Кіріспе

"Атасындай, клоундай" – американдық "Симпсондар" анимациялық телесериалының үшінші маусымының алтыншы бөлімі. Ол алғаш рет АҚШ-тағы Fox арнасында 1991 жылғы 24 қазанда көрсетілді. Эпизодта Клоун Крусти Симпсондарға өзінің еврей екенін және әкесі, раввин Хайман Крустофский, оны комедиялық мансапты қуып барғаны үшін үйден қуғандағын айтады. Барт пен Лиза жүрегі ауырған Крустиді әкесімен қайта қосуға тырысады. Эпизодты Джей Коген мен Уоллес Володарски жазды, режиссерлік жұмысын Джеффри Линч пен Брэд Бёрд жасады; Линчтің режиссер ретінде алғашқы жұмысы болғандықтан, Бёрд оған көмектесуге шақырылды. Крустидің діні кейіпкердің бастапқы идеясына кірмегендіктен, Коген мен Володарски 1927 жылғы "Джаз әншісі" фильмін пародиалауға және Крустидің еврей екенін көрсетуге шешім қабылдады. Эпизод мұқият зерттелді, екі раввин – Лави Мейер мен Гарольд М. Шульвейс "арнайы техникалық кеңесшілер" ретінде көрсетілді. Бұрын раввин болған комедияшы Джеки Мейсон Хайман Крустофскийге дауыс берді. Кейін Хайман Дэн Кастелланетаның дауысымен сирек кездесетін кейіпкерге айналды. Мейсон кейінірек бірнеше эпизодта бұл кейіпкердің дауысын қайтадан сомдады. Алғашқы көрсетілімінде "Атасындай, клоундай" Нильсен рейтингісінде 12,7 көрсеткішпен 34-орынды иеленді. Джеки Мейсон 1992 жылы Хайман Крустофский рөлі үшін "Праймтайм Эмми" сыйлығын "Ең үздік дауыстық өнер" номинациясында жеңіп алды.

Сюжет

Крусти Симпсон отбасымен кешкі асқа отыруға Бартқа қарулы тонаудан айып тағылғандарды ақтауға көмектескені үшін өтеу ретінде келісті. Бірақ ол үнемі кешіктіре бергенде, ашуланған Барт оған хат жазып, Крустиге деген сенімін жоғалтқанын білдіреді. Крустидің хатшысы Лоис Пенникенди хаттан қатты әсер алып, егер Крусти Бартқа берген уәдесін орындамаса, жұмыстан кететінін айтады. Сондықтан Крусти мәжбүр болып келеді. Одан рақым сұрағанда, Крусти еврейше дұға оқиды. Крустидің еврей екенін түсінген Лиза оның тегі туралы айтады, ол көздерінен жас шығарып жылай бастайды. Ол отбасына дұға оқу оның ауыр өткен шағын еске түсіретінін айтады. Крусти өзінің нағыз аты Хершел Крустофский екенін және Спрингфилдтің Төменгі Шығыс жағында өскенін айтады. Оның әкесі Хайман Крустофский – раввин, ол ұлының комедиямен айналысуын жек көріп, оның ізбасары болуын қалаған. Мектепте Крусти басқа оқушыларды күлдіріп, әкесінен жасырып, клоун болып өнер көрсететін. Бір күні кешке Крусти раввиндердің съезінде өнер көрсетіп, Хайманның да сол жерде екенін білмейді. Раввин оған селтерт су шашып, клоундық макияжын жуып тастайды. Крустиді таныған Хайман ашуланып, бірден ұлын өкілден бас тартады. Олар 25 жылдан бері бір-бірін көрген де, сөйлескен де жоқ. "Itchy & Scratchy Show" телешоуының әке мен бала туралы эпизодын көру Крустиді қайтадан жылатады. Лиза: «Біздің отбасымызды қызғанатын адам – көмекке мұқтаж адам», – дейді. Олар Бартпен бірге әке мен ұлды қайта қосылуға бел буады. Хайман оларға: «Менің ұлым жоқ!» – дейді. Барт: «Жарайды, сонша алыс келдік, ал ол басқа адам екен!» – дейді. Сосын: «Мен мұны рас айтқан жоқпын!» – деп қосады. Ол Крустимен татуласудан бас тартады, өйткені ұлы дінінен және отбасынан бас тартқанына сенген. Хайманды көндіру үшін Лиза еврейлік үйретімдерден кешірім туралы аяттарды табады, бірақ Хайман оның дәлелдерін қабылдамайды. Соңғы тырыстықта Барт Хайманды өзінің қаталдығынан бас тартуға көндіру үшін Сэмми Дэвистің сөздерін келтіреді. Сэмми Дэвис – Крусти сияқты еврей артисі. Барттың сөзі Хайманды ойын-сауықшылардың еврей мәдениетінде де орны бар екеніне көндіреді. Крусти өзінің шоуын тікелей эфирде бастағанда көңілі құлазып, Itchy & Scratchy-ді шақырады. Барт пен Лиза Хайманмен бірге сахна артына келеді, ол Крустимен көрермендердің алдында қуанышпен татуласады. Хайман Барттан кремді пирогты алып, оны ұлының бетіне лақтырады.

