Австралиялық Христиан-демократиялық партиясының тарихы

Кіріспе

Австралиялық саяси партия

Христиандық демократиялық партия (ХДП) – 1977 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльсте христиан дін қызметкерлерінің тобы құрған, бастапқыда «Австралияға шақыру» партиясы деп аталған Австралиядағы христиандық демократиялық саяси партия. Іріктеушілердің бірі, конгрегациялық шіркеудің пасторы Фред Найл, NSW штатының сайлауында олардың жоғарғы палатасына кандидат ретінде қатысты. Христиандық демократиялық партияның бағдарламасы әлеуметтік консерватизмді жақтады. 1998 жылы партия атауын өзгертті. Партия негізінен Жаңа Оңтүстік Уэльсте белсенді болды және 1981 жылғы NSW штатының сайлауынан кейін, бұл штаттың Заңнамалық кеңесінде кем дегенде бір мүшесі болды, көбінесе билік тепе-теңдігін ұстады немесе бөлісті. Христиан демократтары федералды парламентке бірде-бір мүше сайлауға ешқашан қол жеткізе алмады, бірақ Джон Брэдфорд 1998 жылғы федералды сайлауға дейін Либералдық партиядан шығып, қысқа мерзімге өкілдер палатасында партиямен бірге отырды. 2011 жылы Виктория және Батыс Австралиядағы ХДП филиалдары жаңа партия құруға дауыс берді, нәтижесінде сол штаттарда Австралиялық Христиандар партиясы құрылды. 2021 жылдың маусым айында Христиандық демократиялық партияның банкротқа ұшырағаны хабарланды. 2022 жылдың 17 наурызында партияның федералды бөлімшесі мүшелік санының талаптарына сай келмегендіктен AEC-ден тіркелімнен шығарылды. 2022 жылдың 29 наурызында NSW Жоғарғы соты партияны таратып жіберді.

Құрылу

1977 жылы "Австралияға шақыру" партиясы ретінде құрылған CDP христиан пасторларының тобы тарапынан құрылды, ал Фред Найл олардың үміткері болды. Бұл топтар консервативті және евангелистік протестанттарды сайлау күші ретінде ұйымдастыруға тырысты. Найл 1981 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесіне сайланды және партия 2019 жылғы штаттық сайлауға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльстің барлық сайлауларында үміткерді сайлауға қол жеткізді. Алдыңғы "Христиан-демократтар партиясы" 1980 жылғы федералды сайлауда Солтүстік территория округінде және Сенатта бақ сынады.

Элейн Найлдің зейнетке шығуы және Гордон Мойестің сайлануы

2000 жылдың тамызында Элейн Найл денсаулығының нашарлауына байланысты зейнеткерлікке шығатыны және оның орнына 1998 жылғы федералды сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін Квинслендтен CDP-ге өткен Австралия Өкілдер палатасының бұрынғы либералдық мүшесі Джон Брэдфорд тағайындалатыны жарияланды. Алайда, Фред пен Элейн Найл және Брэдфорд арасындағы келіспеушіліктерге байланысты бұл жоспар орындалмады. Элейн Найл 2002 жылға дейін қызмет етті, содан кейін Сиднейдің Уэсли орталық миссиясынан Гордон Мойес оның орнына келді. Мойес 2003 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты сайлауында өз күшімен сайланды. 2004 жылы Мойес Нилге 2004 жылғы федералды сайлауда Сенатқа үміткер болуды ұсынды. Сайлауда Нил дауыстардың 2,6%-ын алды, бірақ орынға ие болуға шамасы жетпеді. Басқа да консервативті «Отбасы бірінші» партиясы Виктория штатында 1,9% дауыс алып, жақсырақ дауыс беру келісіміне қол жеткізді. Нилдің Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесіне оралуымен Мойес бұрынғы партия жетекшісінің басшылығына күмәнмен қарады. 2007 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты сайлауында CDP Австралияға мұсылман иммиграциясына мораторий енгізуді талап етті, оларды «Орта Шығыста қудаланған христиандармен» алмастыруды көздеді. Нил мораторий мұсылман көші-қонының әсерін зерттеу үшін қажет екенін айтты. «Австралияда қазірдің өзінде 300 мыңнан астам мұсылманның болуының ықтимал салдары зерттелген жоқ», - деді ол. «Австралиялықтар исламдық иммиграция қайта бастамас бұрын жағдайды мұқият бағалау үшін тынығуға лайық. Ал қазір Австралия Таяу Шығыста қудаланған, баспанасыз қалған немесе қауіп төндірілген мыңдаған христиандарға құшақ жаюы керек». Нил және тағы бір CDP үміткері Аллан Лотфизаде осы мәлімдемесі үшін өлім туралы угрозалар алды. Фред Найл 2007 жылдың 24 наурызында Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығару кеңесіне қайта сайланды, ол CDP үшін 1988 жылдан бері ең жоғары көрсеткіш – 4,4% дауыс жинады.

