Кіріспе

RT 11 операциялық жүйесі (Real time 11) – Digital Equipment Corporation PDP 11 16 биттік компьютерлерінің толық тізімі үшін тоқтатылған, кішкентай, төменгі деңгейдегі, бір пайдаланушыға арналған нақты уақыт операциялық жүйе. RT 11 алғаш рет 1970 жылы іске қосылды. Ол барлық PDP 11 компьютерлерінде нақты уақыт есептеу жүйелері, процестерді басқару және деректерді жинау үшін кеңінен қолданылды. Сондай-ақ, ол төмен құнмен жалпы мақсатта қолданылатын есептеулер үшін де пайдаланылды. Құрылғылар жүктелетін болды, бірақ V4.0 нұсқасына дейін жүйелік құрылғының драйвері (жүктеу құрылғысы) конфигурациялау кезінде ядроға енгізілді. RT 11 құрылғыларды басқару және деректерді жинау үшін жиі қолданылғандықтан, әзірлеушілер құрылғы драйверлерін жазу немесе жақсарту жиі кездесетін жағдай еді. DEC мұндай драйверлерді дамытуға ынталандырды, аппараттық жүйелерін (шина құрылымынан кодқа дейін) ашық қылды, операциялық жүйенің ішкі құрылысын толыққанды құжаттады, үшінші тараптың аппараттық және бағдарламалық жасақтамасын дамытуға көмектесті, сондай-ақ Цифрлық жабдық компьютер пайдаланушылар қауымдастығының дамуын қолдады.

Көп тапсырмалылық

RT 11 жүйелері алдын ала көп тапсырмалылықты қолдамады, бірақ көптеген нұсқалары бірнеше қолданбаны бір уақытта іске қоса алды. Мониторлардың барлық түрлері фондық жұмысты қамтамасыз етті. FB, XM және ZM мониторлары алдыңғы қатардағы жұмысты және SYSGEN жүйелік генерация бағдарламасы арқылы таңдалған жағдайда алты жүйелік жұмысты да қамтамасыз етті. Бұл тапсырмалардың басымдықтары белгілі болды, ең төменгісі – фондық жұмыс, ал ең жоғарысы – алдыңғы қатардағы жұмыс. Жүйелік консольдің пайдаланушы интерфейсінен жұмыстарды ауыстыру мүмкін болды, ал SYSGEN бір ғана фондық жұмыспен (SB, XB және ZB түрлері) мониторды құрастыра алды. Бұл құжаттарды дайындау үшін арналған еді. Соңында, VTCOM телефон арқылы модемді пайдаланып басқа компьютер жүйесіне қосылу және оны пайдалану (немесе файлдарды жіберу және алу) үшін қолданылды. Жүйе көптеген қазіргі заманғы жеке компьютерлік тапсырмаларды орындауға жеткілікті мүмкіндіктерге ие болды. LEX 11 сияқты сөздік өңдеу пакеті және Saturn Software-дің электрондық кестесі сияқты басқа PDP 11 операциялық жүйелерінде қолданылатын өнімділік бағдарламалық жасақтамасы да RT 11 жүйесінде жұмыс істеді. RT 11 үшін Digital Equipment Computer Users Society (DECUS) ұйымынан, соның ішінде C тілінің нұсқасынан, көптеген тегін, пайдаланушылар ұсынған бағдарламалық жасақтамалар қолжетімді болды. Ассемблер тіліндегі бағдарламаларды жасау және түзету құралдары ұсынылса да, C, Fortran, Pascal және BASIC тілдерінің бірнеше нұсқалары DEC компаниясынан қосымша төлеммен «қабатталған өнімдер» ретінде қолжетімді болды. Осы және басқа да бағдарламалау тілдерінің нұсқалары басқа, үшінші тарап көздерінен де қолжетімді болды. RT 11 машиналарын DECNET, Интернет және басқа үшінші тараптар жасаған протоколдарды пайдаланып желіге қосуға да болады.

