Кіріспе

Американдық саясаткер Дино Джон Росси (15 қазан 1959 жылы туған) – американдық бизнесмен және саясаткер. 1997 жылдан 2003 жылға дейін, 2012 жылы және 2016 жылдан 2017 жылға дейін Вашингтон штатының сенаторы болып қызмет етті. Республикалық партия өкілі, ол Вашингтон штатының Арнайы Олимпиадасының бұрынғы төрағасы. Росси Сиэтлде туған, Сиэтл университетін бітірген, кейін коммерциялық жылжымайтын мүлік саласында мансап құрған. 2004 жылы Вашингтон штатының губернаторы лауазымына үміткер болды, бірақ Вашингтон штаты тарихындағы ең тартысты губернаторлық сайлауда демократ Кристин Грегуардан бар болғаны 129 дауыспен жеңілді. Төрт жыл өткен соң, 2008 жылы ол екінші рет бұл лауазымға үміткер болды, бірақ Грегуардан алты ұпайдан астам айырмамен жеңіліске ұшырады. 2010 жылы АҚШ Сенатына республикалық партиядан кандидат ретінде түсті, бірақ демократ Патти Мюррейден жеңілді. Росси Вашингтон штатының сенатына қайта оралды, 2012 жылы және 2016 жылдан 2017 жылға дейін тағайындалды. 2018 жылы ол АҚШ Өкілдер палатасының сегізінші сайлау округінен үміткер болды. Росси бұл сайыста демократ Ким Шриерден жеңілді.

Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы

Росси жеті баланың ең кішісі болды. Оны анасы Ива, ирланд және тлингит тайпаларынан шыққан косметолог, және әкесі Джон Росси, Солтүстік Сиэтлдегі Вьюлендс бастауыш мектебінде сабақ берген итальян-американдық мұғалім тәрбиеледі. Росси Маунтлейк Террасада өсті, Эдмондс қаласындағы Вудвей орта мектебін бітірді және 1982 жылы Сиэтл университетінде бизнес-менеджмент мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Университетті бітіргеннен кейін Росси коммерциялық жылжымайтын мүлік бизнесімен айналысып, Капретто және Кларк фирмасында Мелвин Г. Хайдқа жұмыс істеді. Хайдті алаяқтық және жалған мәлімдемелер жасағаны үшін тергеп жатқанда Росси оны тағы екі фирмаға ертіп барды; кейін Хайд кінәсін мойындады. Кейін Росси коммерциялық жылжымайтын мүлік сатушысы болды, жылжымайтын мүлікті басқарды және иеленді. Росси бұрын Everett Aquasox кіші лигалық бейсбол командасының иесі болған. Ол Вашингтон штатының Беллвью қаласындағы Eastside Commercial Bank-тың құрылтайшысы.

Вашингтон штатының Сенаты

1992 жылы Росси Сиэтлдің шығысындағы қала маңындағы округте, Каскад тауларының етегінде Вашингтон штатының Сенатына үміткер болды. Республикалық партияның даулы ішкі сайлауында жеңіске жеткенімен, жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. 1996 жылы Росси қайтадан штат Сенатына үміткер болып, сайланды. Росси 1997 жылдан 2003 жылдың желтоқсанына дейін Вашингтон штатының Сенатында қызмет етті, содан кейін губернаторлыққа толық уақыт дайындалу үшін отставкаға кетті. Сенатор ретінде ол саяси келісімге қол жеткізуші ретінде танылды. Демократ губернатор Гэри Локк 2003 жылы Росси туралы: «Шын мәнінде жақсы заң шығарушылар бір жақтан екінші жаққа оңай өтеді, менің ойымша Дино да сондай болды», – деді. Росси басшылығымен Локк бюджет жоспарына енгізілген республикалық түзетулерге медициналық көмекке құқығы бар балалар санын қысқарту, құжаттары жоқ иммигранттарға жүктілік кезеңіндегі күтімді қысқарту, мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын төмендету және колледждер мен университеттердегі оқу ақысын арттыру арқылы теңгерімді бюджетке қол жеткізу кірді. Бұрынғы губернатор Локк: «Мен жылдар бойы Дино Россидің 2003-2005 жылдарға арналған салықты көтермейтін бюджетті жасағанын айтып, әлсіз топтарды қорғап мақтан тұтқанына күліп келемін», – деді. 1998 жылы ол Мэри Джонсен заңына бірлесіп демеушілік етті, бұл Вашингтон штатында маскүнемдікке сотталған кейбір жүргізушілерге тұтану блоктау құрылғыларын орнатуды талап етеді. Ол сондай-ақ, Dane Rempfer заң жобасын қолдады, ол қаза болған жазаға қатысты жазаларды күшейтті, бұл заң оның округіндегі 15 жастағы баланың қаза тауып, қашқан жағдайға байланысты болды.

