Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағының жер әсері көлігі
Soviet ground effect vehicle
Лун класының экранопланы (Кеңес жіктеуі: 903 жобасы) – Каспий флотилиясында орналасқан және әскери кеме ретінде пайдаланылған жалғыз жер әсері көлігі (GEV). Ол 1975 жылы Ростислав Алексеев жобалаған және 1987 жылдан 1990 жылдардың соңына дейін Кеңес, кейін Ресей теңіз күштері қолданды. Ол су бетіне жақын ұшқанда, үлкен қанаттарына жер әсерінің күші арқылы көтерілуге қол жеткізді. Лун сияқты экранопландар дәстүрлі ұшақтарға ұқсас болғанымен, ұшақ, су ұшағы, сырғанап жүретін кеме немесе гидрофойл ретінде жіктелмейді. Керісінше, Халықаралық теңіз ұйымы Lun класының экранопландарын жер әсерін пайдалануына байланысты теңіз кемелері ретінде жіктейді, осылайша көлік су бетінен бірнеше метр биіктікте сырғанайды. Жер әсері мұхит немесе жер бетінен аз биіктікте ұшқанда пайда болады; жерге жақын болу арқасында ауа кедергісі азайып, қанат ұшындағы айланудың алдын алады, нәтижесінде қанаттың тиімділігі артады. Бұл әсер биіктеп ұшқанда байқалмайды. "Лун" атауы орыс тілінде "қызыр" деген мағынаны білдіреді.
The Lun class ekranoplan (Soviet classification: Project 903) is the only ground effect vehicle (GEV) to ever be operationally deployed as a warship, deploying in the Caspian Flotilla. It was designed by Rostislav Alexeyev in 1975 and used by the Soviet and later Russian navies from 1987 until sometime in the late 1990s. It flew using lift generated by the ground effect acting on its large wings when within about above the surface of the water. Although they might look similar to traditional aircraft, ekranoplans like the Lun are not classified as aircraft, seaplanes, hovercraft, or hydrofoils. Rather, craft like the Lun class ekranoplan are classified as maritime ships by the International Maritime Organization due to their use of the ground effect, in which the craft glides just above the surface of the water. The ground effect occurs when flying at an altitude of only a few metres above the ocean or ground; drag is greatly reduced by the proximity of the ground preventing the formation of wingtip vortices, thus increasing the efficiency of the wing. This effect does not occur at high altitude. The name Lun comes from the Russian word for the harrier.
Жобалау және әзірлеу
Лун класындағы экранұшақ, "Каспий теңізінің монстры" деп аталған эксперименталды КМ экранұшағының негізінде жасалды. Лун сегіз Кузнецов НК-87 турбовентиляторлық қозғалтқыштарымен жабдықталған, олардың әрқайсысы алдыңғы қанаттарға орнатылып, күшті итеру күшін қамтамасыз еткен. Оның ұшақ корпусының түбінде ұшып көтерілуге көмектесетін үлкен бұрылатын пластинасы бар. Осы кластағы толық аяқталған жалғыз үлгі – МД-160, 1987 жылы Кеңес Теңіз Флотының Каспий флотилиясының құрамына кірді. 1990 жылдардың соңында қызметтен шығарылып, 2020 жылға дейін Каспийск теңіз базасында пайдаланылмай тұрды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, аяқталмаған "Spasatel" Ресейдің орталық қаласы Нижний Новгородтағы ескі өнеркәсіптік кешенде Волга өзенінің жанында сақтаулы тұр. Лун жобасының бірнеше кемшіліктері болды. Бірі – жер әсері оған төмен биіктікте ұшуға мүмкіндік бергенімен, осы әсерді пайдалану үшін, қысқа қанаттарының салдарынан су бетінен өте төмен, шамамен [қашықтық] биіктікте ұшуға мәжбүр болды, сондықтан теңіздің күйі біршама толқынды болғанда ұша алмады. Екіншісі – кеме тек жер әсері принципін пайдалану үшін жобаланған, сондықтан оны жоғары ұшу биіктігіне көтеру мүмкін болмады. Тыныш теңізде жұмыс істеу қажеттілігі және олардың үстінен ұшуға болмауы, оның қолданылу аймағын шектеді.