Нил мен Мойес арасындағы шайқас

2007 жылы Заңнамалық кеңестің төрағасы Мередит Энн Бургман мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты және Кеңес оны алмастыруды іздеді. Мойес пен Найл екеуі де осы лауазымға үміттенгенде шиеленіс туды. Кейін Найл өтінімін кері тартып алып, Мойестің тікелей өтініші бойынша оны ұсынды. Питер Примроуз 2007 жылдың 8 наурызында президент болып бекітілді, Мойес бар болғаны екі дауыс – Найл мен өзінің дауысын ғана алды. 2007 жылдың 28 маусымында Найл Президент орынбасары, ал 28 қарашада Президент көмекшісі болып тағайындалғаннан кейін Мойес Найлға ашық шабуыл жасауға кірісті. Мойес Найлдың гомосексуализмге, абортқа және ислам дініне қарсы тұруын өзгерту қажеттігін, ал қоршаған орта мәселелеріне көбірек мән беру керектігін айтты. Найлға қарамастан, Мойес ислам терроризмінің жауапкершілігі Батыс өркениетінің, «крест жорықтарының» және «террорға қарсы соғыстың» шектен шығуының үстінде жатыр деген пікір білдірді. Мойес (70 жаста) Найлдың (75 жаста) тым қарт екенін, «ақша мен мәртебеге ұмтылып, өзімен келіспейтіндерге шабуыл жасайтынын» мәлімдеді. Мойестің сөзіне қарағанда, Найл ешқашан күлмейтін, достары жоқ, жұқпалы ауруға шалдыққан, хоббисі жоқ, фастфуд жейтін, Сиднейде парламент отырысында болғанда Батыс Сиднейдегі арзан мотельде жалғыз түнеп отыратын өкінішті тұлға. 2009 жылдың ақпан айында Найл ай сайынғы хабарламасында Мойеске әйелі зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның орнына отыруға рұқсат бергеніне өкініш білдірді, себебі оның адалсыздығы мен жік салу әрекеттері, сондай-ақ «жасылдарды» жиі қолдауы. Мойес «жасылдардың» христиандыққа жақын екенін айтты. Мойес сонымен қатар Христиандық-демократиялық партияның өзіне шабуыл жасап, оны экстремистік фундаментализм идеологиясын ұстанатын екіжүзді, христиандыққа қарсы, демократияға қарсы диктатура деп сипаттады. Мойес партияның таратылуы және жаңа консервативтік христиандық саяси партия құрылуы үшін артында сыбырласулар бар екенін айтып, партияның «аяғы жеткенін» мәлімдеді. Мойес Найлдың парламенттік қызметкерлерін қорқытып-үркіткенін айтып, оларды қақтығысқа тартуға тырысты. Мойес ХДП басқару комитетінің қайта-қайта ескертулерін елемеді, олардың жұмыс істемейтінін айтты. Нәтижесінде, 2009 жылдың наурызында Мойес партия мүшелерінің құпия дауыс беруімен Христиандық-демократиялық партиядан шығарылды. Мойес 2009 жылы «Отбасы бірінші» партиясына қосылғанға дейін бірнеше ай тәуелсіз саяхатшы болды. 2011 жылғы сайлауда Мойес қайтадан сайлануға тырысқанда сәтсіз болды.