Таратулар және жүйелердің ең төменгі конфигурациясы

RT-11 операциялық жүйесі екі 8 дюймдік 250 КБ дискета мен 56 КБ жадтан тұратын машинада іске қосылып, пайдалы жұмыс істей алатын, сондай-ақ 8 терминалды қолдайтын болды. Басқа жүктеу опцияларына RK05 2.5 МБ ауыстырылатын қатты дискі тақтасы немесе магниттік таспа кіретін. Бұрылыстар алдын ала орнатылған күйде немесе перфокартада, магниттік таспа, картридж таспасы немесе дискетада қолжетімді болды. Бір реалды уақыт пайдаланушыны қолдайтын минималды, бірақ толыққанды жүйе бір дискетада және 8К 16 биттік сөздерде (16 КБ) жадта, пайдаланушы бағдарламаларын қоса алғанда, жұмыс істей алатын. Бұл ауыстыру және жабыстыру мүмкіндіктері арқасында мүмкін болды. Мұндай кішкентай жад жүйесінде жұмыс істеу үшін, пайдаланушы бағдарламасы орындалып жатқанда пернетақта командалық интерфейсі жадтан шығарылып, бағдарлама аяқталғаннан кейін қайта жадқа енгізілетін. Жүйе нақты уақыт сағатын, баспа терминалын, VT11 векторлық графикалық құрылғысын, 2 каналды D/A бар 16 каналды 100 кГц А/Д түрлендіргішін, 9600 бодтық тізбектік портын, 16 биттік екі бағытты тақтайшаларды және т.б. қолдады.

Файл жүйесі

RT 11 RADIX 50-де кодталған алты таңбалы файл атаулары және үш таңбалы қосымшалары (6.3) бар қарапайым және жылдам файл жүйесін іске қосты, ол бұл тоғыз таңбаны тек үш 16 биттік сөзге (алты байтқа) сыйдырды. Бұл файл атауында қолданылуы мүмкін таңбалар "A" "Z", "a" "z" (үлкен әріптерге ауыстырылады), "0" "9", "$", "%", "*" болып шектелді. Файл атауларына әдепкі DK: құрылғысынан өзге құрылғыны көрсету үшін құрылғы атауын қоюға болады, ол да RADIX 50-де кодталған. Барлық файлдар үзділіссіз сақталды, яғни әрбір файл дискідегі сақтаудың ең кішкентай бөлігі (512 байттық блок) ретінде тікелей біріктірілген блоктарды пайдаланды. Осының арқасында файлды оқу (немесе жазу) өте жылдам болды. Алайда, осы файл жүйесінің бір кемшілігі – уақыт өте келе файлдар құрылып, жойылғанда бос дискілік блоктар біріктірілмей қалуы мүмкін, бұл үлкен файлдарды құруға кедергі келтіруі мүмкін. Мұны шешу үшін дискіні мерзімді түрде "сығу" (немесе "жинақтау") қажет, ол бос орындарды біріктіреді. Әрбір томда тек бір каталог болады, ол томның басында алдын ала бөлінеді. Каталог – файлдар немесе бос орын үшін жазбалардан тұратын массив. Әрбір жазба 8 (немесе одан көп) 16 биттік сөзден тұрады, бірақ sysgen опциясы қосымша қолданбаға арналған қосымша жадты қамтамасыз етеді.

Басқа DEC операциялық жүйелерімен үйлесімділік

Көптеген RT 11 бағдарламалары (арнайы перифериялық құрылғылар немесе аппараттық құралдарға тікелей қолжеткізуді қажет етпегендері) RSTS/E уақыт бөлісу жүйесінің RT=11 RTS (жүргізу уақыты жүйесі) немесе RSX 11 және VMS-тің әртүрлі нұсқаларында RTEM (RT эмуляторы) арқылы тікелей орындалуы мүмкін болды. RT 11-ге DCL енгізілуі оның басқа DEC операциялық жүйелерімен үйлесімділігін арттырды. Әр операциялық жүйеде сол жүйеге тән командалар мен опциялар болғанымен, көптеген командалар мен команда опциялары ортақ болды.

Басқа PDP-11 операциялық жүйелері

DEC сонымен қатар көп пайдаланушы, көп тапсырмалы, нақты уақыт мүмкіндіктері бар RSX 11 операциялық жүйесін, және RSTS/E (бастапқыда RSTS 11 деп аталған) көп пайдаланушы уақытты бөлісу жүйесін сатты, бірақ нақты уақыт жауабы қажет болған деректерді жинау жүйелері үшін RT 11 таңдау операциялық жүйесі болып қала берді. Unix операциялық жүйесі де танымал болды, бірақ RT 11-дің нақты уақыт мүмкіндіктері мен өте шағын көлемі болмады.

