Кіріспе

"The Menagerie" – американдық ғылыми фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолының" бірінші маусымындағы екі бөлімді эпизод. Ол серияның он бірінші және он екінші эпизодтарын құрайды. Сериал авторы Джин Родденберри сценарийін жазды, ал бөліктерінің режиссерлері Марк Дэниелс (бірінші бөлім үшін) және Роберт Батлер (екінші бөлім үшін) болды. Бұл түпнұсқа сериядағы жалғыз екі бөлімді оқиға. Бірінші бөлім NBC арнасында 1966 жылдың 17 қарашасында, ал екінші бөлім 1966 жылдың 24 қарашасында көрсетілді. Эпизодта Спок бұрынғы қолбасшысы Кристофер Пайкты құпия түрде алып кетеді, "Энтерпрайз" кемесін тыйым салынған Талос IV планетасына бағыттайды және өзін әскери сот алдына өз еркімен тапсырады, онда ол өз әрекеттерін түсіндіретін күрделі оқиғаны баяндайды. "Жұлдыздар жолы" сериалының өндірісінің күрделілігі эпизодтарды дайындау уақытын ұзартып, Desilu Productions компаниясының NBC арнасына міндеттемелерін уақытында орындай алмауы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. "The Menagerie" эпизоды 1965 жылы түсірілген, бірақ көрсетілмеген "The Cage" пилоттық эпизодының түсірілген материалдарын қайта пайдалану мақсатымен жасалды, осылайша оқиғаға кіріспе ретінде қолданылды. Сондықтан, екі бөлімді эпизодты өндіруге бір апта ғана уақыт кетті. "The Menagerie" жағымды қабылданып, "Үздік драмалық қойылым" номинациясы бойынша Хьюго сыйлығына ие болды. Бұл түпнұсқа сериядағы жалғыз көп бөлімді эпизод болды. Көп бөлімді эпизодтар кейінірек "Жұлдыздар жолы" сериалында жиі пайда бола бастады.

I бөлім

2267 жылы USS Enterprise 11 жұлдыздық базаға бірінші офицер Споктың бұрынғы капитан Кристофер Пайктан алған кеңістік хабарына жауап ретінде келіп жетеді. Спок бұрын Пайкпен қызмет еткен еді. Капитан Кирк пен Спок жұлдыздық база командирі, коммодор Мендеспен кездеседі. Мендес оларға Пайк ешқандай хабарлама жібермегенін, себебі жақында болған апат салдарынан ол «білісі жоқ» синдромына ұшырап, қозғала да, сөйле де алмайтынын, тек ми толқындарымен жұмыс істейтін құрылғы арқылы «иә» немесе «жоқ» деп жауап бере алатынын хабарлайды. Пайк Споктан басқа ешкіммен байланысқа түспейді. Кирк пен Мендез жағдайды талқылау үшін кеткен соң, Спок Пайктің қайта-қайта «жоқ» деген жауабына қарамастан, ол жасаған жоспарын орындауға ниеттенгенін айтады. Ал Мендес Enterprise кемесіне жіберілген хабар туралы ешқандай мәлімет жоқ екенін растайды. Мендес Киркке 2254 жылы Пайк басқарған Enterprise кемесінің Талос IV планетасына барғандығы және қазіргі кезде қатаң карантинде екендігі туралы құпия ақпаратты ұсынады. Осы уақытта Спок Керктің дауысын қолданып жасалған жалған жазбалар арқылы Enterprise кемесін басып алады, Пайкты МакКойдың қамқорлығына тапсырады және кемені компьютердің басқаруымен аттандыруға бұйрық береді. Кирк пен Мендез жұлдыздық базадан шаттлмен оларды қуалайды. Бірнеше сағаттан кейін, компьютерден шаттлда жұлдыздық базаға оралуға жеткілікті отын қалмағанын білген соң, Спок оларды кемеге алып келеді, содан кейін өзінің мойындауымен көтеріліс жасағанын жариялайды. Экипаж Enterprise кемесінің қазіргі бағытын өзгерте алмайтынын біледі, ал Спок кеменің Талос IV планетасына бағытталғанын мәлімдейді. Мендез сот отырысын шақырады, онда Спок дереу әскери сот тағайындалуын сұрайды, ол үшін үш командалық офицер қажет. Кирк тек өзі мен Мендездің қолжетімді екенін айтады, бірақ Спок Пайк әлі де активтік қызметте екенін еске салады. Сот басталды, және Спок куә ретінде Enterprise кемесінің 2254 жылы Талос IV планетасына жасаған сапарынан алынған бейнежазбаларды ұсынады. Бейнежазбада Enterprise 2236 жылы жоғалған Columbia зерттеу кемесінен келіп түскен сигналға жауап ретінде 2254 жылы Талос IV планетасына келеді. Пайк, Спок және қону тобы планетаға түседі, онда олар апаттан кейін туған жас әйел Винаны қоса, аман қалғандар тобымен кездеседі. Пайктің бас дәрігері доктор Бойс аман қалғандардың барлығының жағдайға қарамастан, толық денсаулығын сақтайтынын анықтайды. Вина Пайкке олардың денсаулығының құпиясын көрсетуге уәде береді және оны тасты үстіңгі жазыққа жетеледі. Жасырын есіктен екі шетелдік шығып, Пайкты есін жоғалтады және оны есіктен алып кетеді. Вина, басқа аман қалғандар және олардың лагері кенеттен жоғалып кетеді. Пайк Талозиандардың құрбаны болды, олар шындықтан ажыратылмаған иллюзияларды (әдеттегідей шындықты бұрмалау өрістері) жасауға қабілетті шетелдіктер. 2267 жылы сахнаға Жұлдыздық Флоттың бас штабынан хабар келіп, олардың көрген суреттері Талос IV планетасынан жіберілгенін хабарлайды. Мендез Enterprise кемесінің басқаруын өз қолына алады, бірақ Спок Кирктің хабардың қалған бөлігін көруін өтінеді.