The Lun class ekranoplan was developed on the basis of the experimental KM ekranoplan, which was nicknamed the "Caspian Sea Monster". The Lun was powered with eight Kuznetsov NK 87 turbofans, mounted on forward canards, each producing of thrust. It had a flying boat hull with a large deflecting plate at the bottom to provide a "step" for takeoff. The only model of this class ever built to completion, the MD 160, entered service with the Soviet Navy Caspian Flotilla in 1987. It was retired in the late 1990s and sat unused at a Caspian Sea naval base in Kaspiysk until 2020. As of 2021, the uncompleted Spasatel is stored adjacent to the Volga river in an old industrial complex within the central Russian city of Nizhny Novgorod. The Lun design had several drawbacks. One was that although the ground effect enabled it to fly at low altitude, in order to utilize the effect it had to fly as low as off the water due to its short wingspan, so it could not fly when seas were even mildly rough. Another was that the craft was only designed to use the ground effect principle, so it could not ascend to higher cruising altitudes. The requirement for calm seas to operate and inability to fly above them if they weren't greatly limited where it was able to deploy.
2020 жылы сүйрейтін операция
2020 жылдың 31 шілдесінде аяқталған МД 160 Лун класының экранопланы Каспийсктегі әскери-теңіз базасынан сүйретілді, мақсаты – оны ақырында Дербент қаласындағы, Дағыстан облысындағы жоспарланған Патриот паркінде қою болатын. Бұл парк – совет және ресейлік әскери техникасын көрсететін мұражай мен ойын-сауық орталығының үйлесімді кешені. Сүйреу операциясы резеңке понтондар, үш буксир және екі сүйемелдеу кемесін пайдалануды қамтыды, және толық аяқталған жағдайда шамамен арақашықтыққа дейін жүретін еді. Алайда, сүйреу кезінде экраноплан құмды жағалауға жақын жерде тоқтап қалды, көздеген орнына жетпей. Сүйреуді басқаратын команда осы алып көлікті босатуға күш жіберді, бірақ мүмкін болмады. Сондықтан экраноплан бекітілді және толқындар соғатын аймақта жағаға тіреліп қалды, ал Патриот паркіне қалай жеткізу жоспарлары жасала бастады. Осы уақыт аралығында бұл ерекше құрылысқа бұқаралық ақпарат құралдары, жанкүйерлер және тіпті парк салынатынға дейін "қалалық саяхатшылардың" назары ауды. 2020 жылдың тамызында жарияланған хабарламада, толқындарға ұшыраған корпустың су жинап жатқаны айтылды. Экранопланды толқындардан тысқары құрғақ жерге көшіру, дауыл кезіндегі толқындардың күшеюінен корпустың зақымдану қаупін жояды. 2020 жылдың желтоқсан айында сәтті құтқару операциясы нәтижесінде экраноплан мұрны алға бағытталған күйде судан шығарылды, спутниктік суреттерде көрініп тұрғандай, құйрығы теңізден шамамен қашықтықта қалды. Экраноплан 2021 жылдың 30 желтоқсанында жағаға сүйретілді.
On 31 July 2020, the completed MD 160 Lun class ekranoplan was towed out of the naval base in Kaspiysk, with the intention of being eventually put on public display in Derbent, Dagestan, at the planned Patriot Park, a combination museum and theme park that will display Soviet and Russian military equipment. The towing operation involved the use of rubber pontoons, three tugboats and two escort vessels, and would have covered approximately had it been completed. However, during the tow the ekranoplan became stuck just offshore of a sandy beach, short of the intended destination. The team managing the towing operation was unable to free the massive vehicle, so the ekranoplan was secured and remained beached in the surf zone while plans were drawn up on how to continue the move to Patriot Park. In the meantime, the unusual craft began attracting attention from the media, onlookers, and trespassing "urban explorers", even before the park was built. One report published in August 2020 stated that the hull, exposed to the waves in the surf zone, was taking on water. Moving the craft to dry land beyond the surf zone would eliminate the possibility that increased wave action during storms could damage the hull further. In December 2020 a successful recovery operation resulted in the ekranoplan being hauled out of the water, nose first, with the tail ending up about from the sea, as seen from satellite imagery. The ekranoplan was towed ashore on 30 December 2021.