Өндіріс

"Атасындай, клоундай" эпизодын Джей Коген мен Уоллес Володарски жазды. Олар идеяны бас продюсер Сэм Саймонға ұсынды, ол оны қабылдамады, бірақ Джеймс Л. Брукс мақұлдады. Крустидің тегі, Крустофский, осы эпизодта Аль Джин ұсынғандай бекітілді. Талмудтан алынған цитаталар да зерттелді, Шульвейске сценарийдің жобасын қарап шығуды сұрады. Ол шоудың жанкүйері болмаса да, "оның терең мағынасы бар" деп ойлады және бірнеше түзетулер енгізді. Кейін ол: "Мен мұнда еврейлік мәдениетке тән ерекшелік бар деп ойладым. Олардың моральдық жауапкершілікке берілгендігі мені әсерге түсірді" деді. Крусти – Бёрдтің сүйікті кейіпкерлерінің бірі, ол әр Крусти эпизодындағы бір көріністі жандандыруға тырысады. Мейсон өзінің репликаларын Нью-Йорк қаласында жазды, ал Крустидің дауысы – Дан Кастелланета онымен бірге жазу үшін сол жерге барды. Сценарийде Барт пен Лиза раввин Крустофскийді Крустимен кездесуге көндіру үшін оған "Нобель сыйлығын жеңіп алған еврей жазушысы" Саул Беллоумен түскі ас ұйымдастыруға тырысады. Бастапқыда бұл рөлге Айзек Башевис Сингер қарастырылған, бірақ Сингер қайтыс болғаннан кейін жазушылар оны өзгертті. Мейсонның репликаларын қайта жазу қажет болды. Кейін Мейсон он бесінші маусымдағы "Бүгін мен клоунмын", жиырма бірінші маусымдағы "Спрингфилдте бір кездері" және жиырма алтыншы маусымдағы "Клоун қираған жерде" эпизодтарында раввиннің дауысын қайта берді, соңғы эпизодта оның кейіпкері қайтыс болады.

Мәдени сілтемелер

Эпизод – 1927 жылғы «Джаз әншісі» фильміне жасалған құрмет, онда қатаң діни тәрбиеде өскен ұлы әкесіне қарамастан, әртіс болуға тырысады. 1959 жылғы фильмнің нұсқасында да ойнаған. «Джаз әншісіне» сілтеме жасағанда, раввин Крустофский: «Егер сен музыкант немесе джаз әншісі болсаң, мен мұны кешірер едім!» дейді. Симпсон отбасының үйінде Крусти «Бангладеш үшін концерт» орындайды. Крустидің студиясында Альфред Хичкок пен The Beatles тобымен түсірілген суреттері бар. Лиза Гомерге көптеген еврей әртістері бар екенін айтады, олардың ішінде Лорен Бэколл, Дина Шор, Уильям Шатнер және Мел Брукс. Крустидің естеліктерінде ол әкесімен бірге «Крестный отец» фильмінің екінші бөлімінен алынған көріністі пародиалай отырып, көшемен келеді. Жас Крустидің ваннада комедиялық өнерді тәжірибелеуі Филипп Роттың «Портнойдың шағымдары» романына сілтеме. Мейсон 1992 жылы Хайман Крустофский рөлін сомдағаны үшін «Праймтайм Эмми» сыйлығын «Ең үздік дауыстық өнерлеу» номинациясында жеңіп алды. Ол «Симпсон» сериалының тарихындағы алғашқы жылы марапат алған алты дауыстық актердің бірі болды. Сыйлықты жеңіп алған үш «Симпсон» қонақ жұлдызының бірі – ол; Марсия Уоллес 1992 жылы Эдна Крабаппелге дауыс бергені үшін жеңді, ал Келси Граммер 2006 жылы Сайдшоу Бобқа дауыс бергені үшін жеңді. 1998 жылы TV Guide журналы осы эпизодты «Симпсон» сериалының ең үздік он екі эпизодының тізіміне енгізді. «Мен бұған сенбеймін, бұл үлкен және жақсы жаңартылған ресми емес Симпсон туралы нұсқау» кітабының авторлары Уоррен Мартин мен Адриан Вуд осы эпизодты «тамаша шоу, Джеки Мейсон Крустидің ұзақ уақыттан бері жоғалған әкесі рөлінде керемет, ал Лоис Пенниканди Крустиге Барт туралы дұрыс кеңес берді» деп атады. DVD Movie Guide журналының жазушысы Колин Джейкобсон бұл эпизодтың «күлкілі сәттері жеткіліксіз, бірақ ол әуесқойлыққа бой алдырмай, жылы және әдемі болады. Бұл күлкіге толы емес, көңілді шоу, бірақ өз жұмысын жасайды» деп жазды. The A.V. Club журналындағы ретроспективті шолуда Нейтан Рабин: «Боршт белдеуінің көптеген әртістері сияқты, Крусти сыртынан тікенді және қатал, бірақ ішкі жағынан жұмсақ, мейірімді және тәтті. Сезімталдықсыз әртістік өнер – дәмсіз лосось сияқты, ал «Әкесіне ұқсаған ұлы» Крустидің біз сирек көретін жағын ашады: әкесінің наразылығын ешқашан жеңе алмаған және Симпсон отбасының үй ішіндегі бақытқа ұмтылған жоғалған бала. Лиза айтқандай, «Біздің отбасымызға қызғанышпен қарайтын адам – көмекке мұқтаж адам».

2018 жылы Майк Рейс өзінің «Спрингфилд Конфиденциал» атты естеліктерінде осы эпизодты «Моанинг Лиза», «Гомер Батта» және «Трихаус оф Хоррор» эпизодтарымен қатар жаңа белестерге жеткен төрт эпизодтың бірі деп атады. Рейс эпизодтың шоу үшін бірнеше жаңа үрдіс белгілегенін атап өтті: ол екінші дәрежелі кейіпкерге бағытталған, христиан емес дінге назар аударған және раввин мен Барт арасындағы діни пікірталас сценарийін жазуға сарапшылар тартылған.