ІІ бөлім

Споктың соты жалғасуда, ал трансляцияланған көрініс 2254 жылы Пайкпен, мөлдір қабырғасы бар камерада басталады. Талозиандықтар Пайк пен Винаға қатысты бірнеше иллюзорлық жағдайлардан тұратын «эксперимент» жүргізеді. Талозиандықтардың үміті – Пайк пен Вина жұп болып, планетаның соғыстан зардап шеккен бетін қайта жаулап алуға құлдардың жаңа руын құру. Осы уақытта «Энтерпрайз» экипажы кеме қуатымен күшейтілген қарумен жер асты кешеніне енуге тырысады, бірақ сәттілікке жете алмайды. Құтқару тобы кешенге телепортталуға тырысады, бірақ Талозиандық «Қамқоршы» түсіндіргендей, Пайкке жұп таңдау үшін көбірек мүмкіндік беру мақсатында әйел мүшелері ғана жетеді. Жаңа тұтқындардың фазерлерімен камера қабырғасын жарып өту әрекеті сәтсіз аяқталады, себебі қарулар жұмыс істемейтіндей көрінеді. Сол түні Пайк Қамқоршыны қару-жарақтарды тәркілеуге тырысқанда ұстап алады. Пайк фазерлердің әлі де жұмыс істеп тұрғанын және қашу әрекетінің иллюзиямен тоқтатылғанын сезеді. Ол Талозианды камера қабырғасындағы тесікті ашуға мәжбүрлейді. Адамдар жер бетіне шығады, бірақ бұл Талозиандықтардың жоспары екенін біледі. Бірінші офицер фазерін жоғары қуатқа қояды, құлдыққа түсуден гөрі өлуді артық көреді, бірақ Талозиандықтар келген кезде қаруды өшіреді. Шетелдіктер адамдардың «қамауға деген ерекше қарсылығының» Талозиандықтардың жоспарларына жарамсыз екенін анықтайды, сондықтан олардан бас тарту керек. Пайк кешірім сұрайды, бірақ Талозиандықтар бұл сәтсіздіктің олардың түрінің өлімін білдіретінін айтады. Пайк жұлдызаралық қауымдастықтан көмек сұрайды, бірақ Талозиандықтар олардың телепатиялық қабілеттерінің таралып, басқа руларды құртуға әкелуінен қорқады. Қалған топ кемеге телепортталғанда Пайк Винаның осы уақытқа дейінгі келбетінің иллюзия екенін көреді. Шындығында ол «Колумбия» апатында ауыр жарақат алған және Талозиандықтардың жарақатын толыққанды жазылмауынан кейін деформацияланған. Ол планетада қалуды шешеді, ал Пайк кемеге оралады. 2267 жылы «Энтерпрайз» «Талос IV» планетасына жеткенде трансляция аяқталады. Коммодор Мендез кенеттен жоғалып кетеді, ал Қамқоршы экранда пайда болып, Киркке Мендестің болғаны иллюзия екенін хабарлайды. Соғыс соты Пайкті «Талос IV» планетасына әкелу үшін уақытты сатып алу мақсатында ұйымдастырылған. Егер ол қаласа, онда ол қалыпты өмірдің иллюзиясын көре алады. Коммодор Мендестің хабарламасында Жұлдыздық Флоттың планетамен байланысқа тыйым салуды алып тастағаны және Киркке өз қалауынша әрекет етуге еркіндік берілгені айтылады. Пайк планетаға телепортталады, ал жасарған Пайк пен Вина Талозиандықтармен бірге жер асты кешеніне қайтып келе жатқанда экранда көрінеді. Қамқоршы Киркке сәттілік тілеу үшін соңғы рет пайда болады.