In 2007, the President of the Legislative Council, Meredith Anne Burgmann, retired from public service and the Council sought a replacement. Tensions flared when both Moyes and Nile applied for the position. Nile subsequently withdrew his application and nominated Moyes at Moyes' behest. Peter Primrose was confirmed President on 8 March 2007, Moyes having received only two votes, Nile's and his own. After Nile was made Assistant Deputy President on 28 June 2007 and then Assistant President 28 November 2007, Moyes began to publicly attack Nile. Moyes argued that Nile's anti homosexual, anti abortion and anti Muslim focus should be altered and that greater emphasis be placed on environmental issues. In contrast to Nile, Moyes inferred that the burden of responsibility for Islamic terrorism lay at the feet of western civilisation, the "Crusades" and the "excesses of the 'war on terrors'. Moyes (then aged 70 years) claimed Nile (then aged 75 years) was too old and was too "committed to gaining money and status, and [ attacked ] any who disagree[d] with himself". According to Moyes, Nile was a pathetic figure who has never laughed, has no friends, is a workaholic, has no interests or hobbies, eats fast food meals and when in Sydney attending Parliament, spends every night alone in a cheap motel in western Sydney. In February 2009, Nile wrote in his monthly newsletter that he regretted allowing Moyes to take his wife's place upon her retirement "because of his disloyalty and divisive actions and his frequent support of the Greens". Moyes stated that the Greens were "far more Christian". Moyes also attacked the Christian Democratic Party itself, stating that the party was a cult, a hypocritical, anti Christian, anti democratic dictatorship that adhered to the values of extremist fundamentalism. Moyes claimed that the "end was nigh" for the party as there was a conspiracy to disband the party and form a new conservative Christian political party. Moyes attempted to draw Nile's parliamentary staff into the conflict by making claims that they had intimidated and bullied his own. Moyes ignored repeated warnings from the CDP management committee, claiming that they were dysfunctional: As a result, Moyes was expelled from the Christian Democratic Party in March 2009 by secret ballot of its members. Moyes became an independent for several months before joining the Family First Party in 2009. Moyes failed in his attempt to be re elected at the 2011 state election.

2019 жылғы көшбасшылық міндеттері

2019 жылдың 3 маусымында Самраат Джошуа Гревал Христиан-демократиялық партияны бақылауға алғанын және партияның штаттық кеңесінде өткен сенімсіздік дауысынан кейін партияның басқармасын таратып жібергенін жариялады. Бұл дауыс партия мүшелерінің жартысы жиынды қалдырғаннан кейін бірауыздан қабылданды. Бұл партияның жетекшісі, Жаңа Оңтүстік Уэльс Парламентінің көп жылдық депутаты Фред Найлді де қамтыды. Мұның бәрі партияны реформалау мақсатымен жасалған деп хабарланды. Кейін ол Бағыттық комитет құрғанын мәлімдеді, нәтижесінде партия екі бағытталған директорлар кеңесімен қалды, олар сайлау комиссиясы ережелерінің партия ішіндегі бұзушылықтарын тергеуге міндеттелді. Келесі апталарда партияның штаттық президенті Росс Клиффордтың партия мүшелерін және өзі директор болып табылатын Морлинг теологиялық колледжінің қызметкерлерін қанаушылыққа ұшыратқандығы туралы айыптаулар жасалды. Келесі апталарда партияның үкіметтік ережелерді ауқымды бұзғаны расталды. Партияның штаттық директоры Крейг Холл «Партия тірі қалу үшін өзгеруі керек» деді және партияның жетіспейтін Конституциясы үкіметтік реттеушілердің бұйрықтарымен өзгертіліп жатыр. Тамыз айында партия мәселені қайта қарауға дауыс беретіні жарияланды. Осы кезде партияның бұрынғы штаттық директоры Грег Бондар қайта дауыс беру партия мүшелеріне партияның және оның басшыларының жаңа бағытын белгілеу мүмкіндігін береді деп мәлімдеді. Eternity News басылымы Самрааттың жасаған төңкерісінің себебі Фред Найлдың баптист Морлинг колледжінің директоры Росс Клиффордқа парламенттік мандатын беру туралы уәдесін орындамауы сияқты, партияның бір жыл ішінде 80 филиалынан, оның ішінде төрт мемлекетаралық ұйымнан айырылуы болғанын хабарлады. 2019 жылдың тамыз айының соңында партия сенімсіздік дауысы бойынша қайта дауыс беруді аяқтады, ол жеңіліске ұшырады. Аты-жөні жазылуы тиіс болған құпия дауыс беруге сын айтылды. Сонымен қатар, партияның атқару комитеті Самрааттың партия мүшелеріне сөз сөйлеуіне тыйым салу туралы ұсыныс енгізді. 2019 жылдың қараша айында партия президенті Росс Клиффордтың қызметтен кеткені хабарланды, бұл Самраат және басқа партия мүшелері жасаған басқарудағы кемшіліктерді растады.

