос жеңісімен аяқтады. 2009 жылдың желтоқсан айында Смит келесі айда аяқталатын келісім-шарты болмаса да "Рейнджерс" клубының бас бапкері ретінде қалатыны белгілі болды. 2010 жылдың наурыз айында ол финалда тоғыз ойыншысы қалғаннан кейін "Рейнджерс" клубына Лига Кубогын жеңіп беруге көмектесті. 25 сәуір 2010 жылы "Рейнджерс" "Хиберниан" клубын 1:0 есебімен жеңіп, 53-ші лигалық титулын жеңіп алды. 25 мамыр 2010 жылы Смит 2010–11 жылғы маусымда "Рейнджерс" клубының бас бапкері ретінде жұмыс істеу үшін жаңа бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Ол бұл оның "Рейнджерс" клубының бас бапкері ретіндегі соңғы маусымы болатынын, ал кейін МакКоист команданы басқаратынын мәлімдеді. Осы соңғы маусымда Смит "Рейнджерс" клубын тағы бір отандық қос жеңіске жеткізіп, Лига Кубогы мен 54-ші лига чемпионатының жеңімпазы атанды. Лига титулы маусымның соңғы күні "Рэгби Парк" стадионында "Килмарнок" клубына қарсы өткен матчта 5:1 есебімен жеңіспен қамтамасыз етілді.

On 5 January 2007, press outlets reported that Rangers had spoken to Smith with a view to hiring him to manage Rangers again, with Ally McCoist as assistant manager. He succeeded Paul Le Guen, who had left the club by mutual consent after Rangers had been knocked out of the 2006–07 Scottish League Cup by First Division side St Johnstone and fallen 17 points behind Celtic in the 2006–07 Scottish Premier League; caretaker manager Ian Durrant (who had previously played under him) was retained on the coaching staff. Smith's first match in his second spell at Ibrox was a 5–0 win against Dundee United on 13 January, with two goals from Kris Boyd and one each from Barry Ferguson, Chris Burke and Charlie Adam. Smith's first final since his return was secured with a 2–0 win over Hearts in the 2007–08 Scottish League Cup. Rangers played Dundee United in the 2008 Scottish League Cup Final; the game was drawn 1–1 after normal time, and 2–2 after extra time. The winners were decided by penalty kicks. Rangers won 3–2, with Kris Boyd scoring the winning penalty (as well as the goals for Rangers in normal time and extra time). Rangers also narrowly missed out on the league title, partly attributable to an end of season fixture backlog due to their cup runs. They added the 2007–08 Scottish Cup with a win over Queen of the South in what was their 68th match of the campaign; afterwards, Smith revealed that assistant McCoist had been controlling the team in the Scottish Cup run. In the 2008–09 UEFA Champions League second qualifying round, Rangers drew 0–0 with Lithuanian side FBK Kaunas at Ibrox on 30 July 2008 and lost the return leg 2–1. The loss against Kaunas meant Rangers made an early exit from European competition. Rangers went on to claim the SPL title – the club's 52nd championship – on 24 May 2009. Smith followed this up with the Scottish Cup a week later to end the season with a League and Cup double. In December 2009, it was revealed that Smith was to continue as Rangers manager without a contract when it expired the following month. In March 2010, he guided Rangers to win the League Cup after they had been reduced to nine men in the final. On 25 April 2010, Rangers clinched their 53rd league title with a 1–0 win away to Hibernian. On 25 May 2010, Smith signed a new one year deal to continue as Rangers manager throughout the 2010–11 campaign. He stated that it would be his last as Rangers manager, with McCoist to take control thereafter. In this final season as manager, Smith led Rangers to another domestic double, winning the League Cup and their 54th league championship. The league title was secured on the final day of the season, with a 5–1 win against Kilmarnock at Rugby Park.

Басқарудан кейін

Рейнджерлер 2012 жылдың ақпанында әкімшілікке кірді. Клубты кредиторлардың ерікті келісімі арқылы әкімшіліктен шығаруға жасалған әрекет ең ірі кредитор HM Revenue & Customs тарапынан қабылданбады, нәтижесінде клуб 2012 жылдың маусым айында таратылды. Бірақ бұл ұсыныс бірнеше күннен кейін қайтарылып алынды. 2012 жылдың 11 қарашасында Смит Ibrox стадионына оралып, жаңа Рейнджерс компаниясында атқарушы емес директор болып жұмыс істеді. Смит 2013 жылдың мамыр айында атқарушы емес төраға болып тағайындалды, алайда тамыз айында басқармадан кетіп қалды. 2018 жылдың ақпан айында Смит Шотландия құрамасының бас жаттықтырылатын лауазымына қайта оралу мүмкіндігі қарастырылды, бірақ Шотландия Футбол Федерациясымен келіссөздерден кейін өтінімінен бас тартты.

Жеке өмір

Смит Этельге үйленген, екеуінің Нейл мен Стивен деген екі ұлы болды. "Уолтер Смит: 73 жасында бұрынғы «Рейнджерс», «Эвертон» және Шотландия құрамасының бас бапкері қайтыс болды" – Sky Sports, 26 қазан 2021 жыл.

Смит бұрынғы «Селтик» ойыншысы және жаттықтырушысы Томми Бернстің жақын досы болды. 2008 жылы Бернстің қоштасу рәсіміне оның қаралы жолсерігі болды. Саяси көзқарастары бойынша Смит өзін социалист деп есептеді және "социалистік қағидалармен" тәрбиеленгенін айтты. 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі жөніндегі референдумда Смит Шотландияның тәуелсіздігіне қарсы «Better Together» науқанының қолдаушысы болды. 2021 жылдың наурыз айында оған белгісіз медициналық операция жасалып, ауруханада жатуға тура келді.

Өлім

Смит 2021 жылғы 26 қазанда, 73 жасында қатерлі ісіктен көз жұмды. 3 қарашада жеке отбасылық жерлеу рәсімі болды, одан кейін 19 қарашада Глазго соборында қоғамдық естелік шарасы өтті.