Өндіріс

"The Menagerie" шоудың өндірісімен байланысты үлкен және өсіп келе жатқан мәселені шешті: оның арнайы эффекттері апта сайынғы теледидар өндірісі үшін бұрын-соңды болмаған, әр эпизодтың аяқталуын кешіктіріп отырды. Бұл мәселе жинақталып, шоулар NBC телеарнасына күннен-күнге кешіккен күйі жеткізіліп жатты. NBC-мен сериялық келісімді орындау үшін Родденберри екі бөлімнен тұратын эпизод жазды, ол өндіріске бір апта ғана қажет болды және Star Trek-тің сол кездегі эфирге шығарылмаған бастапқы пилоты "The Cage" фильмінен көп мөлшерде кадрларды қайта пайдаланатын болды. "The Cage" фильмі үшін жаңа сюжеттік желі түсірілді. Актер Джеффри Хантер Капитан Пайк рөлін қайта ойнауға мүмкіндік таппағандықтан, жаңа сахналарда жарақат алған капитанын Шон Кенни сомдады, бірақ Хантер флешбек кадрларында көрсетілді және тиісінше (басқа "The Cage" актерлерімен бірге) есімдері тізілді. Сондай-ақ жаңа көріністерде Малахи Трон (түпнұсқадағы "The Cage" фильмінде Қамқоршының дауысын берген) Комодор Хосе Мендесті бейнеледі, ал Джули Пэриш жеке көмекші Мисс Пайпер рөлін ойнады. "Трон" "The Menagerie" фильмінде екінші рөлді сомдағандықтан, Қамқоршының дауысы электронды түрде жоғарырақ дыбыспен өңделді. Бұл өзгертілген дауыс Малахи Тронның "The Cage" фильмінің ремастерингтелген және жаңа "Original" нұсқаларындағы түпнұсқалық дауыстық жұмысын алмастыратын болады, сондай-ақ кейіннен "The Cage" фильмінің екінші бөлігінің соңында Қамқоршы капитаны Киркке өзінің ойларын еститінін және денесі шектеулі Флот капитаны Пайк олармен бірге өмір сүре алатынын айтқанда, онымен сөйлесуге мүмкіндік берді. Кирктің жарқын болашағын тілеген Қамқоршы, капитанға атымен тіл қатып, толыққанды денесі бар Пайк Винамен бірге келе жатқанда көрді. II бөлімнің трейлерінде Тронның түпнұсқалық Қамқоршысының дауысы қолданылды. Сюжеттік желіні Марк Дэниелс, тәжірибелі "Жұлдызды жол" режиссері салды. Оның түсірген кадрларының көп бөлігі I бөлімде қолданылғандықтан, ол бұл бөлімді де режиссерлегені үшін марапатталды. "The Cage" фильмінің режиссері Роберт Батлер II бөлім үшін марапатталды, өйткені оның көп бөлігі бастапқы пилоттық фильмнен алынған. Сьюзан Оливер жасыл түске боялған құл қыз рөлін сомдайды және капитан Пайк үшін билейді. Алдын ала өндіріс кезінде макияж сынақтары (Мажель Барретті кейіпкер ретінде пайдаланып) кадрларды басып шығаруға жіберді, ал фильм қайтып келгенде айырмашылық көрінбеді. Фильмді өңдеу зертханасы түсті дұрыс қоймағандықтан қате пайда болды деп ойлады және олар өтемақы төлеу керек деп санады. Бірінші рет фильмді қараңғы жасыл түске түсіріп, қайта басып шығарды. Сол жағдай қайталанды, бірақ ақырында зертханаға түсті өзгертуге тыйым салынды. "The Cage" фильмінің негізгі негативінен алынған кадрлар "The Menagerie" фильмінің негізгі негативіне енгізілді. "The Cage" фильмінің басқа түсті немесе 35 мм-лік данасы болған жоқ, тек Джин Родденберриге тиесілі қара-ақ 16 мм-лік данасы ғана бар еді. 1987 жылы "The Menagerie" фильмінде қолданылмаған "The Cage" фильмінің толық түсті негативтері Лос-Анджелестегі кинозертханада табылып, Paramount Pictures компаниясына қайтарылды.