On the third of June 2019, Samraat Joshua Grewal announced that he had seized control of the Christian Democratic Party and removed the Party's Board following a vote of no confidence at a Party State Council which had passed unanimously after half the membership vacated the meeting. This included the Party's leader Rev Fred Nile, who is a longtime member of the New South Wales Parliament. This was allegedly done in an attempt to reform the Party. Subsequently, it was announced that he had established a Directional Committee, leaving the party with two competing Board of Directors to investigate internal party breaches of Electoral Commission regulations. In the following weeks, there were allegations made that the Party's State President Ross Clifford had been bullying party members and staff of Morling Theological College of which he is Principal. In the following weeks, it was confirmed that the Party had been involved in high level breaches of Government Regulations. The Party's State Director Craig Hall said that 'The Party needed to change if it was to survive,' and that the Party's deficient Constitution was being changed by the orders of Government Regulators. By August, it was announced that the Party would have a re vote of the motion. At this time a former State Director of the Party, Greg Bondar commented that the re vote would give the membership an opportunity to set a new direction for the Party and its leaders. Eternity News reported that the coup by Samraat was partially instigated by succession issues, such as when Fred Nile allegedly reneged on a promise to hand over his parliamentary seat to Ross Clifford, Principal of the Baptist Morling College, resulting in the party losing 80 branches in a year, including four interstate organisations. By the end of August 2019, the party had concluded its re vote of the no confidence motion which was defeated. Criticisms were made about the secret ballot requiring names to be written on them. In addition, claims were made that the Party Executive moved a motion to prevent Samraat from addressing the membership. In November 2019, it was announced that the Party President Ross Clifford had resigned his position, confirming the mismanagement claims made by Samraat and other party members.

Фред Найл зейнетке шықты

2021 жылдың 12 сәуірінде Фред Найл қараша айында парламенттен зейнетке шығатынын хабарлады және Лайл Шелтонды Заңнамалық кеңестегі орынды басуға кандидат ретінде көрсетті. 2021 жылдың қыркүйегінде Найл екеуінің арасындағы "айтылмаған келіспеушіліктер" салдарынан Шелтонға қолдауын кері алып, парламенттік мерзімін толық аяқтау үшін 2023 жылға дейін парламентте қалатынын мәлімдеді.

CDP-нің бөлініп кетуі және таралуы

Алайда, Фред Найл мен Христиан-демократиялық партия басқармасының мүшелері арасындағы бірнеше жылдық антагонизмнен кейін, партия 2021 жылдың сәуірінде нашар қаржылық жағдайда деп есептеліп, таратылды. 2022 жылдың наурызында Фред Найл Христиан-демократиялық партиядан бас тартып, Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы кеңесінде Австралияның «Үлкендер Біріккен партиясы» атынан МЛК ретінде отырды. Партияда жеткіліксіз мүше болғандықтан, Австралияның саяси партиялар федералдық тізілімінен шығарылды.

Саясат

Христиан-демократиялық партияның мақсаты – барлық деңгейдегі үкіметте – федералдық, штаттық және жергілікті – христиандық өкілдікті қолдау және «христиандық құндылықтарға негізделген этикалық қағидаларды» ілгерілету. Партия отбасылық құндылықтарды (дәстүрлі некеге дейін), сөз бостандығын, балаларды және олардың құқықтарын, соның ішінде туылмаған балалардың құқықтарын қорғауды, сондай-ақ Австралияның қалыптасқан құндылықтары мен жүйелерін, Австралияға иммигранттардың ағылшын тілін үйренуге ниеттіліктерін көрсетуді талап ететін саясатты қолдайды. Олар аборт пен эвтаназияға қарсы тұрады.

