Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Самарқанның тарихи орталығы, Өзбекстан, осы атпен аталатын шөл.
Historical center of Samarkand, Uzbekistan
the desert of the same name
Регистан (өзбекше Регистон, Registon) – Тимурид империясының Самарқан қаласының жүрегі, қазіргі Өзбекстанда орналасқан. "Регистан" (ریگستان) атауы парсы тілінде "құмды орын" немесе "шөл" деген мағынаны білдіреді. Регистан – бұл халықтың патшалық жарлықтарын тыңдау үшін жиналатын, үлкен мыс құбырлардың (джаршы) дауысымен хабарланатын және қоғамдық өлім жазалары орындалатын алаң болған. Ол ерекше ислам архитектурасына ие үш медресемен (ислам мектептерімен) шеңберленген. Бұл алаң Тимурид өркендеуінің орталығы саналды.
The Registan (Uzbek: Регистон, Registon) was the heart of the city of Samarkand of the Timurid Empire, now in Uzbekistan. The name Rēgistan (ریگستان) means "sandy place" or "desert" in Persian. The Registan was a public square, where people gathered to hear royal proclamations, heralded by blasts on enormous copper pipes called dzharchis — and a place of public executions. It is framed by three madrasahs (Islamic schools) of distinctive Islamic architecture. The square was regarded as the hub of the Timurid Renaissance.
Медреселер
Регистанның үш медресесі – Ұлықбек медресесі (1417–1420), Шердор медресесі (1619–1636) және Тиля Кори медресесі (1646–1660). Медресе – араб тілінде "мектеп" деген мағынаны білдіретін термин.
The three madrasahs of the Registan are the Ulugh Beg Madrasah (1417–1420), the Sher Dor Madrasah (1619–1636), and the Tilya Kori Madrasah (1646–1660). Madrasah is an Arabic term meaning school.
Ұлуғ Бег медресесі (14171420)
Улуғ Бег медресесі Тимур империясы дәуірінде Улуғ Бег салған, алаңға қараған ланцет аркалы иван мен порталы бар. Бұрыштары биік минареттермен шектеледі. Иванның кіреберіс аркасының үстіндегі мозаикалық панель геометриялық стильдегі ою-өрнектермен әсемделген. Алаңқайда мешіт және дәріс залдары орналасқан, ал студенттер тұрған жатақ бөлмелерімен қоршалған. Басты бағыттар бойында терең галереялар салынған. Алғашқыда Улуғ Бег медресесі екі қабатты ғимарат болған, бұрыштарында төрт күмбезді дарсхона (дәріс залдары) орналасқан. Улуғ Бег медресесі (مدرسه الغ بیگ) 15 ғасырда мұсылман Шығысының ең көрнекті діни білім ошақтарының бірі болды. Парсының ұлы ақыны, ғалымы, мистигі, ғалымы және философы Абдул Рахман Жәми осы медреседе оқыған. Улуғ Бегтің өзі онда дәріс берген. Улуғ Бег билігі тұсында медресе ғылым орталығына айналды.
The Ulugh Beg Madrasah, built by Ulugh Beg during the Timurid Empire era of Timur, has an imposing iwan with a lancet arch pishtaq or portal facing the square. The corners are flanked by high minarets. The mosaic panel over the iwan's entrance arch is decorated by geometrical stylized ornaments. The square courtyard includes a mosque and lecture rooms, and is fringed by the dormitory cells in which students lived. There are deep galleries along the axes. Originally the Ulugh Beg Madrasah was a two storied building with four domed darskhonas (lecture rooms) at the corners. The Ulugh Beg Madrasah (مدرسه الغ بیگ) was one of the best clergy universities of the Muslim Orient in the 15th century CE. Abdul Rahman Jami, the great Persian poet, scholar, mystic, scientist and philosopher studied at the madrasah. Ulugh Beg himself gave lectures there. During Ulugh Beg's government the madrasah was a centre of learning.
Шер-Дор медресесі (1619-1636)
17 ғасырда Самарқанның билеушісі Ялангтуш Баходур Шердор (شیردار) және Тиллия Кори (طلاکاری) медреселерін салуға бұйрық берді. Олардың арқасында күн шығып тұрған жолбарыс мозаикалары тірі жандарды бейнелеуі және парсы мотивтерін пайдалануымен ерекше қызығушылық тудырады.
In the 17th century the ruler of Samarkand, Yalangtush Bakhodur, ordered the construction of the Sher Dor (شیردار) and Tillya Kori (طلاکاری) madrasahs. The tiger mosaics with a rising sun on their back are especially interesting for their depiction of living beings and use of Persian motifs.
Тілия-Кори медресесі (16461660)
Он жыл өткен соң Тиля Кори (طلاکاری, яғни "Алтын жалатылған") медресесі салынды. Ол студенттер үшін жатақ ғимараты ғана емес, сонымен қатар зор мешіт қызметін де атқарды. Оның екі қабатты негізгі фасады және төрт галереясы бағытталған кең ауласы, жатақ бөлмелерімен шеңберленген. Мешіт ғимараты (суретте көрсетілгендей) ауланың батыс бөлігінде орналасқан. Мешіттің бас залы көп мөлшерде алтынмен әшекейленген.
