Кіріспе

теру пернесі – жазу машинасының немесе әріптік-цифрлық пернетақтадағы көлденең жолақ түріндегі перне. Бос орын, бос орын пернесі, бос түйір немесе аралық перне – жазу машинасының немесе әріптік-цифрлық пернетақтаның ең төменгі қатарында орналасқан, басқа пернелерге қарағанда едәуір кең көлденең жолақ. Оның басты міндеті – теру кезінде, мысалы, сөздердің арасына ыңғайлы түрде бос орын қосу.

Тарих

Бастапқыда (19 ғасырдың соңына дейінгі жазушылардың еңбектерінде) "бос орын" пернетақтаның бүкіл енімен созылған металл таяқша (немесе одан да кеңірек, тіпті оны айналдыратын) болатын, ол арбаны жылжытатын, бірақ әріптерді платаға қағуға себеп болмайтын. Кейінірек шыққан үлгілер біртіндеп кішірейіп, қазіргі эргономикалық пішініне келді – кең, орталықта орналасқан, бірақ көріне жай ғана "перне", себебі жазу машиналарының (және компьютерлердің) пернетақталары қосымша функциялық пернелерді енгізе бастады және әдейілеп "стильдендірілді". Пернетақта түріне қарай өзгешеліктер болғанымен, бос орын пернесі әдетте Alt пернесінің (немесе Macintosh пернетақталарындағы Command пернелерінің) арасында және стандартты QWERTY пернетақтасындағы C, V, B, N және M әріптерінен төмен орналасқан. Кейбір пернетақталарда, физикалық және әсіресе виртуалды түрлерінде, █ символы бос орынды белгілеу үшін қолданылады. Кейбір ертедегі жазу машиналары мен әсіресе компьютерлік пернетақталар бос орындарды енгізудің басқа тәсілін пайдаланды, әдетте кішкентай, көзге түспейтін "бос орын" пернесі, ол көбінесе орталықтан тысқары орналастырылатын, мысалы, Хансеннің жазу шарлары, Хаммонд жазу машиналары немесе ZX Spectrum және Jupiter Ace түрлері. Ең ерте белгілі мысалы – Шоулс пен Глидденнің жазу машинасы сөздер арасына аралық қою үшін рычаг (дереу) пайдаланған, бұл бос орын пернесінің 1843 жылдан кейін ойлап табылуына әкелді. Дегенмен, бұл әдістер көбінесе ерекшеліктерімен көзге түсетін толық пернетақталардың бір бөлігі ғана болды, олар пайдаланушыға ыңғайлы болудан гөрі нақты техникалық талаптарға немесе шектеулерге бейімделген және осы себепті сәл жетістікке жетті, кейде тіпті сол модельдердің кейінгі нұсқаларында да қолданудан шығарылды (мысалы, Sinclair Spectrum 128k және "Plus" түрлері, пластикалық пернелер мен кең, орталық бос орын пернесін қолданды, бұрынғы резеңке "chiclet" пернелер мен кішкентай, ығысқан бос орын пернесінің орнына).

Басқа қолданыстар

Операциялық жүйеге байланысты, басқару пернесі сияқты модификатор пернесімен қолданылатын бос орын пернесі, ағымдағы терезенің мөлшерін өзгерту немесе жабу, жартылай бос орын қалдыру, тіпті бір таман артқа жылжу сияқты функцияларды орындай алады. Интернет браузерлерінде бос орын пернесі көбінесе пайдаланушыға Shift пернесімен бірге қолданғанда төмен немесе жоғары жылжуға мүмкіндік береді. Сызықтық медианы (мысалы, бейнелер немесе музыка) ойнатуға арналған көптеген бағдарламаларда бос орын пернесі ойнатуды тоқтату және қайта бастау үшін немесе мәтінді қолмен жылжу үшін қолданылады. Ойналатын кейіпкер қозғалып, секіре алатын бейне ойындарда, секіру үшін әдетте бос орын пернесі қолданылады. Бұл көбінесе жоғары, төмен, солға және оңға қозғалыс үшін WASD пернелерімен бірге қолданылады.