Заң және тәртіп

CDP мүмкін болған жағдайда қылмыскерлерді қалыпқа келтіруді қолдайды. Олар "ақылға қонымды басқарылатын жаза жүйесі, сотталғандарды қоғамға пайдалы мүшелер ретінде қайта оралтуға барынша күш салуы керек" дейді.

Экономика және тұрғын үй

CDP-нің экономикаға қатысты саясаты – «бизнес бастау және даму үшін салауатты ортаны» қамтамасыз ету. Олар «жұмыс уақыты мен жеке өмір арасындағы тепе-тәуелділікті» қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін «лайықты еңбекақы төленетін жұмысты» қолдайды және «қоғамдағы әрбір адамның қаржылық әл-ауқатына» баса назар аударады.

Білім беру және денсаулық сақтау

Христиан-демократиялық партия баланың біліміне ата-аналардың қатысуы, жазу, оқу және арифметика – жақсы білім беру жүйесінің негізі деп санайды. Олар сондай-ақ Арнайы діни білім беруді (SRE) қолдайды. CDP денсаулық сақтау "бар болуы, қолжетімді болуы және төлемге қабілетті болуы керек" дейді. Олардың Сидней Марди Грасын тыйым салу туралы науқаны, оның айтуынша, "насихаттайтын өмір салты мен бұрысулар" себепті RSL-дің қарсылығына ұшырады. Олардың YouTube-тағы видеоларының бірі, Мэдденнің бейнесі бар, "жауынгерлік шақыру" деп аталды, онда "10 000 жауынгерді" шараға қарсы митингке шақырып, Хайд Парктегі Анзак соғыс ескерткішінің алдында Мэдденді көрсетіп, көрермендерді "арыстан" болуға және оған қосылуға шақырады. Сондай-ақ, Гленн Уилер мен Энтони Венн Браунмен Сиднейдің 2GB радиостанциясында сұхбаттасып, Сидней Гей және Лесби Марди Грасының басты мақсаттарының бірі – "жалдау" екенін мәлімдеді.

Сайлау нәтижесі

CDP католиктер, шығыс православиелік және протестанттар, сондай-ақ діни азшылықтар арасында Жаңа Оңтүстік Уэльсте, әсіресе Сиднейдің солтүстік-батыс "Киелі кітап белдеуі" маңындағы және кейбір ауылдық жерлерде шағын, бірақ тұрақты сайлау базасын құрды, бірақ CDP сайлау базасын одан әрі кеңейтуге тырысқанда шамалы нәтижелерге қол жеткізді. Партияның Батыс Австралияда (Австралиялық христиандар партиясын құру үшін бөлініп шыққан) салыстырмалы қолдауы бар, бірақ оның штаттық парламенттегі өкілдігі жоқ, өйткені оның орындықтары үшін сайлау квоталары жоғары. Христиан-демократиялық партия ірі партиялардың саясатын өзінің дәстүрлі көзқарастарына жасалған шабуыл ретінде қарастырады. Гордон Мойес (қазір партия мүшесі емес) былай түсіндірді: "Біздің христиан мұрамыз – түрлі діндер мен секулярлық күштердің, соғысқан ислами топтардың, жасыл желеумен келген неокоммунизмнің және Еңбек партиясының, Австралия демократтары мен Жасылдардың, сондай-ақ Либералды партияның сол жағындағылардың қолдауына ие болған белсенді гомосексуалдық лоббидің шабуылына ұшырауда". 1983 жылғы федералды сайлауда CDP Виктория штатындағы Демократиялық Еңбек партиясымен одақ құрды. Олар бірде-бір орын жеңіп алмады және келесі сайлауларға жеке қатысты. Христиан-демократиялық партияның әдетте Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы кеңесінде екі (кейде үш) депутаты болды. Көбінесе бұл екі депутат – Нил және тағы бір мүше болатын. 1984 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының сайлауында Нилге бұрынғы либерал саясаткер Джим Кэмерон қосылды. Кэмерон сайлаудан кейін денсаулығының нашарлауына байланысты зейнеткерлікке шықты, ал оның орнына Мари Биньольд тағайындалды. Нилдің әйелі Элейн Нил 1988 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының сайлауында өзінің күйеуі мен Биньольдпен бірге заң шығарушы кеңесіне сайланды. Кейіннен Биньольд Фред пен Элейн Нилмен еңбек қатынастары жөніндегі Либералды партияның ұстанымына қарсы болғандықтан келіспеушілікке ұшырады – бұл Нилдер қолдаған саяси позиция еді. 1991 жылы заң шығарушы кеңестің қайта құрылуы Биньольдтың мандатын жойды және ол мерзімінен бұрын сайлауға түсуге мәжбүр болды, бірақ ол қайта сайлануға үміттеніп, сәтсіз аяқтады. Партия Глен Дрюридің ұсақ партиялар альянсына қатысты. Пол Грин 2011 жылғы штаттық сайлауда Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы кеңесіне сайланды, сол кезде оның жасы 45-ке толған еді. 2019 жылғы сайлауда ол қайта сайлана алмады. Бұл партия құрылғаннан бері NSW заң шығарушы кеңесіне бірде-бір үміткерді сайлай алмаған алғашқы сайлау болды.