2004 жылғы губернаторлық науқаны

Росси 2003 жылдың қараша айында сайлауға түсуге шешім қабылдады, бірақ ол жиналған қаржының жетіспеуі, сайлаушылар арасындағы танымалдылығының төмендігі және бұрынғы екі GOP кандидаттарының қалыптастырған тенденциялары тұрғысынан қиын жағдайға тап болды. Вашингтон штатының бас прокуроры және Россидің кейінірек жалпы сайлаудағы қарсыласы болған демократ Кристин Грегуар, Росси ресми түрде сайлауалды науқанын бастағаннан кейін бірнеше апта өткен соң, желтоқсан айына дейін 1,15 миллион доллар жинаған еді. Сонымен қатар, бұрынғы екі республикалық кандидат 1996 және 2000 жылдары губернаторлыққа үміткерліктен 16% және 18,7% дауыспен жеңіліп қалған. 2 қарашада өткен сайлауда губернаторлыққа 2,8 миллионнан астам дауыс берілді. Алғашқы дауыс санау нәтижесінде Росси Грегуардан 261 дауысқа басым түсті. Вашингтон штатының заңнамасының талабына сәйкес, нәтиже тым жақын болғандықтан дауыстар қайта санаудан өтті. Екінші санаудан кейін Росси қайтадан көшбасшы болды, бірақ бұл жолы артықшылығы 42 дауысқа дейін төмендеді. Үшінші, қолмен санау нәтижесінде Грегуар 129 дауысқа басымдыққа ие болды (Сот Бриджестің шешімінен кейін, Россиге берілген 4 дауыс есептен шығарылып, бұл көрсеткіш 133 дауысқа жетті). Россидің сайлау штабы Кинг округінің сайлау бөлімін бюллетеньдерді дұрыс басқармағаны үшін, соның ішінде "қажет болғанда басылатын" баспа машинасының бақыланбаған қолданылуы үшін сотқа берді. Сайлау күніне дейін АҚШ Әділет министрлігі Вашингтон штатын әскери бюллетеньдерді шетелге жібермегені үшін сотқа шақыруы мүмкін екенін ескертті, бұл бюллетеньдердің республикалық дауыстар екені жалпыға мәлім болған. Вашингтондағы республикалық партияның жетекшілері сайлау қорытындысын өзгертуге жеткілікті даулы дауыстар бар екенін мәлімдеп, сотқа шағымданып арыз берді. 2005 жылдың 25 мамырында істі қараған судья партия даулы дауыстардың жарамсыз екенін немесе олар кімге берілгенін дәлелдемегенін, сондықтан соттың сайлау нәтижесін жоюға құқығы жоқ екенін шешті. Росси штаттың Жоғарғы Сотына шағымданбады. Бұл сайлау АҚШ тарихындағы ең тартысты губернаторлық сайлау ретінде танылды және Трова Хеффернанның "Заманға арналған сайлау" атты кітабында баяндалды.

2004 жылдан 2008 жылға дейін

Сайлаудан кейін және одан кейінгі сот таласынан соң Росси жылжымайтын мүлік саласындағы жұмысына қайта оралды және «Дино Росси: Лидерлік, бизнес, саясат және өмір сабақтары» атты кітап жазды. Бұрынғы «Сиэтл Маринерс» бейсбол жұлдызы Джей Бухнермен бірге ол «Сиэтл Маринерс» командасының А лигасына жататын «Эверетт Аквасокс» командасының бір бөлігін сатып алды. Росси сондай-ақ Вашингтон штатының шағын бизнесіне қатысты өзгерістерді ілгерілетуге арналған коммерциялық емес лоббилік ұйым – «Forward Washington Foundation» (501(c)(4)) құрды. 2007 жылы Вашингтон штатының Демократиялық партиясы Вашингтонның Ашық ақпарат беру комитетіне (PDC) шағым түсіріп, «Forward Washington Foundation» ұйымының сайлау қаржысы заңдарынан босатылуына лайық еместігін мәлімдеді. Партиясының ресми шағымына дейін Грегуар донорларға «белсенді науқан жүргізіп жатқанын» айтқан болатын. PDC Вашингтон штатының демократтары тарапынан жасалған барлық айыптауларды толығымен қабылдамады, әрбір айыптауды «нақты дәлелдері жеткіліксіз» деп бағалады және ұйым өзінің мақсатына сәйкес қызмет ететінін, оның «әлеуметтік игілікпен айналысатын ұйым» екенін, саяси комитет емес екенін мәлімдеді.