Жабдық

RT 11 DEC PDP 11 отбасының барлық мүшелерінде, Q Bus және Unibus негізінде жұмыс істеді, PDP 11/05 (оның алғашқы нысаны, 1970 жылы (алайда PDP 11/05 1972 жылы шығарылған, демек бұл PDP 11/20 болған болуы мүмкін)), PDP 11-дің соңғы нұсқаларына дейін (PDP 11/93 және /94). Сонымен қатар, ол DEC компаниясынан шыққан Professional Series және PDT 11 "Programmed Data Terminal" жүйелерінде де жұмыс істеді. PDP 11 архитектурасы басқа компаниялармен (мысалы, Mentec компаниясының M100 және оның отбасы) жасалған алмастыру өнімдерінде немесе басқа елдерде кері инженерия арқылы жасалған көшірмелерінде (мысалы, Кеңес Одағының DVK машинасы) де қолданылды, сондықтан RT 11 осы машиналарда да жұмыс істейді.

Шекаралық құрылғылар

CalComp сияқты перифериялық құрылғыларға драйверлерді қосу көбінесе файлдарды көшіруді қамтитын, және SYSGEN талап етпейтін процедура болды.

SHAREplus

HAMMONDsoftware RT 11-ге үйлесімді бірнеше операциялық жүйелерді таратты, оның ішінде STAReleven – ертедегі көп компьютерлік жүйе және SHAREplus, RT 11-дің көп процестік/көп пайдаланушылық нұсқасы, VAX/VMS операциялық жүйесінен кейбір архитектуралық ұғымдарды қабылдаған. Жұмыс істеу үшін RT 11 құрылғы драйверлері қажет болды. Желілік опция арқылы басқа PDP 11 және VAX/VMS құрылғыларына көрінетін қол жеткізу қолдау көрсетілді. RSX 11 қолданбаларымен шектеулі үйлесімділік де болды. SHAREplus пайдаланушыларының ең көп саны Еуропада болды.

TSX-11

TSX 11, S&H Computing компаниясы әзірлеген, RT 11-дің көп пайдаланушылы, көп процессорлық нұсқасы болды. Ол істемеген жалғыз нәрсе – жүктеу процесін басқару, сондықтан кез келген TSX Plus машинасы TSX Plus-ты пайдаланушы бағдарламасы ретінде іске қосу алдында RT 11-ді жүктеуді қажет етті. TSX Plus іске қосылғаннан кейін, ол RT 11-ден машинаның толық бақылауын алды. Ол пайдаланушыларды басқа пайдаланушылардан жадты қорғады, пайдаланушы тіркелгіштерін ұсынып, дискілік томдарда тіркелгіштерді бөліп сақтады және RT 11 EMT бағдарламалық сұраныстарының кеңейтілген жиынтығын іске асырды. S&H бастапқы TSX-ті "Бір пайдаланушыны ғана қолдайтын компьютерге 25 мың доллар жұмсау [құрылтайшы Гарри Сандерсті] мазалады" деген себеппен жазды; нәтижесінде 1976 жылы алғашқы төрт пайдаланушылық TSX пайда болды. (Жұмыс жүктемесіне байланысты 2 Мб 11/73 машинасына 14-18 пайдаланушыға дейін). TSX Plus-тың соңғы нұсқасы TCP/IP қолдауын қамтыды.

Карталанбаған жады

RT 11SJ (бір жұмыс) тек бір ғана тапсырманы орындауға мүмкіндік берді. Бұл бастапқы тарату болды. RT 11BL (негізгі желі) – SJ-дің минималды жад көлемімен және қосымша мүмкіндіктерінен айырылған, жеңілдетілген нұсқасы. RT 11FB (Алдыңғы/Арғы) екі тапсырманы қолдады: жоғары басымдылығы бар, пайдаланушымен өзара әрекеттеспейтін "Алдыңғы" тапсырма және төмен басымдылығы бар, пайдаланушымен өзара әрекеттесетін "Арғы" тапсырма. RT 11XM (eXtended Memory) – FB-ның кеңейтілген түрі, 64 кб-тан асатын жадты қолдайды, бірақ жадты басқару аппараттық құралдары бар миникомпьютерді қажет етеді; шамамен 1975 жылдан бастап таратылды. Бір уақытта 8 тапсырмаға дейін. RT 11ZB бір жұмыс, нұсқаулар мен деректерді бөлуді қолдайды. RT 11ZM жеке нұсқаулар және деректер кеңістігі бар жүйелерді қолдады (мысалы, Unibus негізіндегі 11/44, 45, 55, 70, 84 және 94, сондай-ақ Q Bus негізіндегі 11/53, 73, 83 және 93). Бір уақытта 8 тапсырмаға дейін.