The CDP has built a small but stable electoral base among Catholics, Eastern Orthodox and Protestants, as well as religious minorities, in New South Wales, particularly in the "Bible Belt" suburbs of north western Sydney and in some country areas, but the CDP has only achieved modest results in its attempts to expand its electoral base further. The party has comparable support in Western Australia (which broke away to form the Australian Christians party) but has lacked similar representation in its state parliament because its seats have higher election quotas. The Christian Democratic Party sees the policies of the major parties as an attack on their traditional views. Gordon Moyes (no longer a member of the party) explained, "Our Christian heritage is under attack from pagan and secularist forces, militant Islamic groups, a neo communism under a Green guise and a strident homosexual lobby that has successfully gained the support of the Labor Party, Australian Democrats and the Greens, and many from the left of the Liberal Party." For the 1983 federal election, the CDP formed an alliance with the Victoria based Democratic Labor Party. They did not win any seats and contested subsequent elections separately. The Christian Democratic Party generally had two (sometimes three) sitting members in the New South Wales Legislative Council at any one time. Usually, these two individuals have been Nile and one other member. At the 1984 New South Wales state election Nile was joined by former Liberal politician Jim Cameron. Cameron retired shortly after being elected, due to serious health problems, and was replaced by Marie Bignold. Nile's wife, Elaine Nile, joined her husband and Bignold at the Legislative Council at the 1988 New South Wales state election. Bignold subsequently had a falling out with Fred and Elaine Nile over Bignold's opposition to the Liberal Party stance on industrial relations; a policy position supported by the Niles. The restructuring of the Legislative Council in 1991 meant that Bignold's seat was abolished and she was forced to an early election; but she failed in her bid for re election. The party was involved in Glenn Druery's Minor Party Alliance. Paul Green was elected to the New South Wales Legislative Council at the 2011 state election, aged 45 years at the time of this election. He failed to be re elected in the 2019 election. This was the first NSW Legislative Council election that the party failed to get any candidates elected since its founding.

Сенат

Сайлау Дауыс % Δ% Жеңіп алған орын Рангы 1990 136,522 1.37 -0.09 5-орын 1993 108,938 1.02 -0.35 5-орын 1996 117,274 1.08 +0.06 6-орын 1998 122,516 1.09 +0.01 6-орын 2001 129,966 1.12 +0.03 6-орын 2004 140,674 1.18 +0.06 7-орын 2007 118,614 0.94 -0.24 7-орын 2010 127,894 1.01 +0.07 9-орын 2013 72,544 0.54 -0.47 15-орын 2016 162,155 1.17 +0.63 10-орын 2019 94,301 0.65 -0.52 13-орын

Жаңа Оңтүстік Уэльс

+Заңнамалық кеңес сайлау жылы # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс үлесі # жеңіп алынған орын # жалпы орын саны +/– Ескермелер 1981 248,425 9.11% 1 1984 175,068 6.09% 1 1988 173,569 5.74% 1 1991 114,648 3.58% 1995 101,556 3.01% 1999 112,699 3.17% 2003 112,865 3.03% 2007 168,545 4.42% 2011 127,233 3.12% 2015 126,305 2.93% 2019 101,328 2.28% 1