2008 жылғы губернаторлық науқаны

2007 жылдың 25 қазанында Дино Росси 2008 жылы Вашингтон штатының губернаторы лауазымына кандидат болу ниетін жариялады. Россидің сайлау кампаниясы 2004 жылғы сайлаудағы басты мәселелеріне, атап айтқанда штат заң шығарушы органының шығыстарын бақылауға, салықты төмендетуге және штат ішіндегі бизнес ахуалын жақсартуға негізделген. Оны «Сиэтл Таймс» газеті қолдады. 7 қазанда Вашингтон құрылыс өнеркәсібі қауымдастығына (BIAW) қарсы сот процесі басталды, олар Россимен бірлесіп, Вашингтон штатының мемлекеттік қаржы заңдарын бұза отырып, қаржы жинау шараларын ұйымдастырды деген айып тағылды. Россидің сайлау штабының өкілі бұл істі Грегуардың қолдаушыларының сайлауда жеңіске жету үшін жасаған әрекетсіз заңдық маневр деп бағалады, бірақ бұл мәлімдемені іс қозғаған адвокат жоққа шығарды. 2010 жылы сот ісі «қайта қараусыз тоқтатылды» деп шешім шығарды. Дино Росси 2008 жылғы сайлауда губернатор Кристин Грегуардан жеңіліп, 2008 жылдың 5 қарашасында сағат 12:00-де ресми түрде жеңілісін мойындады. Оның жеңіс көрсеткіші 53,2% - 46,8% болды.

2008 жылдан 2010 жылға дейін

2008 жылғы губернаторлық сайлауда жеңілгеннен кейін Росси «саяси өмірден толығымен шеттеді» және Вашингтон штатының Эверетт қаласындағы Coast Equity Partners коммерциялық жылжымайтын мүлік фирмасының жетекшісі болды. Россидің фирмадағы міндеті – Вашингтон және АҚШ-тың батыс аймағындағы төрт штатында кіріс әкелетін мүліктерге инвесторлар іздеу болды.

2010 жылғы АҚШ Сенатының сайлау науқаны

2010 жылдың басында Вашингтон штатының республикашылары демократтардың кандидаттары үшін қиын жыл деп есептелген жылы, қолданыстағы сенатор Пэтти Мюррейге қарсы шығу үшін түрлі консерваторларды іздестіруге кірісті. 2010 жылдың 26 мамырында Дино Росси АҚШ Сенатына үміткерлігін ресми түрде жариялады. Ашық дауыс беруде Росси «Шай партиясының» үміткері Клинт Дидиерді 34%-қа 12% есебімен жеңді. Бірақ Росси 4 қарашада өткен жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, екі күн дауыс санаған соң сенатор Мюррейді жеңу үшін жеткілікті дауысы жоқ екені анықталды. Соңғы қорытынды бойынша Мюррей 1 314 930 дауыс (52,1%) алды, ал Росси 1 196 164 (47,4%) дауыс жинады.

2012 және 2016 жылдардағы мемлекеттік сенаттағы тағайындаулар

2012 жылдың 10 шілдесінде Росси сенатор Шерил Пфлюгтың мерзімін аяқтау үшін тағайындалды. Росси 2012 жылдың қараша айында Марк Мюллет ант берген соң қызметтен кетті. 2012 жылғы округтерді қайта бөлу және 2016 жылы штат сенаторы Энди Хиллдің қайтыс болуынан кейін Дино Росси 45-ші округтік штаттық сенатқа тағайындалды. Республикалық партия оны Киркленд қалалық кеңесінің мүшесі Тоби Никсон мен Кинг округі кеңесінің мүшесі Джоэл Хассиден жоғары бағалады. Демократ Манка Дхингра 2017 жылдың 7 қарашасында өткен қосымша сайлауда республикашыл Джинюнг Энглундты жеңіп, орын алды.

2018 жылғы АҚШ Палатасының сайлау науқаны

2017 жылдың 19 қыркүйегінде Росси АҚШ Өкілдер палатасының 8-ші сайлау округінен үміткер болып қатысатынын жариялады. Бұл орынды Дейв Райхерт иеленген, ол қайта сайлануға түспеуді шешкен еді. Росси алғашқы екі сайлау кезеңінен өтіп, жалпы сайлауда демократ Ким Шрайермен бақ сынасты, бірақ 48% дауыс алып жеңіліске ұшырады.

Жеке өмір

Росси үйленген, төрт баласы бар және Вашингтон штатының Саммиш қаласында тұрады. Ол өзін сенімді католик деп есептейді.