Ten years later the Tilya Kori (طلاکاری, meaning "Gilded") Madrasah was built. It was not only a residential college for students, but also played the role of grand masjid (mosque). It has a two storied main facade and a vast courtyard fringed by dormitory cells, with four galleries along the axes. The mosque building (see picture) is situated in the western section of the courtyard. The main hall of the mosque is abundantly gilded.
Шайбанидтердің кесенесі
Тиля Кори медресесінің шығысында Шейбанидтердің кесенесі (16 ғасыр) орналасқан (суретті қараңыз). Шейбанидтер билігінің нағыз негізін салушы – Әбул Хайр ханның немересі Мұхаммед Шейбани болды. 1500 жылы Ташкентте орналасқан Шағатай хандығының қолдауымен Мұхаммед Шейбани Самарқан мен Бұхараны соңғы Тимурид әулетінен басып алды. Осы әулеттің негізін қалаушы кейіннен қолдау көрсеткендеріне қарсы бұрылып, 1503 жылы Ескі Ташкентті жаулап алды. 1506 жылы Хиваны, ал 1507 жылы Мерв (Түркменстан), Шығыс Парсы және Батыс Ауғанстанға шабуыл жасады. Шейбанидтер 1502 жылы Әзірбайжанды жеңген Сафавилердің шапқыншылығын тоқтатты. Мұхаммед Шейбани – көшпелі өзбек тайпаларының басшысы еді. Одан кейінгі жылдары олар Орталық Азияның оазистерінде, Каспий теңізінің жағалауында, Тянь-Шань аңғарларында, Ресей далаларында және Үндістан жерінде кеңінен қоныстанды. 15 ғасырдың соңғы және ірі өзбек шапқыншылықтарының бірі бүгінгі өзбек ұлтының этногенезінің маңызды бөлігін құрады.
To the east of the Tilya Kori Madrasah, the mausoleum of Shaybanids (16th century) is located (see picture). The real founder of Shaybanid power was Muhammad Shaybani—grandson of Abu'l Khayr Khan. In 1500, with the backing of the Chaghataite Khanate, then based in Tashkent, Muhammad Shaybani conquered Samarkand and Bukhara from their last Timurid rulers. The founder of the dynasty then turned on his benefactors and in 1503 took old Tashkent. He captured Khiva in 1506 and in 1507 he swooped down on Merv (Turkmenistan), eastern Persia, and western Afghanistan. The Shaybanids stopped the advance of the Safavids, who in 1502 had defeated the Akkoyunlu (Azerbaijan). Muhammad Shaybani was a leader of nomadic Uzbek tribes. During the ensuing years they substantially settled down in oases of the Central Asia, Caspian shore, Tian Shan valleys, Russian steeps and Indostan The one of the last and vast Uzbek invasion of the 15th century CE was the large component of today's Uzbek nation ethnogeny.
Чорсу сауда күмбезі
Шер-Дордың артында Чорсу сауда күмбезі (1785) орналасқан. Чорсу Регистанның оңтүстік-шығысында Самарқан, Ташкент, Бұхара және Шахрисабз қалаларын байланыстыратын жолдардың қиылысында жатыр. Чорсу – парсы тілінен шыққан сөз, «жол торабы» деген мағынаны білдіреді, осы мәшһүр, қыжылдаған жолдардың торабына сілтеме жасайды. Бұл ғимарат көне. Оның ғасырлар бойғы бай тарихы бар. Қазіргі таңда, ол даңқты қаланың қалған тарихи бөлігімен бірге ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілген. Чорсу бастапқыда 15 ғасырда салынған базар болса, 18 ғасырда қайта жаңартылып, қалпақ сататын орынға айналды. Қазіргі ғимарат Әмір Шахмурад билік еткен кезде, 1785 жылы салынған. Бүгінде бұрын Чорсуда орналасқан базар Биби Ханым мешітінің жанындағы Сиёб базарына көшірілген. 2005 жылы Чорсудың меншігі Өзбекстанның Өнер академиясына берілді. Ғимаратты жөндеу кезінде үш метрлік топырақ қазылып, бастапқы негізгі құрылысы ашыққа шығарылды. Чорсу қазір заманауи және тарихи суретшілердің туындыларын ұсынатын өнер галереясы ретінде жұмыс істейді. Чорсу галереясы көпұлтты өзбек халқының өнерін, мәдениетін, тарихын және әртүрлілігін көрсетеді.
The trading dome Chorsu (1785) is situated right behind the Sher Dor. Chorsu located at southeast of the Registan at the intersection of the cross roads connecting Samarkand, Tashkent, Bukhara, and Shahrisabz. Chorsu is a word of Persian origin meaning "crossing roads," referring to this famous intersection of busy roadways. The building is old. It has a rather rich centuries old history. At the moment, it is included in the UNESCO World Heritage List along with the rest of the historical part of the glorious city. Chorsu was originally a bazaar constructed in the 15th century but was rebuilt in the 18th century, becoming a hat market. The current building was built during the reign of Amir Shahmurad, in 1785. Today, the bazaar which was previously located at Chorsu is nowadays the Siyob Bazaar near the Bibi Khanym Mosque. In 2005, ownership of Chorsu was transferred to the Academy of Arts of Uzbekistan. While renovating the building, three meters of dirt were removed from the building revealing the original base construction. Chorsu now serves as an art gallery which offers the work of artists both contemporary and historical. The art of in the Chorsu gallery displays the arts, culture, history, and diversity of the multi national Uzbek people.