Қабылдау

"The Menagerie" жанкүйерлер арасында жоғары бағаланады және 1967 жылы ең үздік драмалық қойылым үшін Хьюго сыйлығын жеңіп алды, бұл түпнұсқа серияның барлық эпизодтары ішінде осындай награда алған екі эпизодтың бірі. The A.V. Club-тың Зак Хэндлен эпизодқа "B−" бағасын беріп, "бұл оқиға екі сағатқа созылады және тұрақты актерлік құрамның драмалық кіріспесі бар, бірақ ол толыққанды үйлеспейді" деп атап өтті. Хэндлен эпизодтың есте қаларлық тұстарына, мысалы, Пайктің ауыр жарақаттары мен оның соңғы тағдырының белгісіздігіне тоқталды. 2012 жылы Christian Science Monitor бұл эпизодты түпнұсқа Star Trek сериясының ең үздік жетінші эпизоды деп саптап, тізімге қосты. 2015 жылы SyFy бұл эпизодты түпнұсқа Star Trek сериясының Spock-қа арналған ең маңызды он эпизодының бірі деп атады. 2016 жылы The Hollywood Reporter "The Menagerie" эпизодын барлық Star Trek телесериалдарының ең үздік 32-ші эпизоды деп бағалады. 2017 жылы Space.com "The Menagerie" эпизодын барлық Star Trek телесериалдарының ең үздік үшінші эпизоды деп таныды. Олар эпизодтың көрермендерді Споктың мінез-құлқымен (мысалы, ол Федерация ережелерін неге бұзды?) таңқалдырғанын және "The Cage" пилоттық фильмінен түсірілген материалды эпизодқа қалай енгізгенін атап өтті. Бұл түпнұсқа серияның екі бөлімнен тұратын жалғыз эпизоды екенін және ол Энтерпрайздың бұрынғы капитаны Кристофер Пайкке, Споктың да қызмет еткен капитанына назар аударатынын айтты. 2019 жылы Nerdist бұл эпизодты "Spock-тың ең жақсылары" атты телешоуларды қарау бойынша нұсқаулыққа қосты.

Театрлық түсірілім

2007 жылдың 13 және 15 қарашасында "The Menagerie" фильмінің цифрлық түрде жаңартылған нұсқасы, жоғары сапада және Cinema Surround Sound жүйесімен бірге, екі күнге ғана арналған ерекше көрсетілім ретінде кинотеатрларда көрсетілді. Онда Джин "Род" Родденберридің ұлынан келген үзінді, жаңарту процесі туралы 20 минуттық деректі фильм және жаңартылған серияның екінші маусымының трейлері бар болатын. Бұл көрсетім Ұлыбританияда 2007 жылдың 13 қарашасында таңдалған Odeon кинотеатрларында бір түнге ғана көрсетілді. Солтүстік Америкадағы кейбір кинотеатрлар 1970 жылдары осы классикалық екі бөлімді эпизодты көркем фильм ретінде көрсеткен. Екі түпнұсқа эпизод бір бағдарламаның бөлігі ретінде, тікелей эфирде, монтаждалмай көрсетілді. Мысалы, Монреальдегі Севиль кинотеатры "The Menagerie" эпизодтарының 16 мм таспасын үлкен экранда көрсетті, ал бағдарлама бірінші және екінші маусымдардан алынған "Жұлдыздар жолы" фильмінің қателер жинағымен аяқталды.